៤. កាឡការាមសុត្តវណ្ណនា

២៤. ចតុត្ថំ អត្ថុប្បត្តិយំ និក្ខិត្តំ. កតរាយ អត្ថុប្បត្តិយន្តិ? ទសពលគុណកថាយ. អនាថបិណ្ឌិកស្ស កិរ ធីតា ចូឡសុភទ្ទា ‘‘សាកេតនគរេ កាឡកសេដ្ឋិបុត្តស្ស គេហំ គច្ឆិស្សាមី’’តិ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អហំ មិច្ឆាទិដ្ឋិកកុលំ គច្ឆាមិ. សចេ តត្ថ សក្ការំ លភិស្សាមិ, ឯកស្មិំ បុរិសេ បេសិយមានេ បបញ្ចោ ភវិស្សតិ, មំ អាវជ្ជេយ្យាថ ភគវា’’តិ បដិញ្ញំ គហេត្វា អគមាសិ. សេដ្ឋិ ‘‘សុណិសា មេ អាគតា’’តិ មង្គលំ ករោន្តោវ ពហុំ ខាទនីយភោជនីយំ បដិយាទេត្វា បញ្ច អចេលកសតានិ និមន្តេសិ. សោ តេសុ និសិន្នេសុ ‘‘ធីតា មេ អាគន្ត្វា អរហន្តេ វន្ទតូ’’តិ ចូឡសុភទ្ទាយ បេសេសិ. អាគតផលា អរិយសាវិកា អរហន្តេតិ វុត្តមត្តេយេវ ‘‘លាភា វត មេ’’តិ ឧដ្ឋហិត្វា គតា តេ និស្សិរិកទស្សនេ អចេលកេ ទិស្វាវ ‘‘សមណា នាម ន ឯវរូបា ហោន្តិ, តាត, យេសំ នេវ អជ្ឈត្តំ ហិរី, ន ពហិទ្ធា ឱត្តប្បំ អត្ថី’’តិ វត្វា ‘‘ន ឥមេ សមណា, ធីធី’’តិ ខេឡំ បាតេត្វា និវត្តិត្វា អត្តនោ វសនដ្ឋានមេវ គតា.

តតោ អចេលកា ‘‘មហាសេដ្ឋិ កុតោ តេ ឯវរូបា កាលកណ្ណី លទ្ធា, កិំ សកលជម្ពុទីបេ អញ្ញា ទារិកា នត្ថី’’តិ សេដ្ឋិំ បរិភាសិំសុ. សោ ‘‘អាចរិយា ជានិត្វា វា កតំ ហោតុ អជានិត្វា វា, អហមេត្ថ ជានិស្សាមី’’តិ អចេលកេ ឧយ្យោជេត្វា សុភទ្ទាយ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘អម្ម, កស្មា ឯវរូបំ អកាសិ, កស្មា អរហន្តេ លជ្ជាបេសី’’តិ អាហ. តាត, អរហន្តា នាម ឯវរូបា ន ហោន្តីតិ. អថ នំ សោ អាហ –

‘‘កីទិសា សមណា តុយ្ហំ, ពាឡ្ហំ ខោ នេ បសំសសិ;

កិំសីលា កិំសមាចារា, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតា’’តិ.

សា អាហ –

‘‘សន្តិន្ទ្រិយា សន្តមនា, សន្តតេជា គុណមគ្គសណ្ឋិតា;

ឱក្ខិត្តចក្ខូ មិតភាណី, តាទិសា សមណា មម.

‘‘វសន្តិ វនមោគយ្ហ, នាគោ ឆេត្វាវ ពន្ធនំ;

ឯកកិយា អទុតិយា, តាទិសា សមណា មមា’’តិ.

