ឧបវាណត្ថេរវណ្ណនា

២០០. អបសារេសីតិ អបនេសិ. អបេហីតិ អបគច្ឆ. ថេរោ ឯកវចនេនេវ តាលវណ្ដំ និក្ខិបិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឧបដ្ឋាកោតិអាទិ បឋមពោធិយំ អនិពទ្ធុបដ្ឋាកភាវំ សន្ធាយាហ. អយំ, ភន្តេ, អាយស្មា ឧបវាណោតិ ឯវំ ថេរេន វុត្តេ អានន្ទោ ឧបវាណស្ស សទោសភាវំ សល្លក្ខេតិ, ‘ហន្ទស្ស និទ្ទោសភាវំ កថេស្សាមី’តិ ភគវា យេភុយ្យេន អានន្ទាតិអាទិមាហ. តត្ថ យេភុយ្យេនាតិ ឥទំ អសញ្ញសត្តានញ្ចេវ អរូបទេវតានញ្ច ឱហីនភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ. អប្ផុដោតិ អសម្ផុដ្ឋោ អភរិតោ វា. ភគវតោ កិរ អាសន្នបទេសេ វាលគ្គមត្តេ ឱកាសេ សុខុមត្តភាវំ មាបេត្វា ទស ទស មហេសក្ខា ទេវតា អដ្ឋំសុ. តាសំ បរតោ វីសតិ វីសតិ. តាសំ បរតោ តិំសតិ តិំសតិ. តាសំ បរតោ ចត្តាលីសំ ចត្តាលីសំ. តាសំ បរតោ បញ្ញាសំ បញ្ញាសំ. តាសំ បរតោ សដ្ឋិ សដ្ឋិ ទេវតា អដ្ឋំសុ. តា អញ្ញមញ្ញំ ហត្ថេន វា បាទេន វា វត្ថេន វា ន ព្យាពាធេន្តិ. ‘‘អបេហិ មំ, មា ឃដ្ដេហី’’តិ វត្តព្ពាការំ នាម នត្ថិ. ‘‘តា ខោ បន ទេវតាយោ ទសបិ ហុត្វា វីសតិបិ ហុត្វា តិំសម្បិ ហុត្វា ចត្តាលីសម្បិ ហុត្វា បញ្ញាសម្បិ ហុត្វា អារគ្គកោដិនិតុទនមត្តេបិ តិដ្ឋន្តិ, ន ច អញ្ញមញ្ញំ ព្យាពាធេន្តី’’តិ (អ. និ. ១.៣៧) វុត្តសទិសាវ អហេសុំ. ឱវារេន្តោតិ អាវារេន្តោ. ថេរោ កិរ បកតិយាបិ មហាសរីរោ ហត្ថិបោតកសទិសោ. សោ បំសុកូលចីវរំ បារុបិត្វា អតិមហា វិយ អហោសិ.

តថាគតំ ទស្សនាយាតិ ភគវតោ មុខំ ទដ្ឋុំ អលភមានា ឯវំ ឧជ្ឈាយិំសុ. កិំ បន តា ថេរំ វិនិវិជ្ឈ បស្សិតុំ ន សក្កោន្តីតិ? អាម, ន សក្កោន្តិ. ទេវតា ហិ បុថុជ្ជនេ វិនិវិជ្ឈ បស្សិតុំ សក្កោន្តិ, ន ខីណាសវេ. ថេរស្ស ច មហេសក្ខតាយ តេជុស្សទតាយ ឧបគន្តុម្បិ ន សក្កោន្តិ. កស្មា បន ថេរោវ តេជុស្សទោ, ន អញ្ញេ អរហន្តោតិ? យស្មា កស្សបពុទ្ធស្ស ចេតិយេ អារក្ខទេវតា អហោសិ.

វិបស្សិម្ហិ កិរ សម្មាសម្ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឯកគ្ឃនសុវណ្ណក្ខន្ធសទិសស្ស ធាតុសរីរស្ស ឯកមេវ ចេតិយំ អកំសុ, ទីឃាយុកពុទ្ធានញ្ហិ ឯកមេវ ចេតិយំ ហោតិ. តំ មនុស្សា រតនាយាមាហិ វិទត្ថិវិត្ថតាហិ ទ្វង្គុលពហលាហិ សុវណ្ណិដ្ឋកាហិ ហរិតាលេន ច មនោសិលាយ ច មត្តិកាកិច្ចំ តិលតេលេនេវ ឧទកកិច្ចំ សាធេត្វា យោជនប្បមាណំ ឧដ្ឋបេសុំ. តតោ ភុម្មា ទេវតា យោជនប្បមាណំ, តតោ អាកាសដ្ឋកទេវតា, តតោ ឧណ្ហវលាហកទេវតា, តតោ អព្ភវលាហកទេវតា, តតោ ចាតុមហារាជិកា ទេវតា, តតោ តាវតិំសា ទេវតា យោជនប្បមាណំ ឧដ្ឋបេសុន្តិ ឯវំ សត្តយោជនិកំ ចេតិយំ អហោសិ. មនុស្សេសុ មាលាគន្ធវត្ថាទីនិ គហេត្វា អាគតេសុ អារក្ខទេវតា គហេត្វា តេសំ បស្សន្តានំយេវ ចេតិយំ បូជេសិ.

