២១. ឯកវីសតិមវគ្គោ

១. សាសនកថាវណ្ណនា

៨៧៨. ឥទានិ សាសនកថា នាម ហោតិ. តត្ថ តិស្សោ សង្គីតិយោ សន្ធាយ ‘‘សាសនំ នវំ កត’’ន្តិ ច ‘‘អត្ថិ កោចិ តថាគតស្ស សាសនំ នវំ ករោតី’’តិ ច ‘‘លព្ភា តថាគតស្ស សាសនំ នវំ កាតុ’’ន្តិ ច យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯកច្ចានំ ឧត្តរាបថកានំ; តេ សន្ធាយ តីសុបិ កថាសុ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សតិបដ្ឋានាតិអាទិ សាសនំ នាម សតិបដ្ឋានាទយោ ចេវ អរិយធម្មា, កុសលាទីនញ្ច ទេសនា. តត្ថ យេសំ ភគវតា ទេសិតា សតិបដ្ឋានាទយោ, ឋបេត្វា តេ អញ្ញេសំ វា សតិបដ្ឋានាទីនំ ករណេន អកុសលាទីនំ វា កុសលាទិភាវករណេន សាសនំ នវំកតំ នាម ភវេយ្យ, កិំ តំ ឯវំ កតំ កេនចិ, អត្ថិ វា កោចិ ឯវំ ករោតិ, លព្ភា វា ឯវំ កាតុន្តិ តីសុបិ បុច្ឆាសុ ចោទនត្ថំ វុត្តំ. សេសំ សព្ពត្ថ យថាបាឡិមេវ និយ្យាតីតិ.

សាសនកថាវណ្ណនា.

២. អវិវិត្តកថាវណ្ណនា

៨៧៩-៨៨០. ឥទានិ អវិវិត្តកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្ស បុគ្គលស្ស យោ ធម្មោ បច្ចុប្បន្នោ, សោ តេន អវិវិត្តោ នាមាតិ ឥទំ សកសមយេ សន្និដ្ឋានំ. យស្មា បន បុថុជ្ជនេន តេធាតុកា ធម្មា អបរិញ្ញាតា, តស្មា សោ ឯកក្ខណេយេវ សព្ពេហិបិ តេធាតុកេហិ ធម្មេហិ អវិវិត្តោតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ តេសញ្ញេវ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. ផស្សេហីតិអាទិ សព្ពេសំ ផស្សាទីនំ ឯកក្ខណេ បវត្តិទោសទស្សនត្ថំ វុត្តំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

អវិវិត្តកថាវណ្ណនា.

៣. សញ្ញោជនកថាវណ្ណនា

៨៨១-៨៨២. ឥទានិ សញ្ញោជនកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា អរហា សព្ពំ ពុទ្ធវិសយំ ន ជានាតិ, តស្មា តស្ស តត្ថ អវិជ្ជាវិចិកិច្ឆាហិ អប្បហីនាហិ ភវិតព្ពន្តិ សញ្ញាយ ‘‘អត្ថិ កិញ្ចិ សញ្ញោជនំ អប្បហាយ អរហត្តប្បត្តី’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ មហាសង្ឃិកានំ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អត្ថិ កិញ្ចិ សក្កាយទិដ្ឋីតិអាទិ អរហតោ សព្ពសំយោជនប្បហានទស្សនត្ថំ វុត្តំ. សព្ពំ ពុទ្ធវិសយន្តិ បញ្ហទ្វយេ អរហតោ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណាភាវេន បដិសេធោ កតោ, ន អវិជ្ជាវិចិកិច្ឆានំ អប្បហានេន. ឥតរោ បន តេសំ អប្បហីនតំ សន្ធាយ តេន ហីតិ លទ្ធិំ បតិដ្ឋបេតិ. សា អយោនិសោ បតិដ្ឋាបិតត្តា អប្បតិដ្ឋិតាវ ហោតីតិ.

សញ្ញោជនកថាវណ្ណនា.

