៣. បឋមសត្តកសុត្តវណ្ណនា

២៣. តតិយេ អភិណ្ហំ សន្និបាតាតិ ឥទំ វជ្ជិសត្តកេ វុត្តសទិសមេវ. ឥធាបិ ច អភិណ្ហំ អសន្និបតន្តា ទិសាសុ អាគតសាសនំ ន សុណន្តិ, តតោ ‘‘អសុកវិហារសីមា អាកុលា, ឧបោសថប្បវារណា ឋិតា, អសុកស្មិំ ឋានេ ភិក្ខូ វេជ្ជកម្មទូតកម្មាទីនិ ករោន្តិ, វិញ្ញត្តិពហុលា ផលបុប្ផទានាទីហិ ជីវិកំ កប្បេន្តី’’តិអាទីនិ ន ជានន្តិ. បាបភិក្ខូបិ ‘‘បមត្តោ សង្ឃោ’’តិ ញត្វា រាសិភូតា សាសនំ ឱសក្កាបេន្តិ. អភិណ្ហំ សន្និបតន្តា បន តំ បវត្តិំ សុណន្តិ, តតោ ភិក្ខុសង្ឃំ បេសេត្វា សីមំ ឧជុំ ការេន្តិ, ឧបោសថប្បវារណាយោ បវត្តាបេន្តិ, មិច្ឆាជីវានំ ឧស្សន្នដ្ឋានេ អរិយវំសិកេ បេសេត្វា អរិយវំសំ កថាបេន្តិ, បាបភិក្ខូនំ វិនយធរេហិ និគ្គហំ ការាបេន្តិ. បាបភិក្ខូបិ ‘‘អប្បមត្តោ សង្ឃោ, ន សក្កា អម្ហេហិ វគ្គពន្ធនេន វិចរិតុ’’ន្តិ ភិជ្ជិត្វា បលាយន្តិ. ឯវមេត្ថ វុទ្ធិហានិយោ វេទិតព្ពា.

សមគ្គាតិអាទីសុ ចេតិយបដិជគ្គនត្ថំ វា ពោធិឃរឧបោសថាគារច្ឆាទនត្ថំ វា កតិកវត្តំ វា ឋបេតុកាមតាយ ‘‘សង្ឃោ សន្និបតតូ’’តិ ភេរិយា វា ឃណ្ដិយា វា អាកោដិតមត្តាយ ‘‘មយ្ហំ ចីវរកម្មំ អត្ថិ, មយ្ហំ បត្តោ បចិតព្ពោ, មយ្ហំ នវកម្មំ អត្ថី’’តិ វិក្ខេបំ ករោន្តា ន សមគ្គា សន្និបតន្តិ នាម. សព្ពំ បន តំ កម្មំ ឋបេត្វា ‘‘អហំ បុរិមតរំ, អហំ បុរិមតរ’’ន្តិ ឯកប្បហារេនេវ សន្និបតន្តា សមគ្គា សន្និបតន្តិ នាម. សន្និបតិតា បន ចិន្តេត្វា មន្តេត្វា កត្តព្ពំ កត្វា ឯកតោវ អវុដ្ឋហន្តា ន សមគ្គា វុដ្ឋហន្តិ នាម. ឯវំ វុដ្ឋិតេសុ ហិ យេ បឋមំ គច្ឆន្តិ, តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘‘អម្ហេហិ ពាហិរកថាវ សុតា, ឥទានិ វិនិច្ឆយកថា ភវិស្សតី’’តិ. ឯកប្បហារេនេវ វុដ្ឋហន្តា សមគ្គា វុដ្ឋហន្តិ នាម. អបិច ‘‘អសុកដ្ឋានេ វិហារសីមា អាកុលា, ឧបោសថប្បវារណា ឋិតា, អសុកដ្ឋានេ វេជ្ជកម្មាទិការកា បាបភិក្ខូ ឧស្សន្នា’’តិ សុត្វា ‘‘កោ គន្ត្វា តេសំ និគ្គហំ ករិស្សតី’’តិ វុត្តេ ‘‘អហំ បឋមំ, អហំ បឋម’’ន្តិ វត្វា គច្ឆន្តាបិ សមគ្គា វុដ្ឋហន្តិ នាម.

អាគន្តុកំ បន ទិស្វា ‘‘ឥមំ បរិវេណំ យាហិ, ឯតំ បរិវេណំ យាហិ, អយំ កោ’’តិ អវត្វា សព្ពេ វត្តំ ករោន្តាបិ, ជិណ្ណបត្តចីវរកំ ទិស្វា តស្ស ភិក្ខាចារវត្តេន បត្តចីវរំ បរិយេសន្តាបិ, គិលានស្ស គិលានភេសជ្ជំ បរិយេសមានាបិ, គិលានមេវ អនាថំ ‘‘អសុកបរិវេណំ យាហី’’តិ អវត្វា អត្តនោ អត្តនោ បរិវេណេ បដិជគ្គន្តាបិ, ឯកោ ឱលីយមានកោ គន្ថោ ហោតិ, បញ្ញវន្តំ ភិក្ខុំ សង្គណ្ហិត្វា តេន តំ គន្ថំ ឧក្ខិបាបេន្តាបិ សមគ្គា សង្ឃករណីយានិ ករោន្តិ នាម.

