១៦. សោឡសមវគ្គោ

១. និគ្គហកថាវណ្ណនា

៧៤៣-៧៤៤. ឥទានិ និគ្គហកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យេ លោកេ ពលប្បត្តា វសីភូតា, តេ យទិ បរស្ស ចិត្តំ និគ្គណ្ហិតុំ ន សក្កុណេយ្យុំ, កា តេសំ ពលប្បត្តិ, កោ វសីភាវោ. ពលប្បត្តិយា បន វសីភាវេន ច អទ្ធា តេ បរស្ស ចិត្តំ និគ្គណ្ហន្តីតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ មហាសង្ឃិកានំ; តេ សន្ធាយ បរោ បរស្សាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. តត្ថ និគ្គណ្ហាតីតិ សំកិលេសាបត្តិតោ និវារេតិ. សេសមេត្ថ យថាបាឡិមេវ និយ្យាតីតិ. បគ្គហកថាយបិ ឯសេវ នយោ.

និគ្គហកថាវណ្ណនា.

៣. សុខានុប្បទានកថាវណ្ណនា

៧៤៧-៧៤៨. ឥទានិ សុខានុប្បទានកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘ពហូនំ វត នោ ភគវា សុខធម្មានំ ឧបហត្តា’’តិ (ម. និ. ២.១៤៨) សុត្តំ និស្សាយ បរោ បរស្ស សុខំ អនុប្បទេតីតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ហេតុវាទានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. ទុក្ខំ អនុប្បទេតីតិ បុដ្ឋោ បន តាទិសំ សុត្តបទំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតិ. អត្តនោ សុខន្តិអាទិបញ្ហេ យំ អត្តនោ បរស្ស វា, តំ អនុប្បទាតុំ ន សក្កា. យំ តស្សេវ, កិំ តត្ថ អនុប្បទានំ នាមាតិ បដិក្ខិបតិ. នេវត្តនោតិអាទិបញ្ហេ បន យំ ឯវរូបំ, ន តំ អនុប្បទិន្នំ នាម ភវិតុមរហតីតិ លទ្ធិយាបដិជានាតិ. នោ ច វត រេតិតាទិសស្ស សុខស្ស អភាវា វុត្តំ. សុខធម្មានំ ឧបហត្តាតិវចនំ ភគវតោ បរេសំ សុខុប្បត្តិយា បច្ចយភាវំ ទីបេតិ, ន អន្នាទីនំ វិយ សុខស្ស អនុប្បទានំ, តស្មា អសាធកន្តិ.

សុខានុប្បទានកថាវណ្ណនា.

៤. អធិគយ្ហមនសិការកថាវណ្ណនា

៧៤៩-៧៥៣. ឥទានិ អធិគយ្ហ មនសិការកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ទុវិធោ មនសិការោ នយតោ ច អារម្មណតោ ច. តត្ថ ឯកសង្ខារស្សាបិ អនិច្ចតាយ ទិដ្ឋាយ សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចាតិ អវសេសេសុ នយតោ មនសិការោ ហោតិ. អតីតេ បន សង្ខារេ មនសិករោន្តោ ន អនាគតេ មនសិកាតុំ សក្កោតិ. អតីតាទីសុ អញ្ញតរំ មនសិករោតោ អារម្មណតោ មនសិការោ ហោតិ. តត្ថ បច្ចុប្បន្នេ មនសិករោន្តោ យេន ចិត្តេន តេ មនសិករោតិ, តំ បច្ចុប្បន្នក្ខណេ មនសិកាតុំ ន សក្កោតិ. តត្ថ យេសំ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិអាទិវចនំ និស្សាយ ‘‘មនសិករោន្តោ នាម អធិគយ្ហ អធិគណ្ហិត្វា សង្គណ្ហិត្វា សព្ពេ សង្ខារេ ឯកតោ មនសិករោតី’’តិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ បុព្ពសេលិយាបរសេលិយានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស.

អថ នំ យស្មា សព្ពេ ឯកតោ មនសិករោន្តេន យេន ចិត្តេន តេ មនសិករោតិ, តម្បិ មនសិកាតព្ពំ ហោតិ. តស្មា តំចិត្តតាយ ចោទេតុំ តេន ចិត្តេនាតិ អាហ. ឥតរោ អារម្មណំ កត្វា ន សក្កា ជានិតុន្តិ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. ឯវំលក្ខណំ ចិត្តន្តិ ញាតត្តា បន តម្បិ ចិត្តំ ញាតមេវ ហោតីតិ សន្ធាយ បដិជានាតិ. អថ វា តញ្ញេវ តស្ស អារម្មណំ ន ហោតីតិ បដិក្ខិបតិ. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា, យទា បញ្ញាយ បស្សតី’’តិអាទីនិ និស្សាយ ឧប្បន្នលទ្ធិវសេន បដិជានាតិ. សេសបញ្ហទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. តេន ផស្សេនាតិអាទីសុ បន តថារូបំ សុត្តំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតេវ. អតីតាទិបញ្ហេសុ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ បដិក្ខេបបដិញ្ញា វេទិតព្ពា. សេសំ យថាបាឡិមេវ និយ្យាតីតិ. សព្ពេ សង្ខារាតិអាទិវចនំ នយតោ ទស្សនំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន ឯកក្ខណេ អារម្មណតោ, តស្មា អសាធកន្តិ.

