១២. ឧបាទាបញ្ញត្តានុយោគវណ្ណនា

៩៥. ឥទានិ ឧបាទាបញ្ញត្តានុយោគោ ហោតិ. តត្ថ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញាបដិក្ខេបោ បរវាទិស្ស. សោ ហិ រុក្ខំ ឧបាទាយ ឆាយាយ វិយ, ឥន្ធនំ ឧបាទាយ អគ្គិស្ស វិយ ច, រូបាទីនិ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តិំ បញ្ញាបនំ អវពោធនំ ឥច្ឆតិ, តស្មា ‘‘រូបំ ឧបាទាយា’’តិ បុដ្ឋោ បដិជានាតិ. បុន យថា រុក្ខុបាទានា ឆាយា រុក្ខោ វិយ, ឥន្ធនុបាទានោ ច អគ្គិ ឥន្ធនំ វិយ អនិច្ចាទិធម្មោ, ឯវំ តេ រូបាទិឧបាទានោ បុគ្គលោ រូបាទយោ វិយ អនិច្ចោតិ ឥមមត្ថំ បុដ្ឋោ អត្តនោ លទ្ធិយំ ឋត្វា បដិក្ខិបតិ.

៩៧. នីលំ រូបំ ឧបាទាយ នីលោតិអាទីសុ នីលរូបេន សទ្ធិំ បុគ្គលស្ស ឯកត្តំ, ឯកសរីរេ នីលាទីនំ ពហូនំ វសេន ពហុភាវញ្ច អនិច្ឆន្តោ បដិក្ខិបតិ.

៩៨. កុសលំ វេទនន្តិ ឯត្ថាបិ វេទនាយ សទ្ធិំ ឯកត្តំ ឯកសន្តានេ ពហូនំ កុសលវេទនានំ វសេន ពហុភាវញ្ច អនិច្ឆន្តោ បដិក្ខិបតិ. ទុតិយនយេ មគ្គកុសលោតិអាទិវចនសព្ភាវតោ ឆេកដ្ឋំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. សផលោតិអាទីនិ បុដ្ឋោ តថារូបស្ស វោហារស្ស អភាវតោ បដិក្ខិបតិ.

៩៩. អកុសលបក្ខេ អឆេកដ្ឋំ សន្ធាយ បដិជានាតិ.

១០០. អព្យាកតបក្ខេ សស្សតាទិវសេន អព្យាកតភាវំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. សេសមេត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

១០៤. ចក្ខុំ ឧបាទាយាតិអាទីសុ ‘‘ចក្ខុមា វិសមានីវ…បេ… បាបានិ បរិវជ្ជយេ’’តិ(ឧទា. ៤៣) អាទិវោហារសព្ភាវតោ បដិជានាតិ. ចក្ខុមត្តាទិនិរោធេន បុគ្គលនិរោធំ អនិច្ឆន្តោ បដិក្ខិបតិ.

១០៧. រូបំ ឧបាទាយ វេទនំ ឧបាទាយាតិ ឯត្ថ អញ្ញេបិ រូបមូលកា ទុកតិកចតុក្កា វេទិតព្ពា. យស្មា បន ខន្ធេ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តិ, តស្មា ទ្វេបិ តយោបិ ចត្តារោបិ បញ្ចបិ ឧបាទាយ បញ្ញត្តិំ បដិជានាតិ. ឯកសន្តានេ បន ទ្វិន្នំ បញ្ចន្នំ វា អភាវា បដិក្ខិបតិ. អាយតនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

១១២. ឥទានិ យំ ឧបាទាយ យស្ស បញ្ញត្តិ, យថា តស្ស អនិច្ចតាយ តស្សាបិ អនិច្ចតា, តតោ ច អញ្ញត្តំ សិទ្ធំ, ឯវំ តស្ស បុគ្គលស្សាបិ អាបជ្ជតីតិ ទស្សេតុំ យថា រុក្ខន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ឧបាទាយាតិ បដិច្ច អាគម្ម, ន វិនា តន្តិ អត្ថោ. បរវាទី បន តថា អនិច្ឆន្តោ លទ្ធិយំ ឋត្វា បដិក្ខិបតិ.

១១៥. និគឡោតិ សង្ខលិកពន្ធនំ. នេគឡិកោតិ តេន ពន្ធកោ យស្ស រូបំ សោ រូបវាតិ យស្មា យស្ស រូបំ សោ រូបវា ហោតិ, តស្មា យថា ន និគឡោ …បេ… អញ្ញោ រូបវាតិ អត្ថោ.