តទា អយំ ថេរោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ហុត្វា ឯកំ បីតកំ វត្ថំ អាទាយ គតោ. ទេវតា តស្ស ហត្ថតោ វត្ថំ គហេត្វា ចេតិយំ បូជេសិ. ព្រាហ្មណោ តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ ‘‘អហម្បិ អនាគតេ ឯវរូបស្ស ពុទ្ធស្ស ចេតិយេ អារក្ខទេវតា ហោមី’’តិ បត្ថនំ កត្វា តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. តស្ស ទេវលោកេ ច មនុស្សលោកេ ច សំសរន្តស្សេវ កស្សបោ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បរិនិព្ពាយិ. តស្សាបិ ឯកមេវ ធាតុសរីរំ អហោសិ. តំ គហេត្វា យោជនិកំ ចេតិយំ ការេសុំ. សោ តត្ថ អារក្ខទេវតា ហុត្វា សាសនេ អន្តរហិតេ សគ្គេ និព្ពត្តិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ តតោ ចុតោ មហាកុលេ បដិសន្ធិំ គហេត្វា និក្ខម្ម បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បត្តោ. ឥតិ ចេតិយេ អារក្ខទេវតា ហុត្វា អាគតត្តា ថេរោ តេជុស្សទោតិ វេទិតព្ពោ.

ទេវតា, អានន្ទ, ឧជ្ឈាយន្តីតិ ឥតិ អានន្ទ, ទេវតា ឧជ្ឈាយន្តិ, ន មយ្ហំ បុត្តស្ស អញ្ញោ កោចិ ទោសោ អត្ថីតិ ទស្សេតិ.

២០១. កថំភូតា បន, ភន្តេតិ កស្មា អាហ? ភគវា តុម្ហេ – ‘‘ទេវតា ឧជ្ឈាយន្តី’’តិ វទថ, កថំ ភូតា បន តា តុម្ហេ មនសិ ករោថ, កិំ តុម្ហាកំ បរិនិព្ពានំ អធិវាសេន្តីតិ បុច្ឆតិ. អថ ភគវា – ‘‘នាហំ អធិវាសនការណំ វទាមី’’តិ តាសំ អនធិវាសនភាវំ ទស្សេន្តោ សន្តានន្ទាតិអាទិមាហ.

តត្ថ អាកាសេ បថវីសញ្ញិនិយោតិ អាកាសេ បថវិំ មាបេត្វា តត្ថ បថវីសញ្ញិនិយោ. កន្ទន្តីតិ រោទន្តិ. ឆិន្នបាតំ បបតន្តីតិ មជ្ឈេ ឆិន្នា វិយ ហុត្វា យតោ វា តតោ វា បបតន្តិ. អាវដ្ដន្តីតិ អាវដ្ដន្តិយោ បតិតដ្ឋានមេវ អាគច្ឆន្តិ. វិវដ្ដន្តីតិ បតិតដ្ឋានតោ បរភាគំ វដ្ដមានា គច្ឆន្តិ. អបិច ទ្វេ បាទេ បសារេត្វា សកិំ បុរតោ សកិំ បច្ឆតោ សកិំ វាមតោ សកិំ ទក្ខិណតោ សំបរិវត្តមានាបិ – ‘‘អាវដ្ដន្តិ វិវដ្ដន្តី’’តិ វុច្ចន្តិ. សន្តានន្ទ, ទេវតា បថវិយំ បថវីសញ្ញិនិយោតិ បកតិបថវី កិរ ទេវតា ធារេតុំ ន សក្កោតិ. តត្ថ ហត្ថកោ ព្រហ្មា វិយ ទេវតា ឱសីទន្តិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘ឱឡារិកំ ហត្ថក, អត្តភាវំ អភិនិម្មិនាហី’’តិ (អ. និ. ៣.១២៨). តស្មា យា ទេវតា បថវិយំ បថវិំ មាបេសុំ, តា សន្ធាយេតំ វុត្តំ – ‘‘បថវិយំ បថវីសញ្ញិនិយោ’’តិ.

វីតរាគាតិ បហីនទោមនស្សា សិលាថម្ភសទិសា អនាគាមិខីណាសវទេវតា.