២២. ពាវីសតិមវគ្គោ

១. បរិនិព្ពានកថាវណ្ណនា

៨៩២. ឥទានិ បរិនិព្ពានកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘យស្មា អរហា សព្ពញ្ញុវិសយេ អប្បហីនសំយោជនោវ បរិនិព្ពាយតិ, តស្មា អត្ថិ កិញ្ចិ សំយោជនំ អប្បហាយ បរិនិព្ពាន’’ន្តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សេសមេត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវាតិ.

បរិនិព្ពានកថាវណ្ណនា.

២. កុសលចិត្តកថាវណ្ណនា

៨៩៤-៨៩៥. ឥទានិ កុសលចិត្តកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា អរហា សតិវេបុល្លប្បត្តោ បរិនិព្ពាយន្តោបិ សតោ សម្បជានោវ បរិនិព្ពាតិ, តស្មា កុសលចិត្តោ បរិនិព្ពាយតីតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ យស្មា កុសលចិត្តោ នាម បុញ្ញាភិសង្ខារាភិសង្ខរណាទិវសេន ហោតិ, តស្មា តេនត្ថេន ចោទេតុំ អរហា បុញ្ញាភិសង្ខារន្តិអាទិមាហ. សេសមេត្ថ យថាបាឡិមេវ និយ្យាតិ. សតោ សម្បជានោតិ ឥទំ ជវនក្ខណេ កិរិយសតិសម្បជញ្ញានំ វសេន អសម្មោហមរណទីបនត្ថំ វុត្តំ, ន កុសលចិត្តទីបនត្ថំ. តស្មា អសាធកន្តិ.

កុសលចិត្តកថាវណ្ណនា.

៣. អានេញ្ជកថាវណ្ណនា

៨៩៦. ឥទានិ អានេញ្ជកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ភគវា ចតុត្ថជ្ឈានេ ឋិតោ បរិនិព្ពាយីតិ សល្លក្ខេត្វា ‘‘អរហា អានេញ្ជេ ឋិតោ បរិនិព្ពាយតី’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯកច្ចានំ ឧត្តរាបថកានំ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. បកតិចិត្តេតិ ភវង្គចិត្តេ. សព្ពេ ហិ សញ្ញិនោ សត្តា ភវង្គចិត្តេ ឋត្វា ភវង្គបរិយោសានេន ចុតិចិត្តេន កាលំ ករោន្តិ. ឥតិ នំ ឥមិនា អត្ថេន ចោទេតុំ ឯវមាហ. តត្ថ កិញ្ចាបិ ចតុវោការភវេ អរហតោ បកតិចិត្តម្បិ អានេញ្ជំ ហោតិ, អយំ បន បញ្ហោ បញ្ចវោការភវវសេន ឧទ្ធដោ. តស្មា នោ ច វត រេ វត្តព្ពេតិ អាហ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

អានេញ្ជកថាវណ្ណនា.

៤. ធម្មាភិសមយកថាវណ្ណនា

៨៩៧. ឥទានិ ធម្មាភិសមយកថា នាម ហោតិ. តត្ថ អតីតភវេ សោតាបន្នំ មាតុកុច្ឆិយំ វសិត្វា និក្ខន្តំ ទិស្វា ‘‘អត្ថិ គព្ភសេយ្យាយ ធម្មាភិសមយោ’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯកច្ចានំ ឧត្តរាបថកានំ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘យទិ តត្ថ ធម្មាភិសមយោ អត្ថិ, ធម្មាភិសមយស្ស ការណេហិ ធម្មទេសនាទីហិ ភវិតព្ព’’ន្តិ ចោទេតុំ អត្ថិ គព្ភសេយ្យាយ ធម្មទេសនាតិអាទិមាហ. សុត្តស្សាតិអាទិ ភវង្គវារំ សន្ធាយ វុត្តំ. គព្ភសេយ្យាយ ហិ យេភុយ្យេន ភវង្គមេវ បវត្តតិ. តេនេវ សត្តោ កិរិយមយប្បវត្តាភាវា សុត្តោ, ភាវនានុយោគស្ស អភាវា បមត្តោ, កម្មដ្ឋានបរិគ្គាហកានំ សតិសម្បជញ្ញានំ អភាវា មុដ្ឋស្សតិ អសម្បជានោ នាម ហោតិ, តថារូបស្ស កុតោ ធម្មាភិសមយោតិ?

ធម្មាភិសមយកថាវណ្ណនា.

