បកិណ្ណកកថា

ឥមេសុ បន រូបេសុ អសម្មោហត្ថំ សមោធានំ សមុដ្ឋានំ បរិនិប្ផន្នញ្ច សង្ខតន្តិ ឥទំ ‘បកិណ្ណកំ’ វេទិតព្ពំ.

តត្ថ ‘សមោធាន’ន្តិ សព្ពមេវ ហិទំ រូបំ សមោធានតោ ចក្ខាយតនំ…បេ… កពឡីការោ អាហារោ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ អាបោធាតូតិ បញ្ចវីសតិសង្ខ្យំ ហោតិ. តំ វត្ថុរូបេន សទ្ធិំ ឆព្ពីសតិសង្ខ្យំ វេទិតព្ពំ. ឥតោ អញ្ញំ រូបំ នាម នត្ថិ. កេចិ បន ‘មិទ្ធរូបំ នាម អត្ថី’តិ វទន្តិ. តេ ‘‘អទ្ធា មុនីសិ សម្ពុទ្ធោ, នត្ថិ នីវរណា តវា’’តិអាទីនិ (សុ. និ. ៥៤៦) វត្វា មិទ្ធរូបំ នាម នត្ថីតិ បដិសេធេតព្ពា. អបរេ ពលរូបេន សទ្ធិំ សត្តវីសតិ, សម្ភវរូបេន សទ្ធិំ អដ្ឋវីសតិ, ជាតិរូបេន សទ្ធិំ ឯកូនតិំសតិ, រោគរូបេន សទ្ធិំ សមតិំសតិ រូបានីតិ វទន្តិ. តេបិ តេសំ វិសុំ អភាវំ ទស្សេត្វា បដិក្ខិបិតព្ពា. វាយោធាតុយា ហិ គហិតាយ ពលរូបំ គហិតមេវ, អញ្ញំ ពលរូបំ នាម នត្ថិ. អាបោធាតុយា សម្ភវរូបំ, ឧបចយសន្តតីហិ ជាតិរូបំ, ជរតាអនិច្ចតាហិ គហិតាហិ រោគរូបំ គហិតមេវ. អញ្ញំ រោគរូបំ នាម នត្ថិ. យោបិ កណ្ណរោគាទិ អាពាធោ សោ វិសមបច្ចយសមុដ្ឋិតធាតុមត្តមេវ. ន អញ្ញោ តត្ថ រោគោ នាម អត្ថីតិ សមោធានតោ ឆព្ពីសតិមេវ រូបានិ.

‘សមុដ្ឋាន’ន្តិ កតិ រូបានិ កតិសមុដ្ឋានានិ? ទស ឯកសមុដ្ឋានានិ, ឯកំ ទ្វិសមុដ្ឋានំ, តីណិ តិសមុដ្ឋានានិ, នវ ចតុសមុដ្ឋានានិ, ទ្វេ ន កេនចិ សមុដ្ឋហន្តិ.

តត្ថ ចក្ខុបសាទោ…បេ… ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ ឥមានិ អដ្ឋ ឯកន្តំ កម្មតោវ សមុដ្ឋហន្តិ. កាយវិញ្ញត្តិវចីវិញ្ញត្តិទ្វយំ ឯកន្តេន ចិត្តតោ សមុដ្ឋាតីតិ ទស ‘ឯកសមុដ្ឋានានិ’ នាម. សទ្ទោ ឧតុតោ ច ចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតីតិ ឯកោ ‘ទ្វិសមុដ្ឋានោ’ នាម. តត្ថ អវិញ្ញាណកសទ្ទោ ឧតុតោ សមុដ្ឋាតិ, សវិញ្ញាណកសទ្ទោ ចិត្តតោ. លហុតាទិត្តយំ បន ឧតុចិត្តាហារេហិ សមុដ្ឋាតីតិ តីណិ ‘តិសមុដ្ឋានានិ’ នាម. អវសេសានិ នវ រូបានិ តេហិ កម្មេន ចាតិ ចតូហិ សមុដ្ឋហន្តីតិ នវ ‘ចតុសមុដ្ឋានានិ’ នាម. ជរតា អនិច្ចតា បន ឯតេសុ ឯកតោបិ ន សមុដ្ឋហន្តីតិ ទ្វេ ‘ន កេនចិ សមុដ្ឋហន្តិ’ នាម. កស្មា? អជាយនតោ. ន ហិ ឯតានិ ជាយន្តិ. កស្មា? ជាតស្ស បាកភេទត្តា. ឧប្បន្នញ្ហិ រូបំ ជីរតិ ភិជ្ជតីតិ អវស្សំ បនេតំ សម្បដិច្ឆិតព្ពំ. ន ហិ ឧប្បន្នំ រូបំ អរូបំ វា អក្ខយំ នាម ទិស្សតិ. យាវ បន ន ភិជ្ជតិ តាវស្ស បរិបាកោតិ សិទ្ធមេតំ. ‘ជាតស្ស បាកភេទត្តា’តិ យទិ ច តានិ ជាយេយ្យុំ តេសម្បិ បាកភេទា ភវេយ្យុំ. ន ច បាកោ បច្ចតិ, ភេទោ វា ភិជ្ជតីតិ ជាតស្ស បាកភេទត្តា នេតំ ទ្វយំ ជាយតិ.

