១. បណ្ណត្តិឧទ្ទេសវារវណ្ណនា

១. ឥទានិ មូលយមកេ ទេសិតេយេវ កុសលាទិធម្មេ ខន្ធវសេន សង្គណ្ហិត្វា មូលយមកានន្តរំ ទេសិតស្ស ខន្ធយមកស្ស វណ្ណនា ហោតិ. តត្ថ បាឡិវវត្ថានំ តាវ ឯវំ វេទិតព្ពំ – ឥមស្មិញ្ហិ ខន្ធយមកេ តយោ មហាវារា ហោន្តិ – បណ្ណត្តិវារោ, បវត្តិវារោ, បរិញ្ញាវារោតិ. តេសុ បណ្ណត្តិវារោ ខន្ធានំ នាមាភិធានសោធនវសេនេវ គតត្តា បណ្ណត្តិវារោតិ វុច្ចតិ. បវត្តិវារោ តេន សោធិតនាមាភិធានានំ ខន្ធានំ ឧប្បាទនិរោធវសេន បវត្តិំ សោធយមានោ គតោ, តស្មា បវត្តិវារោតិ វុច្ចតិ. បរិញ្ញាវារោ ឥមិនានុក្កមេន បវត្តានំ ខន្ធានំ សង្ខេបេនេវ តិស្សោ បរិញ្ញា ទីបយមានោ គតោ, តស្មា បរិញ្ញាវារោតិ វុច្ចតិ. តត្ថ បណ្ណត្តិវារោ ឧទ្ទេសនិទ្ទេសវសេន ទ្វីហាការេហិ វវត្ថិតោ. ឥតរេសុ វិសុំ ឧទ្ទេសវារោ នត្ថិ. អាទិតោ បដ្ឋាយ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនវសេន ឯកធា វវត្ថិតា. តត្ថ បញ្ចក្ខន្ធាតិបទំ អាទិំ កត្វា យាវ ន ខន្ធា, ន សង្ខារាតិ បទំ តាវ បណ្ណត្តិវារស្ស ឧទ្ទេសវារោ វេទិតព្ពោ. បុច្ឆាវារោតិបិ តស្សេវ នាមំ. តត្ថ បញ្ចក្ខន្ធាតិ អយំ យមកវសេន បុច្ឆិតព្ពានំ ខន្ធានំ ឧទ្ទេសោ. រូបក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណក្ខន្ធោតិ តេសញ្ញេវ បភេទតោ នាមវវត្ថានំ.

២-៣. ឥទានិ ឥមេសំ ខន្ធានំ វសេន បទសោធនវារោ, បទសោធនមូលចក្កវារោ, សុទ្ធខន្ធវារោ, សុទ្ធខន្ធមូលចក្កវារោតិ ចត្តារោ នយវារា ហោន្តិ. តត្ថ រូបំ រូបក្ខន្ធោ, រូបក្ខន្ធោ រូបន្តិអាទិនា នយេន បទមេវ សោធេត្វា គតោ បទសោធនវារោ នាម. សោ អនុលោមបដិលោមវសេន ទុវិធោ ហោតិ. តត្ថ អនុលោមវារេ ‘រូបំ រូបក្ខន្ធោ, រូបក្ខន្ធោ រូប’ន្តិអាទីនិ បញ្ច យមកានិ. បដិលោមវារេបិ ‘ន រូបំ, ន រូបក្ខន្ធោ; ន រូបក្ខន្ធោ ន រូប’ន្តិអាទីនិ បញ្ចេវ. តតោ បរំ តេសញ្ញេវ បទសោធនវារេ សោធិតានំ ខន្ធានំ ‘រូបំ រូបក្ខន្ធោ, ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោ’តិអាទិនា នយេន ឯកេកខន្ធមូលកានិ ចត្តារិ ចត្តារិ ចក្កានិ ពន្ធិត្វា គតោ បទសោធនមូលកានំ ចក្កានំ អត្ថិតាយ បទសោធនមូលចក្កវារោ នាម. សោបិ អនុលោមបដិលោមវសេន ទុវិធោ ហោតិ. តត្ថ អនុលោមវារេ ‘រូបំ រូបក្ខន្ធោ, ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោ’តិអាទីនិ ឯកេកខន្ធមូលកានិ ចត្តារិ ចត្តារិ កត្វា វីសតិ យមកានិ. បដិលោមវារេបិ ‘ន រូបំ, ន រូបក្ខន្ធោ; ន ខន្ធា ន វេទនាក្ខន្ធោ’តិអាទីនិ វីសតិមេវ.