អធិគយ្ហមនសិការកថាវណ្ណនា.

៥. រូបំ ហេតូតិកថាវណ្ណនា

៧៥៤-៧៥៦. ឥទានិ រូបំ ហេតូតិ កថានាម ហោតិ. តត្ថ ហេតូតិ កុសលមូលាទិនោ ហេតុហេតុស្សាបិ នាមំ, យស្ស កស្សចិ បច្ចយស្សាបិ. ឥមំ បន វិភាគំ អកត្វា ‘‘ចត្តារោ មហាភូតា ហេតូ’’តិ វចនមត្តំ និស្សាយ អវិសេសេនេវ រូបំ ហេតូតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឧត្តរាបថកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អលោភោ ហេតូតិ កិំ តេ រូបំ អលោភសង្ខាតោ ហេតូតិ បុច្ឆតិ, ឥតរោ បដិក្ខិបតិ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. មហាភូតា ឧបាទាយរូបានំ ឧបាទាយហេតូតិ ឯត្ថ បច្ចយដ្ឋេន ហេតុភាវោ វុត្តោ, ន មូលដ្ឋេន, តស្មា អសាធកន្តិ.

រូបំ ហេតូតិកថាវណ្ណនា.

៧៥៧-៧៥៩. សហេតុកកថាយម្បិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ.

រូបំ សហេតុកន្តិកថាវណ្ណនា.

៧. រូបំ កុសលាកុសលន្តិកថាវណ្ណនា

៧៦០-៧៦៤. ឥទានិ រូបំ កុសលាកុសលន្តិកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘កាយកម្មំ វចីកម្មំ កុសលម្បិ អកុសលម្បី’’តិវចនំ និស្សាយ កាយវចីកម្មសង្ខាតំ កាយវិញ្ញត្តិវចីវិញ្ញត្តិរូបំ កុសលម្បិ អកុសលម្បីតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ មហិសាសកានញ្ចេវ សម្មិតិយានញ្ច; តេ សន្ធាយ រូបំ កុសលន្តិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘យទិ តេ រូបំ កុសលំ, ឯវំវិធេន អនេន ភវិតព្ព’’ន្តិ ចោទេតុំ សារម្មណន្តិ អាទិមាហ. បរតោ អកុសលបញ្ហេបិ ឯសេវ នយោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

រូបំ កុសលាកុសលន្តិកថាវណ្ណនា.

៨. រូបំ វិបាកោតិកថាវណ្ណនា

៧៦៥-៧៦៧. ឥទានិ រូបំ វិបាកោតិកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យំ កម្មស្ស កតត្តា ឧប្បន្នា ចិត្តចេតសិកា វិយ កម្មស្ស កតត្តា ឧប្បន្នំ តំ រូបម្បិ វិបាកោតិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានញ្ចេវ សម្មិតិយានញ្ច; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘យទិ តេ រូបំ វិបាកោ, ឯវំវិធេន អនេន ភវិតព្ព’’ន្តិ ចោទេតុំ សុខវេទនីយន្តិអាទិមាហ. សេសំ យថាបាឡិមេវ និយ្យាតីតិ.

រូបំ វិបាកោតិកថាវណ្ណនា.

៩. រូបំ រូបាវចរារូបាវចរន្តិកថាវណ្ណនា

៧៦៨-៧៧០. ឥទានិ រូបំ រូបាវចរារូបាវចរន្តិកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យំ កាមាវចរកម្មស្ស កតត្តា រូបំ, តំ យស្មា កាមាវចរំ, តស្មា រូបាវចរារូបាវចរកម្មានម្បិ កតត្តា រូបេន រូបាវចរារូបាវចរេន ភវិតព្ពន្តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ អត្ថិ រូបំ រូបាវចរារូបាវចរន្តិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សេសមេត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវាតិ.

រូបំ រូបាវចរារូបាវចរន្តិកថាវណ្ណនា.

១០. រូបារូបធាតុបរិយាបន្នកថាវណ្ណនា

៧៧១-៧៧៥. ឥទានិ រូបរាគោ រូបធាតុបរិយាបន្នោ អរូបរាគោ អរូបធាតុបរិយាបន្នោតិ កថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា កាមរាគោ កាមធាតុបរិយាបន្នោ, តស្មា រូបរាគារូបរាគេហិបិ រូបធាតុអរូបធាតុបរិយាបន្នេហិ ភវិតព្ពន្តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. កេវលញ្ហិ តត្ថ ‘‘រូបធាតុំ អនុសេតិ, អរូបធាតុំ អនុសេតី’’តិ បទំ វិសេសោ. សា ច លទ្ធិ អន្ធកានញ្ចេវ សម្មិតិយានញ្ច. អយំ អន្ធកានំយេវាតិ.

រូបរាគោ រូបធាតុបរិយាបន្នោ អរូបរាគោ អរូបធាតុបរិយាបន្នោតិកថាវណ្ណនា.

រូបារូបធាតុបរិយាបន្នកថាវណ្ណនា.

សោឡសមោ វគ្គោ.