តត្ថ សិយា – យថា ‘កម្មស្ស កតត្តា’តិ អាទិនិទ្ទេសេសុ ‘រូបស្ស ឧបចយោ រូបស្ស សន្តតី’តិ វចនេន ‘ជាតិ’ ជាយតីតិ សម្បដិច្ឆិតំ ហោតិ, ឯវំ ‘បាកោ’បិ បច្ចតុ ‘ភេទោ’បិ ភិជ្ជតូតិ. ‘‘ន តត្ថ ‘ជាតិ ជាយតី’តិ សម្បដិច្ឆិតំ. យេ បន ធម្មា កម្មាទីហិ និព្ពត្តន្តិ តេសំ អភិនិព្ពត្តិភាវតោ ជាតិយា តប្បច្ចយភាវវោហារោ អនុមតោ. ន បន បរមត្ថតោ ជាតិ ជាយតិ. ជាយមានស្ស ហិ អភិនិព្ពត្តិមត្តំ ជាតី’’តិ.

តត្ថ សិយា – ‘យថេវ ជាតិ យេសំ ធម្មានំ អភិនិព្ពត្តិ តប្បច្ចយភាវវោហារំ អភិនិព្ពត្តិវោហារញ្ច លភតិ, តថា បាកភេទាបិ យេសំ ធម្មានំ បាកភេទា តប្បច្ចយភាវវោហារំ អភិនិព្ពត្តិវោហារញ្ច លភន្តុ. ឯវំ ឥទម្បិ ទ្វយំ កម្មាទិសមុដ្ឋានមេវាតិ វត្តព្ពំ ភវិស្សតី’តិ. ‘ន បាកភេទា តំ វោហារំ លភន្តិ. កស្មា? ជនកបច្ចយានុភាវក្ខណេ អភាវតោ. ជនកបច្ចយានញ្ហិ ឧប្បាទេតព្ពធម្មស្ស ឧប្បាទក្ខណេយេវ អានុភាវោ, ន តតោ ឧត្តរិ. តេហិ អភិនិព្ពត្តិតធម្មក្ខណស្មិញ្ច ជាតិ បញ្ញាយមានា តប្បច្ចយភាវវោហារំ អភិនិព្ពត្តិវោហារញ្ច លភតិ, តស្មិំ ខណេ សព្ភាវតោ; ន ឥតរទ្វយំ, តស្មិំ ខណេ អភាវតោតិ នេវេតំ ជាយតី’តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ជរាមរណំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្ន’’ន្តិ (សំ. និ. ២.២០) អាគតត្តា ឥទម្បិ ទ្វយំ ជាយតីតិ ចេ – ‘ន, បរិយាយទេសិតត្តា. តត្ថ ហិ បដិច្ចសមុប្បន្នានំ ធម្មានំ ជរាមរណត្តា បរិយាយេន តំ បដិច្ចសមុប្បន្ន’ន្តិ វុត្តំ.

‘យទិ ឯវំ, តយម្បេតំ អជាតត្តា សសវិសាណំ វិយ នត្ថិ; និព្ពានំ វិយ វា និច្ច’ន្តិ ចេ – ន, និស្សយបដិពទ្ធវុត្តិតោ; បថវីអាទីនញ្ហិ និស្សយានំ ភាវេ ជាតិអាទិត្តយំ បញ្ញាយតិ, តស្មា ន នត្ថិ. តេសញ្ច អភាវេ ន បញ្ញាយតិ, តស្មា ន និច្ចំ. ឯតម្បិ ច អភិនិវេសំ បដិសេធេតុំ ឯវ ឥទំ វុត្តំ – ‘‘ជរាមរណំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្ន’’ន្តិ (សំ. និ. ២.២០). ឯវមាទីហិ នយេហិ តានិ ទ្វេ រូបានិ ន កេហិចិ សមុដ្ឋហន្តីតិ វេទិតព្ពំ.

អបិច ‘សមុដ្ឋាន’ន្តិ ឯត្ថ អយមញ្ញោបិ អត្ថោ. តស្សាយំ មាតិកា – ‘កម្មជំ កម្មបច្ចយំ កម្មបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ, អាហារសមុដ្ឋានំ អាហារបច្ចយំ អាហារបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ, ឧតុសមុដ្ឋានំ ឧតុបច្ចយំ ឧតុបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ, ចិត្តសមុដ្ឋានំ ចិត្តបច្ចយំ ចិត្តបច្ចយឧតុសមុដ្ឋាន’ន្តិ.