៤. ឥទ្ធិកថាវណ្ណនា

៨៨៣-៨៨៤. ឥទានិ ឥទ្ធិកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ឥទ្ធិ នាមេសា កត្ថចិ ឥជ្ឈតិ, កត្ថចិ ន ឥជ្ឈតិ, អនិច្ចាទីនំ និច្ចាទិករណេ ឯកន្តេនេវ ន ឥជ្ឈតិ. សភាគសន្តតិំ បន បរិវត្តេត្វា វិសភាគសន្តតិករណេ វា សភាគសន្តតិវសេនេវ ចិរតរប្បវត្តនេ វា យេសំ អត្ថាយ ករិយតិ, តេសំ បុញ្ញាទីនិ ការណានិ និស្សាយ កត្ថចិ ឥជ្ឈតិ, ភិក្ខូនំ អត្ថាយ បានីយស្ស សប្បិខីរាទិករណេ វិយ មហាធាតុនិធានេ ទីបាទីនំ ចិរសន្តានប្បវត្តនេ វិយ ចាតិ ឥទំ សកសមយេ សន្និដ្ឋានំ. យំ បន អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ រញ្ញោ បាសាទំ សុវណ្ណន្ត្វេវ អធិមុច្ចិ, តំ និស្សាយ យេសំ ‘‘អត្ថិ អធិប្បាយឥទ្ធី’’តិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ អត្ថិ អធិប្បាយឥទ្ធីតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស. តត្ថ អធិប្បាយឥទ្ធីតិ អធិប្បាយឥទ្ធិ, យថាធិប្បាយំ ឥជ្ឈនឥទ្ធីតិ អត្ថោ. អាមន្តាតិ លទ្ធិមត្តេ ឋត្វា បដិញ្ញា បរវាទិស្ស. អថ នំ អនិច្ចាទីនំ និច្ចាទិតាយ អនុយុញ្ជិតុំ និច្ចបណ្ណា រុក្ខា ហោន្តូតិអាទិមាហ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ. លទ្ធិបតិដ្ឋាបនេ សុវណ្ណោ ច បនាសីតិ រញ្ញោ បុញ្ញូបនិស្សយេន អាសិ, ន កេវលំ ថេរស្ស អធិប្បាយេនេវ. តស្មា អសាធកមេតន្តិ.

ឥទ្ធិកថាវណ្ណនា.

៥. ពុទ្ធកថាវណ្ណនា

៨៨៥. ឥទានិ ពុទ្ធកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ឋបេត្វា តស្មិំ តស្មិំ កាលេ សរីរវេមត្តតំ អាយុវេមត្តតំ បភាវេមត្តតញ្ច សេសេហិ ពុទ្ធធម្មេហិ ពុទ្ធានំ ពុទ្ធេហិ ហីនាតិរេកតា នាម នត្ថិ. យេសំ បន អវិសេសេនេវ អត្ថីតិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ អត្ថិ ពុទ្ធានន្តិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ពុទ្ធធម្មេហិ អនុយុញ្ជិតុំ សតិបដ្ឋានតោតិអាទិមាហ. ឥតរោ តេសំ វសេន ហីនាតិរេកតំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតិយេវាតិ.

ពុទ្ធកថាវណ្ណនា.

៦. សព្ពទិសាកថាវណ្ណនា

៨៨៦. ឥទានិ សព្ពទិសាកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ចតូសុ ទិសាសុ ហេដ្ឋា ឧបរីតិ សមន្តតោ លោកធាតុសន្និវាសំ, សព្ពលោកធាតូសុ ច ពុទ្ធា អត្ថីតិ អត្តនោ វិកប្បសិប្បំ ឧប្បាទេត្វា ‘‘សព្ពទិសាសុ ពុទ្ធា តិដ្ឋន្តី’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ មហាសង្ឃិកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. បុរត្ថិមាយាតិ បុដ្ឋោ សក្យមុនិំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. បុន បុដ្ឋោ លទ្ធិវសេន អញ្ញលោកធាតុយំ ឋិតំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. កិន្នាមោ សោ ភគវាតិអាទិ ‘‘សចេ ត្វំ ជានាសិ, នាមាទិវសេន នំ កថេហី’’តិ ចោទនត្ថំ វុត្តំ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ.

