បុក្កុសមល្លបុត្តវត្ថុវណ្ណនា

១៩២. បុក្កុសោតិ តស្ស នាមំ. មល្លបុត្តោតិ មល្លរាជបុត្តោ. មល្លា កិរ វារេន រជ្ជំ ការេន្តិ. យាវ នេសំ វារោ ន បាបុណាតិ, តាវ វណិជ្ជំ ករោន្តិ. អយម្បិ វណិជ្ជមេវ ករោន្តោ បញ្ច សកដសតានិ យោជាបេត្វា ធុរវាតេ វាយន្តេ បុរតោ គច្ឆតិ, បច្ឆា វាតេ វាយន្តេ សត្ថវាហំ បុរតោ បេសេត្វា សយំ បច្ឆា គច្ឆតិ. តទា បន បច្ឆា វាតោ វាយិ, តស្មា ឯស បុរតោ សត្ថវាហំ បេសេត្វា សព្ពរតនយានេ និសីទិត្វា កុសិនារតោ និក្ខមិត្វា ‘‘បាវំ គមិស្សាមី’’តិ មគ្គំ បដិបជ្ជិ. តេន វុត្តំ – ‘‘កុសិនារាយ បាវំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ ហោតី’’តិ.

អាឡារោតិ តស្ស នាមំ. ទីឃបិង្គលោ កិរេសោ, តេនស្ស អាឡារោតិ នាមំ អហោសិ. កាលាមោតិ គោត្តំ. យត្រ ហិ នាមាតិ យោ នាម. នេវ ទក្ខតីតិ ន អទ្ទស. យត្រសទ្ទយុត្តត្តា បនេតំ អនាគតវសេន វុត្តំ. ឯវរូបញ្ហិ ឦទិសេសុ ឋានេសុ សទ្ទលក្ខណំ.

១៩៣. និច្ឆរន្តីសូតិ វិចរន្តីសុ. អសនិយា ផលន្តិយាតិ នវវិធាយ អសនិយា ភិជ្ជមានាយ វិយ មហារវំ រវន្តិយា. នវវិធា ហិ អសនិយោ – អសញ្ញា, វិចក្កា, សតេរា, គគ្គរា, កបិសីសា, មច្ឆវិលោលិកា, កុក្កុដកា, ទណ្ឌមណិកា, សុក្ខាសនីតិ. តត្ថ អសញ្ញា អសញ្ញំ ករោតិ. វិចក្កា ឯកំ ចក្កំ ករោតិ. សតេរា សតេរសទិសា ហុត្វា បតតិ. គគ្គរា គគ្គរាយមានា បតតិ. កបិសីសា ភមុកំ ឧក្ខិបេន្តោ មក្កដោ វិយ ហោតិ. មច្ឆវិលោលិកា វិលោលិតមច្ឆោ វិយ ហោតិ. កុក្កុដកា កុក្កុដសទិសា ហុត្វា បតតិ. ទណ្ឌមណិកា នង្គលសទិសា ហុត្វា បតតិ. សុក្ខាសនី បតិតដ្ឋានំ សមុគ្ឃាដេតិ.

ទេវេ វស្សន្តេតិ សុក្ខគជ្ជិតំ គជ្ជិត្វា អន្តរន្តរា វស្សន្តេ. អាតុមាយន្តិ អាតុមំ និស្សាយ វិហរាមិ. ភុសាគារេតិ ខលសាលាយំ. ឯត្ថេសោតិ ឯតស្មិំ ការណេ ឯសោ មហាជនកាយោ សន្និបតិតោ. ក្វ អហោសីតិ កុហិំ អហោសិ. សោ តំ ភន្តេតិ សោ ត្វំ ភន្តេ.