៥-៧. តិស្សោបិកថាវណ្ណនា

៨៩៨-៩០០. ឥទានិ តិស្សោបិកថា នាម ហោន្តិ. តត្ថ អចិរជាតានំ បន សោតាបន្នានំ អរហត្តប្បត្តិំ សុប្បវាសាយ ច ឧបាសិកាយ សត្តវស្សិកំ គព្ភំ ទិស្វា ‘‘អត្ថិ គព្ភសេយ្យាយ អរហត្តប្បត្តី’’តិ ច សុបិនេ អាកាសគមនាទីនិ ទិស្វា ‘‘អត្ថិ ធម្មាភិសមយោ’’តិ ច ‘‘អត្ថិ តត្ថ អរហត្តប្បត្តី’’តិ ច ឥធាបិ យេសំ លទ្ធិយោ, សេយ្យថាបិ តេសញ្ញេវ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សេសមេត្ថ បុរិមកថា សទិសមេវាតិ.

តិស្សោបិកថាវណ្ណនា.

៨. អព្យាកតកថាវណ្ណនា

៩០១-៩០២. ឥទានិ អព្យាកតកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, ចេតនា, សា ច ខោ អព្ពោហារិកា’’តិ (បារា. ២៣៥) វចនតោ ‘‘សព្ពំ សុបិនគតស្ស ចិត្តំ អព្យាកត’’ន្តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯកច្ចានំ ឧត្តរាបថកានញ្ញេវ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សេសមេត្ថ យថា បាឡិមេវ និយ្យាតិ. សុបិនគតស្ស ចិត្តំ អព្ពោហារិកន្តិ ឥទំ អាបត្តិំ សន្ធាយ វុត្តំ. សុបិនគតស្ស ហិ បាណាតិបាតាទិវសេន កិញ្ចាបិ អកុសលចិត្តំ បវត្តតិ, វត្ថុវិកោបនំ បន នត្ថីតិ ន សក្កា តត្ថ អាបត្តិំ បញ្ញបេតុំ. ឥមិនា ការណេន តំ អព្ពោហារិកំ, ន អព្យាកតត្តាតិ.

អព្យាកតកថាវណ្ណនា.

៩. អាសេវនបច្ចយកថាវណ្ណនា

៩០៣-៩០៥. ឥទានិ អាសេវនបច្ចយកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា សព្ពេ ធម្មា ខណិកា, ន កោចិ មុហុត្តម្បិ ឋត្វា អាសេវនបច្ចយំ អាសេវតិ នាម. តស្មា នត្ថិ កិញ្ចិ អាសេវនបច្ចយតា. អាសេវនបច្ចយតាយ ឧប្បន្នំ បន ន កិញ្ចិ អត្ថីតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ តេសញ្ញេវ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ សុត្តវសេនេវ បញ្ញាបេតុំ ននុ វុត្តំ ភគវតា បាណាតិបាតោតិអាទិ អាភតំ. តំ សព្ពំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

អាសេវនបច្ចយកថាវណ្ណនា.

១០. ខណិកកថាវណ្ណនា

៩០៦-៩០៧. ឥទានិ ខណិកកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា សព្ពសង្ខតធម្មា អនិច្ចា, តស្មា ឯកចិត្តក្ខណិកាយេវ. សមានាយ ហិ អនិច្ចតាយ ឯកោ លហុំ ភិជ្ជតិ, ឯកោ ចិរេនាតិ កោ ឯត្ថ និយាមោតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ បុព្ពសេលិយាបរសេលិយានំ; តេ សន្ធាយ ឯកចិត្តក្ខណិកាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. ចិត្តេ មហាបថវីតិអាទីសុ តេសំ តថា សណ្ឋានំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតិ. ចក្ខាយតនន្តិអាទិ ‘‘យទិ សព្ពេ ឯកចិត្តក្ខណិកា ភវេយ្យុំ, ចក្ខាយតនាទីនិ ចក្ខុវិញ្ញាណាទីហិ សទ្ធិំយេវ ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈេយ្យុ’’ន្តិ ចោទនត្ថំ វុត្តំ. ឥតរោ បន អន្តោមាតុកុច្ឆិគតស្ស វិញ្ញាណុប្បត្តិំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ, បវត្តំ សន្ធាយ លទ្ធិវសេន បដិជានាតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ. តេន ហិ ឯកចិត្តក្ខណិកាតិ យស្មា និច្ចា ន ហោន្តិ, តស្មា ឯកចិត្តក្ខណិកាតិ អត្តនោ រុចិយា ការណំ វទតិ. តំ អវុត្តសទិសមេវាតិ.

ខណិកកថាវណ្ណនា.

ពាវីសតិមោ វគ្គោ.