តត្ថ ចក្ខុបសាទាទិ អដ្ឋវិធំ រូបំ សទ្ធិំ ហទយវត្ថុនា ‘កម្មជំ’ នាម. កេសមស្សុ ហត្ថិទន្តា អស្សវាលា ចមរវាលាតិ ឯវមាទិ ‘កម្មបច្ចយំ’ នាម. ចក្ករតនំ ទេវតានំ ឧយ្យានវិមានាទីនីតិ ឯវមាទិ ‘កម្មបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ’ នាម.

អាហារតោ សមុដ្ឋិតំ សុទ្ធដ្ឋកំ ‘អាហារសមុដ្ឋានំ’ នាម. កពឡីការោ អាហារោ ទ្វិន្នម្បិ រូបសន្តតីនំ បច្ចយោ ហោតិ អាហារសមុដ្ឋានស្ស ច ឧបាទិន្នស្ស ច. អាហារសមុដ្ឋានស្ស ជនកោ ហុត្វា បច្ចយោ ហោតិ, កម្មជស្ស អនុបាលកោ ហុត្វាតិ ឥទំ អាហារានុបាលិតំ កម្មជរូបំ ‘អាហារបច្ចយំ’ នាម. វិសភាគាហារំ សេវិត្វា អាតបេ គច្ឆន្តស្ស តិលកកាឡកុដ្ឋាទីនិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឥទំ ‘អាហារបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ’ នាម.

ឧតុតោ សមុដ្ឋិតំ សុទ្ធដ្ឋកំ ‘ឧតុសមុដ្ឋានំ’ នាម. តស្មិំ ឧតុ អញ្ញំ អដ្ឋកំ សមុដ្ឋាបេតិ, ឥទំ ‘ឧតុបច្ចយំ’ នាម. តស្មិម្បិ ឧតុ អញ្ញំ អដ្ឋកំ សមុដ្ឋាបេតិ, ឥទំ ‘ឧតុបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ’ នាម. ឯវំ តិស្សោយេវ សន្តតិយោ ឃដ្ដេតុំ សក្កោតិ. ន តតោ បរំ. ឥមមត្ថំ អនុបាទិន្នកេនាបិ ទីបេតុំ វដ្ដតិ. ឧតុសមុដ្ឋានោ នាម វលាហកោ. ឧតុបច្ចយា នាម វុដ្ឋិធារា. ទេវេ បន វុដ្ឋេ ពីជានិ វិរូហន្តិ, បថវី គន្ធំ មុញ្ចតិ, បព្ពតា នីលា ខាយន្តិ, សមុទ្ទោ វឌ្ឍតិ, ឯតំ ឧតុបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ នាម.

ចិត្តតោ សមុដ្ឋិតំ សុទ្ធដ្ឋកំ ‘ចិត្តសមុដ្ឋានំ’ នាម. ‘‘បច្ឆាជាតា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា បុរេជាតស្ស ឥមស្ស កាយស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ (បដ្ឋា. ១.១.១១) ឥទំ ‘ចិត្តបច្ចយំ’ នាម. អាកាសេ អន្តលិក្ខេ ហត្ថិម្បិ ទស្សេតិ, អស្សម្បិ ទស្សេតិ, រថម្បិ ទស្សេតិ, វិវិធម្បិ សេនាព្យូហំ ទស្សេតិតី (បដិ. ម. ៣.១៨) ឥទំ ‘ចិត្តបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ’ នាម.

‘បរិនិប្ផន្ន’ន្តិ បន្នរស រូបានិ បរិនិប្ផន្នានិ នាម, ទស អបរិនិប្ផន្នានិ នាម. ‘យទិ អបរិនិប្ផន្នា, អសង្ខតា នាម ភវេយ្យុំ’. ‘‘តេសំយេវ បន រូបានំ កាយវិការោ ‘កាយវិញ្ញត្តិ’ នាម, វចីវិការោ ‘វចីវិញ្ញត្តិ’ នាម, ឆិទ្ទំ វិវរំ ‘អាកាសធាតុ’ នាម, លហុភាវោ ‘លហុតា’ នាម, មុទុភាវោ ‘មុទុតា’ នាម, កម្មញ្ញភាវោ ‘កម្មញ្ញតា’ នាម, និព្ពត្តិ ‘ឧបចយោ’ នាម, បវត្តិ ‘សន្តតិ’ នាម, ជីរណាការោ ‘ជរតា’ នាម, ហុត្វា អភាវាការោ ‘អនិច្ចតា’ នាមាតិ. សព្ពំ បរិនិប្ផន្នំ សង្ខតមេវ ហោតី’’តិ.

អដ្ឋសាលិនិយា ធម្មសង្គហអដ្ឋកថាយ

រូបកណ្ឌវណ្ណនា និដ្ឋិតា.