១៩៤. សិង្គីវណ្ណន្តិ សិង្គីសុវណ្ណវណ្ណំ. យុគមដ្ឋន្តិ មដ្ឋយុគំ, សណ្ហសាដកយុគឡន្តិ អត្ថោ. ធារណីយន្តិ អន្តរន្តរា មយា ធារេតព្ពំ, បរិទហិតព្ពន្តិ អត្ថោ. តំ កិរ សោ តថារូបេ ឆណទិវសេយេវ ធារេត្វា សេសកាលេ និក្ខិបតិ. ឯវំ ឧត្តមំ មង្គលវត្ថយុគំ សន្ធាយាហ. អនុកម្បំ ឧបាទាយាតិ មយិ អនុកម្បំ បដិច្ច. អច្ឆាទេហីតិ ឧបចារវចនមេតំ – ឯកំ មយ្ហំ ទេហិ, ឯកំ អានន្ទស្សាតិ អត្ថោ. កិំ បន ថេរោ តំ គណ្ហីតិ? អាម គណ្ហិ. កស្មា? មត្ថកប្បត្តកិច្ចត្តា. កិញ្ចាបិ ហេស ឯវរូបំ លាភំ បដិក្ខិបិត្វា ឧបដ្ឋាកដ្ឋានំ បដិបន្នោ. តំ បនស្ស ឧបដ្ឋាកកិច្ចំ មត្ថកំ បត្តំ. តស្មា អគ្គហេសិ. យេ ចាបិ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘‘អនារាធកោ មញ្ញេ អានន្ទោ បញ្ចវីសតិ វស្សានិ ឧបដ្ឋហន្តេន ន កិញ្ចិ ភគវតោ សន្តិកា តេន លទ្ធបុព្ព’’ន្តិ. តេសំ វចនោកាសច្ឆេទនត្ថម្បិ អគ្គហេសិ. អបិ ច ជានាតិ ភគវា – ‘‘អានន្ទោ គហេត្វាបិ អត្តនា ន ធារេស្សតិ, មយ្ហំយេវ បូជំ ករិស្សតិ. មល្លបុត្តេន បន អានន្ទំ បូជេន្តេន សង្ឃោបិ បូជិតោ ភវិស្សតិ, ឯវមស្ស មហាបុញ្ញរាសិ ភវិស្សតី’’តិ ថេរស្ស ឯកំ ទាបេសិ. ថេរោបិ តេនេវ ការណេន អគ្គហេសីតិ. ធម្មិយា កថាយាតិ វត្ថានុមោទនកថាយ.

១៩៥. ភគវតោ កាយំ ឧបនាមិតន្តិ និវាសនបារុបនវសេន អល្លីយាបិតំ. ភគវាបិ តតោ ឯកំ និវាសេសិ, ឯកំ បារុបិ. ហតច្ចិកំ វិយាតិ យថា ហតច្ចិកោ អង្គារោ អន្តន្តេនេវ ជោតតិ, ពហិ បនស្ស បភា នត្ថិ, ឯវំ ពហិ បដិច្ឆន្នប្បភំ ហុត្វា ខាយតីតិ អត្ថោ.

ឥមេសុ ខោ, អានន្ទ, ទ្វីសុបិ កាលេសូតិ កស្មា ឥមេសុ ទ្វីសុ កាលេសុ ឯវំ ហោតិ? អាហារវិសេសេន ចេវ ពលវសោមនស្សេន ច. ឯតេសុ ហិ ទ្វីសុ កាលេសុ សកលចក្កវាឡេ ទេវតា អាហារេ ឱជំ បក្ខិបន្តិ, តំ បណីតភោជនំ កុច្ឆិំ បវិសិត្វា បសន្នរូបំ សមុដ្ឋាបេតិ. អាហារសមុដ្ឋានរូបស្ស បសន្នត្តា មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ អតិវិយ វិរោចន្តិ. សម្ពោធិទិវសេ ចស្ស – ‘‘អនេកកប្បកោដិសតសហស្សសញ្ចិតោ វត មេ កិលេសរាសិ អជ្ជ បហីនោ’’តិ អាវជ្ជន្តស្ស ពលវសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, ចិត្តំ បសីទតិ, ចិត្តេ បសន្នេ លោហិតំ បសីទតិ, លោហិតេ បសន្នេ មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ អតិវិយ វិរោចន្តិ. បរិនិព្ពានទិវសេបិ – ‘‘អជ្ជ, ទានាហំ, អនេកេហិ ពុទ្ធសតសហស្សេហិ បវិដ្ឋំ អមតមហានិព្ពានំ នាម នគរំ បវិសិស្សាមី’’តិ អាវជ្ជន្តស្ស ពលវសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, ចិត្តំ បសីទតិ, ចិត្តេ បសន្នេ លោហិតំ បសីទតិ, លោហិតេ បសន្នេ មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ អតិវិយ វិរោចន្តិ. ឥតិ អាហារវិសេសេន ចេវ ពលវសោមនស្សេន ច ឥមេសុ ទ្វីសុ កាលេសុ ឯវំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. ឧបវត្តនេតិ បាចីនតោ និវត្តនសាលវនេ. អន្តរេន យមកសាលានន្តិ យមកសាលរុក្ខានំ មជ្ឈេ.

សិង្គីវណ្ណន្តិ គាថា សង្គីតិកាលេ ឋបិតា.

១៩៦. ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ចាតិ ឯត្ថ តទា កិរ ភគវតិ នហាយន្តេ អន្តោនទិយំ មច្ឆកច្ឆបា ច ឧភតោតីរេសុ វនសណ្ឌោ ច សព្ពំ សុវណ្ណវណ្ណមេវ ហោតិ. អម្ពវនន្តិ តស្សាយេវ នទិយា តីរេ អម្ពវនំ. អាយស្មន្តំ ចុន្ទកន្តិ តស្មិំ កិរ ខណេ អានន្ទត្ថេរោ ឧទកសាដកំ បីឡេន្តោ ឱហីយិ, ចុន្ទត្ថេរោ សមីបេ អហោសិ. តំ ភគវា អាមន្តេសិ.