តតោ បរំ រូបំ ខន្ធោ ខន្ធា រូបន្តិអាទិនា នយេន សុទ្ធខន្ធវសេនេវ គតោ សុទ្ធខន្ធវារោ នាម. តត្ថ ខន្ធា រូបន្តិអាទីសុ ខន្ធា រូបក្ខន្ធោ, ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. កស្មា? និទ្ទេសវារេ ឯវំ ភាជិតត្តា. តត្ថ ហិ ‘រូបំ ខន្ធោតិ អាមន្តា. ខន្ធា រូបក្ខន្ធោតិ រូបក្ខន្ធោ ខន្ធោ ចេវ រូបក្ខន្ធោ ច, អវសេសា ខន្ធា ន រូបក្ខន្ធោ’តិ ឯវំ ‘ខន្ធា រូប’ន្តិអាទីនំ ខន្ធា រូបក្ខន្ធោតិអាទិនា នយេន បទំ ឧទ្ធរិត្វា អត្ថោ វិភត្តោ. តេនេវ ច ការណេនេសេ សុទ្ធខន្ធវារោតិ វុត្តោ. វចនសោធនេ វិយ ហិ ឯត្ថ ន វចនំ បមាណំ. យថា យថា បន សុទ្ធខន្ធា លព្ភន្តិ, តថា តថា អត្ថោវ បមាណំ. បរតោ អាយតនយមកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯសោបិ ច សុទ្ធខន្ធវារោ អនុលោមបដិលោមវសេន ទុវិធោ ហោតិ. តត្ថ អនុលោមវារេ ‘រូបំ ខន្ធោ ខន្ធា រូប’ន្តិអាទីនិ បញ្ច យមកានិ. បដិលោមវារេបិ ‘ន រូបំ ន ខន្ធោ, ន ខន្ធា ន រូប’ន្តិអាទីនិ បញ្ចេវ.

តតោ បរំ តេសញ្ញេវ សុទ្ធខន្ធានំ រូបំ ខន្ធោ, ខន្ធា វេទនាតិអាទិនា នយេន ឯកេកខន្ធមូលកានិ ចត្តារិ ចត្តារិ ចក្កានិ ពន្ធិត្វា គតោ សុទ្ធខន្ធមូលកានំ ចក្កានំ អត្ថិតាយ សុទ្ធខន្ធមូលចក្កវារោ នាម. តត្ថ ខន្ធា វេទនាតិអាទីសុ ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោតិអាទិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥតរថា និទ្ទេសវារេន សទ្ធិំ វិរោធោ ហោតិ. សោបិ អនុលោមបដិលោមវសេន ទុវិធោ ហោតិ. តត្ថ អនុលោមវារេ ‘រូបំ ខន្ធោ, ខន្ធា វេទនា’តិអាទីនិ ឯកេកខន្ធមូលកានិ ចត្តារិ ចត្តារិ កត្វា វីសតិ យមកានិ. បដិលោមវារេបិ ‘ន រូបំ, ន ខន្ធោ, ន ខន្ធា ន វេទនា’តិអាទីនិ វីសតិមេវ. ឯវំ តាវ ឯកេន យមកសតេន ទ្វីហិ បុច្ឆាសតេហិ ឯកេកបុច្ឆាយ សន្និដ្ឋានសំសយវសេន ទ្វេ ទ្វេ អត្ថេ កត្វា ចតូហិ ច អត្ថសតេហិ បដិមណ្ឌិតោ បណ្ណត្តិវារស្ស ឧទ្ទេសវារោ វេទិតព្ពោតិ.

បណ្ណត្តិឧទ្ទេសវារវណ្ណនា.