អប្បញ្ញត្តន្តិអាទីសុ នវំ អធម្មិកំ កតិកវត្តំ វា សិក្ខាបទំ វា គណ្ហន្តា អប្បញ្ញត្តំ បញ្ញាបេន្តិ នាម បុរាណសន្ថតវត្ថុស្មិំ សាវត្ថិយំ ភិក្ខូ វិយ. ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយំ សាសនំ ទីបេន្តា បញ្ញត្តំ សមុច្ឆិន្ទន្តិ នាម, វស្សសតបរិនិព្ពុតេ ភគវតិ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា វិយ. ខុទ្ទានុខុទ្ទកា បន អាបត្តិយោ សញ្ចិច្ច វីតិក្កមន្តា យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ ន វត្តន្តិ នាម អស្សជិបុនព្ពសុកា វិយ. តថា អករោន្តា បន អបញ្ញត្តំ ន បញ្ញាបេន្តិ, បញ្ញត្តំ ន សមុច្ឆិន្ទន្តិ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តន្តិ នាម អាយស្មា ឧបសេនោ វិយ, អាយស្មា យសោ កាកណ្ឌកបុត្តោ វិយ, អាយស្មា មហាកស្សបោ វិយ ច. វុទ្ធិយេវាតិ សីលាទិគុណេហិ វុទ្ធិយេវ, នោ បរិហានិ.

ថេរាតិ ថិរភាវប្បត្តា ថេរការកេហិ គុណេហិ សមន្នាគតា. ពហូ រត្តិយោ ជានន្តីតិ រត្តញ្ញូ. ចិរំ បព្ពជិតានំ ឯតេសន្តិ ចិរបព្ពជិតា. សង្ឃស្ស បិតិដ្ឋានេ ឋិតាតិ សង្ឃបិតរោ. បិតិដ្ឋានេ ឋិតត្តា សង្ឃំ បរិណេន្តិ, បុព្ពង្គមា ហុត្វា តីសុ សិក្ខាសុ បវត្តេន្តីតិ សង្ឃបរិណាយកា.

យេ តេសំ សក្ការាទីនិ ន ករោន្តិ, ឱវាទត្ថាយ ទ្វេ តយោ វារេ ឧបដ្ឋានំ ន គច្ឆន្តិ, តេបិ តេសំ ឱវាទំ ន ទេន្តិ, បវេណិកថំ ន កថេន្តិ, សារភូតំ ធម្មបរិយាយំ ន សិក្ខាបេន្តិ. តេ តេហិ វិស្សដ្ឋា សីលាទីហិ ធម្មក្ខន្ធេហិ សត្តហិ ច អរិយធនេហីតិ ឯវមាទីហិ គុណេហិ បរិហាយន្តិ. យេ បន តេសំ សក្ការាទីនិ ករោន្តិ, ឧបដ្ឋានំ គច្ឆន្តិ, តេសំ តេ ‘‘ឯវំ តេ អភិក្កមិតព្ព’’ន្តិអាទិកំ ឱវាទំ ទេន្តិ, បវេណិកថំ កថេន្តិ, សារភូតំ ធម្មបរិយាយំ សិក្ខាបេន្តិ, តេរសហិ ធុតង្គេហិ ទសហិ កថាវត្ថូហិ អនុសាសន្តិ. តេ តេសំ ឱវាទេ ឋត្វា សីលាទីហិ គុណេហិ វឌ្ឍមានា សាមញ្ញត្ថំ អនុបាបុណន្តិ. ឯវមេត្ថ ហានិវុទ្ធិយោ ទដ្ឋព្ពា.

បុនព្ភវោ សីលមស្សាតិ បោនោព្ភវិកា, បុនព្ភវទាយិកាតិ អត្ថោ, តស្សា បោនោព្ភវិកាយ. ន វសំ គច្ឆិស្សន្តីតិ ឯត្ថ យេ ចតុន្នំ បច្ចយានំ ការណា ឧបដ្ឋាកានំ បទានុបទិកា ហុត្វា គាមតោ គាមំ វិចរន្តិ, តេ តស្សា វសំ គច្ឆន្តិ នាម. ឥតរេ ន គច្ឆន្តិ. តត្ថ ហានិវុទ្ធិយោ បាកដាយេវ.

អារញ្ញកេសូតិ បញ្ចធនុសតិកបច្ឆិមេសុ. សាបេក្ខាតិ សាលយា. គាមន្តសេនាសនេសុ ហិ ឈានំ អប្បេត្វាបិ តតោ វុដ្ឋិតមត្តោវ ឥត្ថិបុរិសទារកទារិកាទិសទ្ទំ សុណាតិ, យេនស្ស អធិគតវិសេសោបិ ហាយតិយេវ. អរញ្ញសេនាសនេ និទ្ទាយិត្វាបិ បពុទ្ធមត្តោ សីហព្យគ្ឃមោរាទីនំ សទ្ទំ សុណាតិ, យេន អរញ្ញេ បីតិំ បដិលភិត្វា តមេវ សម្មសន្តោ អគ្គផលេ បតិដ្ឋាតិ. ឥតិ ភគវា គាមន្តសេនាសនេ ឈានំ អប្បេត្វា និសិន្នភិក្ខុតោ អរញ្ញេ និទ្ទាយមានមេវ បសំសតិ. តស្មា តមេវ អត្ថវសំ បដិច្ច ‘‘អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ សាបេក្ខា ភវិស្សន្តី’’តិ អាហ.

