១. បណ្ណត្តិនិទ្ទេសវារវណ្ណនា

២៦. ឥទានិ រូបំ រូបក្ខន្ធោតិអាទិនា នយេន និទ្ទេសវារោ អារទ្ធោ. តត្ថ រូបំ រូបក្ខន្ធោតិ យំកិញ្ចិ រូបន្តិ វុច្ចតិ. សព្ពំ តំ រូបំ រូបក្ខន្ធោតិ វចនសោធនត្ថំ បុច្ឆតិ. បិយរូបំ សាតរូបំ, រូបំ, ន រូបក្ខន្ធោតិ យំ ‘បិយរូបំ សាតរូប’ន្តិ ឯត្ថ រូបន្តិ វុត្តំ, តំ រូបមេវ, ន រូបក្ខន្ធោតិ អត្ថោ. រូបក្ខន្ធោ រូបញ្ចេវ រូបក្ខន្ធោ ចាតិ យោ បន រូបក្ខន្ធោ, សោ រូបន្តិបិ រូបក្ខន្ធោតិបិ វត្តុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ. រូបក្ខន្ធោ រូបន្តិ ឯត្ថ បន យស្មា រូបក្ខន្ធោ និយមេនេវ រូបន្តិ វត្តព្ពោ. តស្មា អាមន្តាតិ អាហ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពវិស្សជ្ជនេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. យោ បន យត្ថ វិសេសោ ភវិស្សតិ, តថេវ តំ វណ្ណយិស្សាម. សញ្ញាយមកេ តាវ ទិដ្ឋិសញ្ញាតិ ‘បបញ្ចសញ្ញា’តិអាទីសុ អាគតា ទិដ្ឋិសញ្ញា. សង្ខារយមកេ អវសេសា សង្ខារាតិ ‘អនិច្ចា វត សង្ខារា’តិអាទីសុ អាគតា សង្ខារក្ខន្ធតោ អវសេសា សង្ខតធម្មា. បដិលោមវារេបិ ឯសេវ នយោតិ.

បទសោធនវារោ និដ្ឋិតោ.

២៨. បទសោធនមូលចក្កវារេ ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោតិ យេកេចិ ខន្ធា, សព្ពេ តេ វេទនាក្ខន្ធោតិ បុច្ឆតិ. សេសបុច្ឆាសុបិ ឯសេវ នយោ. បដិលោមេ ន ខន្ធា ន វេទនាក្ខន្ធោតិ ឯត្ថ យេ បញ្ញត្តិនិព្ពានសង្ខាតា ធម្មា ខន្ធា ន ហោន្តិ, តេ យស្មា វេទនាក្ខន្ធោបិ ន ហោន្តិ, តស្មា អាមន្តាតិ អាហ. សេសវិស្សជ្ជនេសុបិ ឯសេវ នយោតិ.

បទសោធនមូលចក្កវារោ និដ្ឋិតោ.

៣៨. សុទ្ធខន្ធវារេ រូបំ ខន្ធោតិ យំកិញ្ចិ រូបន្តិ វុត្តំ, សព្ពំ តំ ខន្ធោតិ បុច្ឆតិ. តត្ថ យស្មា បិយរូបសាតរូបសង្ខាតំ វា រូបំ ហោតុ, ភូតុបាទារូបំ វា, សព្ពំ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ សង្គហំ គច្ឆតេវ. តស្មា អាមន្តាតិ បដិជានាតិ. ទុតិយបទេ ‘ខន្ធា រូប’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពេ យស្មា រូបន្តិវចនេន រូបក្ខន្ធោវ អធិប្បេតោ, តស្មា វចនំ អនាទិយិត្វា អត្ថវសេន បុច្ឆន្តោ ខន្ធា រូបក្ខន្ធោតិ អាហ. ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. បរតោ អាយតនយមកាទីនំ និទ្ទេសវារេបិ ឯសេវ នយោ. សញ្ញា ខន្ធោតិ ឯត្ថាបិ ទិដ្ឋិសញ្ញា វា ហោតុ, សញ្ញា ឯវ វា, សព្ពាយបិ ខន្ធភាវតោ អាមន្តាតិ វុត្តំ. សង្ខារា ខន្ធោតិ បទេបិ ឯសេវ នយោ. ខន្ធវិនិមុត្តកោ ហិ សង្ខារោ នាម នត្ថិ.

៣៩. បដិលោមេ ន រូបំ ន ខន្ធោតិ យំ ធម្មជាតំ រូបំ ន ហោតិ, តំ ខន្ធោបិ ន ហោតីតិ បុច្ឆតិ. វិស្សជ្ជនេ បនស្ស រូបំ ឋបេត្វា អវសេសា ខន្ធា ន រូបំ, ខន្ធាតិ រូបតោ អញ្ញេ វេទនាទយោ ខន្ធា រូបមេវ ន ហោន្តិ, ខន្ធា បន ហោន្តីតិ អត្ថោ. រូបញ្ច ខន្ធេ ច ឋបេត្វា អវសេសាតិ បញ្ចក្ខន្ធវិនិមុត្តំ និព្ពានញ្ចេវ បញ្ញត្តិ ច. ឥតោ បរេសុបិ ‘អវសេសា’តិ បទេសុ ឯសេវ នយោតិ.

សុទ្ធខន្ធវារោ និដ្ឋិតោ.

៤០-៤៤. សុទ្ធខន្ធមូលចក្កវារេ រូបំ ខន្ធោតិអាទីនំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ.

សុទ្ធខន្ធមូលចក្កវារោ និដ្ឋិតោ.

បណ្ណត្តិនិទ្ទេសវារវណ្ណនា.