៤. វិមុច្ចមានកថាវណ្ណនា

៣៦៦. ឥទានិ វិមុច្ចមានកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យេសំ ‘‘ឈានេន វិក្ខម្ភនវិមុត្តិយា វិមុត្តំ, មគ្គក្ខណេ សមុច្ឆេទវិមុត្តិយា វិមុច្ចមានំ នាម ហោតី’’តិ លទ្ធិ, តេ សន្ធាយ វិមុត្តំ វិមុច្ចមានន្តិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស.

បុន ឯកទេសន្តិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស. តត្ថ ឯកទេសន្តិ ភាវនបុំសកំ. យថា វិមុត្តំ, ឯកទេសេន វា ឯកទេសេ វា អវិមុត្តំ ហោតិ កិំ ឯវំ ឯកទេសំ វិមុត្តំ, ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ បុច្ឆតិ. កិំ ការណា ឯវំ បុច្ឆតីតិ? ‘‘វិមុត្តំ វិមុច្ចមាន’’ន្តិ វិប្បកតភាវេន វុត្តត្តា. យថា ហិ ករិយមានា កដាទយោ វិប្បកតត្តា ឯកទេសេន កតា ឯកទេសេន អកតា ហោន្តិ, តថា ឥទម្បិ ឯកទេសំ វិមុត្តំ ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ អាបជ្ជតិ. តតោ បរវាទី កដាទីនំ វិយ ចិត្តស្ស ឯកទេសាភាវា បឋមបញ្ហេ បដិក្ខិបិត្វា ទុតិយេ វិមុច្ចមានស្ស អបរិនិដ្ឋិតវិមុត្តិតាយ បដិជានាតិ. លោកិយជ្ឈានក្ខណំ វា សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. ន ហិ តំ តទា សមុច្ឆេទវិមុត្តិយា វិមុច្ចមានំ. លោកុត្តរជ្ឈានក្ខណំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. តញ្ហិ តទា សមុច្ឆេទវិមុត្តិយា វិមុត្តេកទេសេន វិមុច្ចមានន្តិស្ស លទ្ធិ. តតោ សកវាទី ‘‘យទិ តេ ឯកមេវ ចិត្តំ ឯកទេសំ វិមុត្តំ ឯកទេសំ អវិមុត្តំ, ឯវំ សន្តេ យោ ឯកេនេវ ចិត្តេន សោតាបន្នោ ហោតិ, សោបិ តេ ឯកទេសំ សោតាបន្នោ, ឯកទេសំ ន សោតាបន្នោ អាបជ្ជតី’’តិ ចោទនត្ថំ ឯកទេសំ សោតាបន្នោតិអាទិមាហ. ឥតរោ តំ វិធានំ អបស្សន្តោ បដិក្ខិបតិ. សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឧប្បាទក្ខណបញ្ហេ យទិ ឯកមេវ ចិត្តំ វិមុត្តញ្ច វិមុច្ចមានញ្ច, ឯកស្មិំ ខណេ វិមុត្តំ ឯកស្មិំ វិមុច្ចមានំ អាបជ្ជតិ. កិំ តេ ឯវរូបំ ចិត្តន្តិ អត្ថោ.

៣៦៧. សុត្តសាធនេ បឋមសុត្តំ បរវាទិស្ស. តត្រាស្សាយមធិប្បាយោ – វិមុច្ចតីតិ វិប្បកតនិទ្ទេសោ. តស្មា យំ តស្ស យោគិនោ ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឯតេហិ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, តំ វិមុច្ចមានំ នាម ហោតីតិ. ទុតិយសុត្តំ សកវាទិស្ស. តត្រាស្សាយមធិប្បាយោ – យទិ តេ វិមុច្ចតីតិ វចនតោ វិមុត្តំ វិមុច្ចមានំ, ឥធ វិមុច្ចតីតិ វចនាភាវតោ វិមុត្តមេវ សិយា, ន វិមុច្ចមានន្តិ.

ឥទានិ ‘‘យថា តេ វិប្បកតវិមុត្តិតាយ វិមុច្ចមានំ, កិំ ឯវំ វិប្បកតរាគាទិតាយ រជ្ជមានាទីនិបិ អត្ថី’’តិ ចោទនត្ថំ បុន អត្ថិ ចិត្តន្តិអាទិ អារទ្ធំ. បរវាទិនាបិ តថារូបំ ចិត្តំ អបស្សន្តេន សព្ពំ បដិក្ខិត្តំ. អថ នំ សកវាទី ‘‘ទ្វេយេវ កោដិយោ, តតិយា នត្ថី’’តិ អនុពោធេន្តោ ននុ រត្តញ្ចេវ អរត្តញ្ចាតិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ – ននុ ភទ្រមុខ, រាគសម្បយុត្តំ ចិត្តំ រត្តំ វិប្បយុត្តំ អរត្តន្តិ ទ្វេវ កោដិយោ, រជ្ជមានំ នាម តតិយា កោដិ នត្ថីតិ? ទុដ្ឋាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. អថ នំ អាមន្តាតិ បដិជានិត្វា ឋិតំ. វិមុត្តិបក្ខេបិ ទ្វេយេវ កោដិយោ ទស្សេតុំ ហញ្ចិ រត្តញ្ចេវាតិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ – យទិ ឯតា ទ្វេ កោដិយោ សម្បដិច្ឆសិ, អវិមុត្តញ្ចេវ វិមុត្តញ្ចា តិ ឥមាបិ សម្បដិច្ឆ. កិលេសសម្បយុត្តញ្ហិ ចិត្តំ អវិមុត្តំ, វិប្បយុត្តំ វិមុត្តំ. វិមុច្ចមានំ នាមាតិ បរមត្ថតោ តតិយា កោដិ នត្ថីតិ.

វិមុច្ចមានកថាវណ្ណនា.