បច្ចត្តញ្ញេវ សតិំ ឧបដ្ឋាបេស្សន្តីតិ អត្តនាវ អត្តនោ អព្ភន្តរេ សតិំ ឧបដ្ឋបេស្សន្តិ. បេសលាតិ បិយសីលា. ឥធាបិ សព្រហ្មចារីនំ អាគមនំ អនិច្ឆន្តា នេវាសិកា អស្សទ្ធា ហោន្តិ អប្បសន្នា, វិហារំ សម្បត្តភិក្ខូនំ បច្ចុគ្គមន-បត្តចីវរបដិគ្គហណ-អាសនបញ្ញាបនតាលវណ្ដគ្គហណាទីនិ ន ករោន្តិ. អថ នេសំ អវណ្ណោ ឧគ្គច្ឆតិ ‘‘អសុកវិហារវាសិនោ ភិក្ខូ អស្សទ្ធា អប្បសន្នា វិហារំ បវិដ្ឋានំ វត្តប្បដិវត្តម្បិ ន ករោន្តី’’តិ. តំ សុត្វា បព្ពជិតា វិហារទ្វារេន គច្ឆន្តាបិ វិហារំ ន បវិសន្តិ. ឯវំ អនាគតានំ អនាគមនមេវ ហោតិ. អាគតានំ បន ផាសុវិហារេ អសតិ យេបិ អជានិត្វា អាគតា, តេ ‘‘វសិស្សាមាតិ តាវចិន្តេត្វា អាគតម្ហា, ឥមេសំ បន នេវាសិកានំ ឥមិនា នីហារេន កោ វសិស្សតី’’តិ និក្ខមិត្វា គច្ឆន្តិ. ឯវំ សោ វិហារោ អញ្ញេសំ ភិក្ខូនំ អនាវាសោវ ហោតិ. តតោ នេវាសិកា សីលវន្តានំ ទស្សនំ អលភន្តា កង្ខាវិនោទកំ វា អាចារសិក្ខាបកំ វា មធុរធម្មសវនំ វា ន លភន្តិ. តេសំ នេវ អគ្គហិតធម្មគ្គហណំ ន គហិតសជ្ឈាយករណំ ហោតិ. ឥតិ នេសំ ហានិយេវ ហោតិ, ន វុទ្ធិ.

យេ បន សព្រហ្មចារីនំ អាគមនំ ឥច្ឆន្តិ, តេ សទ្ធា ហោន្តិ បសន្នា, អាគតានំ សព្រហ្មចារីនំ បច្ចុគ្គមនាទីនិ កត្វា សេនាសនំ បញ្ញបេត្វា ទេន្តិ, តេ គហេត្វា ភិក្ខាចារំ បវិសន្តិ, កង្ខំ វិនោទេន្តិ, មធុរធម្មស្សវនំ លភន្តិ. អថ នេសំ កិត្តិសទ្ទោ ឧគ្គច្ឆតិ ‘‘អសុកវិហារេ ភិក្ខូ ឯវំ សទ្ធា បសន្នា វត្តសម្បន្នា សង្គាហកា’’តិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ ទូរតោបិ អាគច្ឆន្តិ. តេសំ នេវាសិកា វត្តំ ករោន្តិ, សមីបំ គន្ត្វា វុឌ្ឍតរំ អាគន្តុកំ វន្ទិត្វា និសីទន្តិ, នវកតរស្ស សន្តិកេ អាសនំ គហេត្វា និសីទិត្វា ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ វសិស្សថ, គមិស្សថា’’តិ បុច្ឆន្តិ. ‘‘គមិស្សាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘សប្បាយំ សេនាសនំ, សុលភា ភិក្ខា’’តិអាទីនិ វត្វា គន្តុំ ន ទេន្តិ. វិនយធរោ ចេ ហោតិ, តស្ស សន្តិកេ វិនយំ សជ្ឈាយន្តិ. សុត្តន្តាទិធរោ ចេ, តស្ស សន្តិកេ តំ តំ ធម្មំ សជ្ឈាយន្តិ. តេ អាគន្តុកថេរានំ ឱវាទេ ឋត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណន្តិ. អាគន្តុកា ‘‘ឯកំ ទ្វេ ទិវសានិ វសិស្សាមាតិ អាគតម្ហា, ឥមេសំ បន សុខសំវាសតាយ ទស ទ្វាទស វស្សានិ វសិម្ហា’’តិ វត្តារោ ហោន្តិ. ឯវមេត្ថ ហានិវុទ្ធិយោ វេទិតព្ពា.