គន្ត្វាន ពុទ្ធោ នទិកំ កកុធន្តិ ឥមាបិ គាថា សង្គីតិកាលេយេវ ឋបិតា. តត្ថ បវត្តា ភគវា ឥធ ធម្មេតិ ភគវា ឥធ សាសនេ ធម្មេ បវត្តា, ចតុរាសីតិ ធម្មក្ខន្ធសហស្សានិ បវត្តានីតិ អត្ថោ. បមុខេ និសីទីតិ សត្ថុ បុរតោវ និសីទិ. ឯត្តាវតា ច ថេរោ អនុប្បត្តោ. ឯវំ អនុប្បត្តំ អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ.

១៩៧. អលាភាតិ យេ អញ្ញេសំ ទានានិសំសសង្ខាតា លាភា ហោន្តិ, តេ អលាភា. ទុល្លទ្ធន្តិ បុញ្ញវិសេសេន លទ្ធម្បិ មនុស្សត្តំ ទុល្លទ្ធំ. យស្ស តេតិ យស្ស តវ. ឧត្តណ្ឌុលំ វា អតិកិលិន្នំ វា កោ ជានាតិ, កីទិសម្បិ បច្ឆិមំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា តថាគតោ បរិនិព្ពុតោ, អទ្ធា តេ យំ វា តំ វា ទិន្នំ ភវិស្សតីតិ. លាភាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកទានានិសំសសង្ខាតា លាភា. សុលទ្ធន្តិ តុយ្ហំ មនុស្សត្តំ សុលទ្ធំ. សមសមផលាតិ សព្ពាការេន សមានផលា.

ននុ ច យំ សុជាតាយ ទិន្នំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិត្វា តថាគតោ អភិសម្ពុទ្ធោ, សោ សរាគសទោសសមោហកាលេ បរិភុត្តោ, អយំ បន ចុន្ទេន ទិន្នោ វីតរាគវីតទោសវីតមោហកាលេ បរិភុត្តោ, កស្មា ឯតេ សមផលាតិ? បរិនិព្ពានសមតាយ ច សមាបត្តិសមតាយ ច អនុស្សរណសមតាយ ច. ភគវា ហិ សុជាតាយ ទិន្នំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា សឧបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ, ចុន្ទេន ទិន្នំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោតិ ឯវំ បរិនិព្ពានសមតាយបិ សមផលា. អភិសម្ពុជ្ឈនទិវសេ ច ចតុវីសតិកោដិសតសហស្សសង្ខ្យា សមាបត្តិយោ សមាបជ្ជិ, បរិនិព្ពានទិវសេបិ សព្ពា តា សមាបជ្ជីតិ ឯវំ សមាបត្តិសមតាយបិ សមផលា. សុជាតា ច អបរភាគេ អស្សោសិ – ‘‘ន កិរេសា រុក្ខទេវតា, ពោធិសត្តោ កិរេស, តំ កិរ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ, សត្តសត្តាហំ កិរស្ស តេន យាបនំ អហោសី’’តិ. តស្សា ឥទំ សុត្វា – ‘‘លាភា វត មេ’’តិ អនុស្សរន្តិយា ពលវបីតិសោមនស្សំ ឧទបាទិ. ចុន្ទស្សាបិ អបរភាគេ – ‘‘អវសានបិណ្ឌបាតោ កិរ មយា ទិន្នោ, ធម្មសីសំ កិរ មេ គហិតំ, មយ្ហំ កិរ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា សត្ថា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ’’តិ សុត្វា ‘‘លាភា វត មេ’’តិ អនុស្សរតោ ពលវសោមនស្សំ ឧទបាទីតិ ឯវំ អនុស្សរណសមតាយបិ សមផលាតិ វេទិតព្ពា.

យសសំវត្តនិកន្តិ បរិវារសំវត្តនិកំ. អាធិបតេយ្យសំវត្តនិកន្តិ ជេដ្ឋកភាវសំវត្តនិកំ.

សំយមតោតិ សីលសំយមេន សំយមន្តស្ស, សំវរេ ឋិតស្សាតិ អត្ថោ. វេរំ ន ចីយតីតិ បញ្ចវិធំ វេរំ ន វឌ្ឍតិ. កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ កុសលោ បន ញាណសម្បន្នោ អរិយមគ្គេន អនវសេសំ បាបកំ លាមកំ អកុសលំ ជហាតិ. រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ សោ ឥមំ បាបកំ ជហិត្វា រាគាទីនំ ខយា កិលេសនិព្ពានេន និព្ពុតោតិ. ឥតិ ចុន្ទស្ស ច ទក្ខិណំ, អត្តនោ ច ទក្ខិណេយ្យសម្បត្តិំ សម្បស្សមានោ ឧទានំ ឧទានេសីតិ.

ចតុត្ថភាណវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.