៤. ទានកថាវណ្ណនា

៤៧៨. ឥទានិ ទានកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ទានំ នាម តិវិធំ – ចាគចេតនាបិ, វិរតិបិ, ទេយ្យធម្មោបិ. ‘‘សទ្ធា ហិរិយំ កុសលញ្ច ទាន’’ន្តិ (អ. និ. ៨.៣០) អាគតដ្ឋានេ ចាគចេតនា ទានំ. ‘‘អភយំ ទេតី’’តិ (អ. និ. ៨.៣៩) អាគតដ្ឋានេ វិរតិ. ‘‘ទានំ ទេតិ អន្នំ បាន’’ន្តិ អាគតដ្ឋានេ ទេយ្យធម្មោ. តត្ថ ចាគចេតនា ‘‘ទេតិ វា ទេយ្យធម្មំ, ទេន្តិ វា ឯតាយ ទេយ្យធម្ម’’ន្តិ ទានំ. វិរតិ អវខណ្ឌនដ្ឋេន លវនដ្ឋេន វា ទានំ. សា ហិ ឧប្បជ្ជមានា ភយភេរវាទិសង្ខាតំ ទុស្សីល្យចេតនំ ទាតិ ខណ្ឌេតិ លុនាតិ វាតិ ទានំ. ទេយ្យធម្មោ ទិយ្យតីតិ ទានំ. ឯវមេតំ តិវិធម្បិ អត្ថតោ ចេតសិកោ ចេវ ធម្មោ ទេយ្យធម្មោ ចាតិ ទុវិធំ ហោតិ. តត្ថ យេសំ ‘‘ចេតសិកោវ ធម្មោ ទានំ, ន ទេយ្យធម្មោ’’តិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ រាជគិរិកសិទ្ធត្ថិកានំ; តេ សន្ធាយ ចេតសិកោតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ទេយ្យធម្មវសេន ចោទេតុំ លព្ភាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, អន្នាទីនិ វិយ សោ ន សក្កា ទាតុន្តិ បដិក្ខេបោ ឥតរស្ស. បុន ទឡ្ហំ កត្វា បុដ្ឋេ ‘‘អភយំ ទេតី’’តិ សុត្តវសេន បដិញ្ញា តស្សេវ. ផស្សបញ្ហាទីសុ បន ផស្សំ ទេតីតិអាទិវោហារំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតេវ.

៤៧៩. អនិដ្ឋផលន្តិអាទិ អចេតសិកស្ស ធម្មស្ស ទានភាវទីបនត្ថំ វុត្តំ. ន ហិ អចេតសិកោ អន្នាទិធម្មោ អាយតិំ វិបាកំ ទេតិ, ឥដ្ឋផលភាវនិយមនត្ថំ បនេតំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អយម្បិ ហេត្ថ អធិប្បាយោ – យទិ អចេតសិកោ អន្នាទិធម្មោ ទានំ ភវេយ្យ, ហិតចិត្តេន អនិដ្ឋំ អកន្តំ ភេសជ្ជំ ទេន្តស្ស និម្ពពីជាទីហិ វិយ និម្ពាទយោ អនិដ្ឋមេវ ផលំ និព្ពត្តេយ្យ. យស្មា បនេត្ថ ហិតផរណចាគចេតនា ទានំ, តស្មា អនិដ្ឋេបិ ទេយ្យធម្មេ ទានំ ឥដ្ឋផលមេវ ហោតីតិ.

ឯវំ បរវាទិនា ចេតសិកធម្មស្ស ទានភាវេ បតិដ្ឋាបិតេ សកវាទី ឥតរេន បរិយាយេន ទេយ្យធម្មស្ស ទានភាវំ សាធេតុំ ទានំ ឥដ្ឋផលំ វុត្តំ ភគវតាតិអាទិមាហ. បរវាទី បន ចីវរាទីនំ ឥដ្ឋវិបាកតំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតិ. សុត្តសាធនំ បរវាទីវាទេបិ យុជ្ជតិ សកវាទីវាទេបិ, ន បន ឯកេនត្ថេន. ទេយ្យធម្មោ ឥដ្ឋផលោតិ ឥដ្ឋផលភាវមត្តមេវ បដិក្ខិត្តំ. តស្មា តេន ហិ ន វត្តព្ពន្តិ ឥដ្ឋផលភាវេនេវ ន វត្តព្ពតា យុជ្ជតិ. ទាតព្ពដ្ឋេន បន ទេយ្យធម្មោ ទានមេវ. ទិន្នញ្ហិ ទានានំ សង្ករភាវមោចនត្ថមេវ អយំ កថាតិ.

ទានកថាវណ្ណនា.