១១៦. ចិត្តេ ចិត្តេតិអាទីសុ សរាគាទិចិត្តវសេន សរាគាទិតំ សន្ធាយ ចិត្តានុបស្សនាវសេន បដិជានាតិ. ជាយតីតិអាទិនា នយេន បុដ្ឋោ បុគ្គលស្ស ខណិកភាវំ អនិច្ឆន្តោ បដិក្ខិបតិ. ‘‘សោ’’តិ វា ‘‘អញ្ញោ’’តិ វា បុដ្ឋោ សស្សតុច្ឆេទភយេន បដិក្ខិបតិ. បុន ន វត្តព្ពំ ‘‘កុមារកោ’’តិ វា ‘‘កុមារិកា’’តិ វា បុដ្ឋោ លោកវោហារសមុច្ឆេទភយេន វត្តព្ពន្តិ បដិជានាតិ. សេសមេត្ថ បាកដមេវ.

១១៨. ឥទានិ បរវាទី អញ្ញេនាការេន លទ្ធិំ បតិដ្ឋាបេតុកាមោ ន វត្តព្ពំ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតីតិអាទិមាហ. តត្ថ ន វត្តព្ពន្តិ កិំ តេ ឥមិនា ឯវំ ពហុនា ឧបាទាបញ្ញត្តានុយោគេន, ឥទំ តាវ វទេហិ, កិំ ន វត្តព្ពំ ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ. តតោ សកវាទិនា អាមន្តាតិ វុត្តេ ននុ យោ បស្សតីតិអាទិមាហ. តត្ថ យោតិ បុគ្គលោ. យន្តិ រូបំ. យេនាតិ ចក្ខុនា. សោតិ បុគ្គលោ. តន្តិ រូបំ. តេនាតិ ចក្ខុនា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ននុ យោ យំ រូបំ យេន ចក្ខុនា បស្សតិ, សោ តំ រូបំ តេន ចក្ខុនា បស្សន្តោ បុគ្គលោតិ. សកវាទី កិញ្ចាបិ ចក្ខុវិញ្ញាណស្ស និស្សយភាវំ គច្ឆន្តំ ចក្ខុមេវ រូបំ បស្សតិ, តថា សោតមេវ សទ្ទំ សុណាតិ…បេ… វិញ្ញាណមេវ ធម្មំ វិជានាតិ, ‘‘អត្ថិ អរហតោ ចក្ខុ, បស្សតិ អរហា ចក្ខុនា រូប’’ន្តិអាទិសម្មុតិវសេន បន អាមន្តាតិ បដិជានាតិ.

១២០. តតោ ឆលវាទំ និស្សាយ បរវាទិនា បុគ្គលស្ស វត្តព្ពតាយ សាធិតាយ តមេវ វាទំ បរិវត្តេត្វា បុគ្គលោ ឧបលព្ភតីតិអាទិមាហ. តត្ថ យោ ន បស្សតីតិ អន្ធោ អសញ្ញសត្តោ អរូបំ ឧបបន្នោ និរោធំ សមាបន្នោ, អនន្ធោបិ ច អញ្ញត្រ ទស្សនសមយា ន បស្សតិ នាម. សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ. សេសំ បាឡិវសេនេវ អត្ថតោ វេទិតព្ពំ.

១២២. សុត្តសំសន្ទនាយំ ទិព្ពស្ស ចក្ខុនោ រូបគោចរត្តា រូបំ បស្សតីតិ អាហ. ទុតិយវារេ ‘‘សត្តេ បស្សាមី’’តិវចនតោ បុគ្គលំ បស្សតីតិ អាហ. តតិយវារេ ‘‘រូបំ ទិស្វា បុគ្គលំ វិភាវេតី’’តិ លទ្ធិតោ ឧភោ បស្សតីតិ អាហ. យស្មា បន បស្សិតព្ពំ នាម ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតន្តិ ចតុព្ពិធេ រូបសង្គហេ រូបាយតនមេវ សង្គហិតំ, តស្មា សកវាទី ‘‘រូបំ បុគ្គលោ, បុគ្គលោ រូបំ, ឧភោ រូប’’ន្តិ អនុយោគំ ករោតិ. តស្សត្ថោ បាកដោយេវាតិ.

ឧបាទាបញ្ញត្តានុយោគវណ្ណនា.