សព្ពទិសាកថាវណ្ណនា.

៧. ធម្មកថាវណ្ណនា

៨៨៧-៨៨៨. ឥទានិ ធម្មកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា រូបាទយោ រូបាទិសភាវេន និយតា ន តំ សភាវំ វិជហន្តិ, តស្មា សព្ពធម្មា និយតាតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានញ្ចេវ ឯកច្ចានញ្ច ឧត្តរាបថកានំ; តេ សន្ធាយ សព្ពេ ធម្មាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘សចេ តេ និយតា, មិច្ឆត្តនិយតា វា សិយុំ សម្មត្តនិយតា វា, ឥតោ អញ្ញោ និយាមោ នាម នត្ថី’’តិ ចោទេតុំ មិច្ឆត្តនិយតាតិអាទិមាហ. តត្ថ បដិក្ខេបោ ច បដិញ្ញា ច បរវាទិស្ស. រូបំ រូបដ្ឋេនាតិអាទិ យេនត្ថេន និយតាតិ វទតិ, តស្ស វសេន ចោទេតុំ វុត្តំ. តត្រាយំ អធិប្បាយោ – រូបញ្ហិ រូបដ្ឋេន និយតន្តិ រូបំ រូបមេវ, ន វេទនាទិសភាវន្តិ អធិប្បាយេន វត្តព្ពំ, ឥតោ អញ្ញថា ន វត្តព្ពំ. កស្មា? រូបដ្ឋតោ អញ្ញស្ស រូបស្ស អភាវា. រូបសភាវោ ហិ រូបដ្ឋោ, រូបសភាវោ ច រូបមេវ, ន រូបតោ អញ្ញោ. វេទនាទីហិ បនស្ស នានត្តបញ្ញាបនត្ថំ ឯស វោហារោ ហោតីតិ. តស្មា ‘‘រូបំ រូបដ្ឋេន និយត’’ន្តិ វទន្តេន រូបំ និយតន្តិ វុត្តំ ហោតិ. និយតញ្ច នាម មិច្ឆត្តនិយតំ វា សិយា សម្មត្តនិយតំ វា, ឥតោ អញ្ញោ និយាមោ នាម នត្ថីតិ. អថ កស្មា បដិជានាតីតិ? អត្ថន្តរវសេន. រូបំ រូបដ្ឋេន និយតន្តិ ឯត្ថ ហិ រូបំ រូបមេវ, ន វេទនាទិសភាវន្តិ អយមត្ថោ. តស្មា បដិជានាតិ. ឥតោ អញ្ញថា បនស្ស និយតត្តំ នត្ថីតិ បុន តេនេវ នយេន ចោទេតុំ មិច្ឆត្តនិយតន្តិអាទិមាហ. តំ សព្ពំ ឧត្តានត្ថមេវ. តេន ហិ រូបន្តិ លទ្ធិបិ អយោនិសោ បតិដ្ឋាបិតត្តា អប្បតិដ្ឋិតាវ ហោតីតិ.

ធម្មកថាវណ្ណនា.

៨. កម្មកថាវណ្ណនា

៨៨៩-៨៩១. ឥទានិ កម្មកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘យស្មា ទិដ្ឋធម្មវេទនីយាទីនិ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយដ្ឋាទីហិ និយតានិ, តស្មា សព្ពេ កម្មា និយតា’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ តេសញ្ញេវ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. ទិដ្ឋធម្មវេទនីយដ្ឋេន និយតន្តិ ឯត្ថ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយដ្ឋមេវ. សចេ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិបាកំ ទាតុំ សក្កោតិ ទេតិ, នោ ចេ អហោសិកម្មំ នាម ហោតីតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ បដិញ្ញា សកវាទិស្ស. មិច្ឆត្តសម្មត្តនិយាមវសេន បនេតំ អនិយតមេវាតិ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

កម្មកថាវណ្ណនា.

ឯកវីសតិមោ វគ្គោ.