ឯវញ្ច បន វត្វា សេដ្ឋិស្ស បុរេ ឋត្វា តិណ្ណំ រតនានំ គុណំ កថេសិ. សេដ្ឋិ តស្សា វចនំ សុត្វា ‘‘យទិ ឯវំ, តវ សមណេ អានេត្វា មង្គលំ ករោមា’’តិ. សា បុច្ឆិ ‘‘កទា ករិស្សថ, តាតា’’តិ. សេដ្ឋិ ចិន្តេសិ – ‘‘កតិបាហច្ចយេនាតិ វុត្តេ បេសេត្វា បក្កោសាបេយ្យា’’តិ. អថ នំ ‘‘ស្វេ អម្មា’’តិ អាហ. សា សាយន្ហសមយេ ឧបរិបាសាទំ អារុយ្ហ មហន្តំ បុប្ផសមុគ្គំ គហេត្វា សត្ថុ គុណេ អនុស្សរិត្វា អដ្ឋ បុប្ផមុដ្ឋិយោ ទសពលស្ស វិស្សជ្ជេត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ នមស្សមានា អដ្ឋាសិ. ឯវញ្ច អវច – ‘‘ភគវា ស្វេ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ. តានិ បុប្ផានិ គន្ត្វា ទសពលស្ស មត្ថកេ វិតានំ ហុត្វា អដ្ឋំសុ. សត្ថា អាវជ្ជេន្តោ តំ ការណំ អទ្ទស. ធម្មទេសនាបរិយោសានេ អនាថបិណ្ឌិកមហាសេដ្ឋិ ទសពលំ វន្ទិត្វា ‘‘ស្វេ, ភន្តេ, បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ មម គេហេ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អាហ. ចូឡសុភទ្ទាយ និមន្តិតម្ហ សេដ្ឋីតិ. ន, ភន្តេ, កញ្ចិ អាគតំ បស្សាមាតិ. អាម, សេដ្ឋិ, សទ្ធា បន ឧបាសិកា ទូរេ យោជនសតមត្ថកេបិ យោជនសហស្សមត្ថកេបិ ឋិតា ហិមវន្តោ វិយ បញ្ញាយតីតិ វត្វា –

‘‘ទូរេ សន្តោ បកាសេន្តិ, ហិមវន្តោវ បព្ពតោ;

អសន្តេត្ថ ន ទិស្សន្តិ, រត្តិំ ខិត្តា យថា សរា’’តិ. (ធ. ប. ៣០៤) –

ឥមំ គាថមាហ. អនាថបិណ្ឌិកោ ‘‘ភន្តេ, មម, ធីតុ សង្គហំ ករោថា’’តិ វន្ទិត្វា បក្កាមិ.

សត្ថា អានន្ទត្ថេរំ អាមន្តេសិ – ‘‘អហំ, អានន្ទ, សាកេតំ គមិស្សាមិ, បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ សលាកំ ទេហិ. ទទន្តោ ច ឆឡភិញ្ញានំយេវ ទទេយ្យាសី’’តិ. ថេរោ តថា អកាសិ. ចូឡសុភទ្ទា រត្តិភាគសមនន្តរេ ចិន្តេសិ – ‘‘ពុទ្ធា នាម ពហុកិច្ចា ពហុករណីយា, មំ សល្លក្ខេយ្យ វា ន វា, កិំ នុ ខោ ករិស្សាមី’’តិ. តស្មិំ ខណេ វេស្សវណោ មហារាជា ចូឡសុភទ្ទាយ កថេសិ – ‘‘ភទ្ទេ, មា ខោ ត្វំ វិមនា អហោសិ, មា ទុម្មនា. អធិវុត្ថំ តេ ភគវតា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. សា តុដ្ឋបហដ្ឋា ទានមេវ សំវិទហិ. សក្កោបិ ខោ ទេវរាជា វិស្សកម្មំ អាមន្តេសិ – ‘‘តាត, ទសពលោ ចូឡសុភទ្ទាយ សន្តិកំ សាកេតនគរំ គច្ឆិស្សតិ, បញ្ច កូដាគារសតានិ មាបេហី’’តិ. សោ តថា អកាសិ. សត្ថា បញ្ចហិ ឆឡភិញ្ញសតេហិ បរិវុតោ កូដាគារយានេន មណិវណ្ណំ អាកាសំ វិលិខន្តោ វិយ សាកេតនគរំ អគមាសិ.

សុភទ្ទា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ ទត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ សសុរបក្ខោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, សាធុ តេសំ អនុច្ឆវិកធម្មំ កថេថា’’តិ. សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ. កាឡកសេដ្ឋិ សោតាបន្នោ ហុត្វា អត្តនោ ឧយ្យានំ ទសពលស្ស អទាសិ. អចេលកា ‘‘អម្ហាកំ បឋមំ ទិន្ន’’ន្តិ និក្ខមិតុំ ន ឥច្ឆន្តិ. ‘‘គច្ឆថ នីហរិតព្ពនិយាមេន តេ នីហរថា’’តិ សព្ពេ នីហរាបេត្វា តត្ថេវ សត្ថុ វិហារំ ការេត្វា ព្រហ្មទេយ្យំ កត្វា ឧទកំ បាតេសិ. សោ កាឡកេន ការិតតាយ កាឡការាមោ នាម ជាតោ. ភគវា តស្មិំ សមយេ តត្ថ វិហរតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សាកេតេ វិហរតិ កាឡការាមេ’’តិ.

ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ បញ្ចសតេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ. តេ កិរ សាកេតនគរវាសិនោ កុលបុត្តា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ឧបដ្ឋានសាលាយ និសិន្នា ‘‘អហោ ពុទ្ធគុណា នាម មហន្តា, ឯវរូបំ នាម មិច្ឆាទិដ្ឋិកំ កាឡកសេដ្ឋិំ ទិដ្ឋិតោ មោចេត្វា សោតាបត្តិផលំ បាបេត្វា សកលនគរំ សត្ថារា ទេវលោកសទិសំ កត’’ន្តិ ទសពលស្ស គុណំ កថេន្តិ. សត្ថា តេសំ គុណំ កថេន្តានំ ចិត្តំ ឧបបរិក្ខិត្វា – ‘‘មយិ គតេ មហតី ទេសនា សមុដ្ឋិស្សតិ, ទេសនាបរិយោសានេ ច ឥមេ បញ្ចសតា ភិក្ខូ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិស្សន្តិ, មហាបថវី ឧទកបរិយន្តំ កត្វា កម្បិស្សតី’’តិ ធម្មសភំ គន្ត្វា បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នោ តេ ភិក្ខូ អាទិំ កត្វា យំ, ភិក្ខវេ, សទេវកស្ស លោកស្សាតិ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. ឯវមិទំ សុត្តំ គុណកថាយ និក្ខិត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

តត្ថ ‘‘តមហំ ជានាមី’’តិ បទបរិយោសានេ មហាបថវី ឧទកបរិយន្តំ កត្វា អកម្បិត្ថ. អព្ភញ្ញាសិន្តិ អភិអញ្ញាសិំ, ជានិន្តិ អត្ថោ. វិទិតន្តិ បាកដំ កត្វា ញាតំ. ឥមិនា ឯតំ ទស្សេតិ – អញ្ញេ ជានន្តិយេវ, មយា បន បាកដំ កត្វា វិទិតន្តិ. ឥមេហិ តីហិ បទេហិ សព្ពញ្ញុតភូមិ នាម កថិតា. តំ តថាគតោ ន ឧបដ្ឋាសីតិ តំ ឆទ្វារិកំ អារម្មណំ តថាគតោ តណ្ហាយ វា ទិដ្ឋិយា វា ន ឧបដ្ឋាសិ ន ឧបគញ្ឆិ. អយញ្ហិ បស្សតិ ភគវា ចក្ខុនា រូបំ, ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ, សុវិមុត្តចិត្តោ សោ ភគវា. សុណាតិ ភគវា សោតេន សទ្ទំ. ឃាយតិ ភគវា ឃានេន គន្ធំ. សាយតិ ភគវា ជិវ្ហាយ រសំ. ផុសតិ ភគវា កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ. វិជានាតិ ភគវា មនសា ធម្មំ, ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ, សុវិមុត្តចិត្តោ សោ ភគវា. តេន វុត្តំ – ‘‘តំ តថាគតោ ន ឧបដ្ឋាសី’’តិ. ឥមិនា បទេន ខីណាសវភូមិ កថិតាតិ វេទិតព្ពា.

តំ មមស្ស មុសាតិ តំ មេ វចនំ មុសាវាទោ នាម ភវេយ្យ. តំ បស្ស តាទិសមេវាតិ តម្បិ មុសាវាទោ ភវេយ្យ. តំ មមស្ស កលីតិ តំ វចនំ មយ្ហំ ទោសោ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯត្តាវតា សច្ចភូមិ នាម កថិតាតិ វេទិតព្ពា.

ទដ្ឋា ទដ្ឋព្ពន្តិ ទិស្វា ទដ្ឋព្ពំ. ទិដ្ឋំ ន មញ្ញតីតិ តំ ទិដ្ឋំ រូបាយតនំ ‘‘អហំ មហាជនេន ទិដ្ឋមេវ បស្សាមី’’តិ តណ្ហាមានទិដ្ឋីហិ ន មញ្ញតិ. អទិដ្ឋំ ន មញ្ញតីតិ ‘‘អហំ មហាជនេន អទិដ្ឋមេវ ឯតំ បស្សាមី’’តិ ឯវម្បិ តណ្ហាទីហិ មញ្ញនាហិ ន មញ្ញតិ. ទដ្ឋព្ពំ ន មញ្ញតីតិ ‘‘មហាជនេន ទិដ្ឋំ បស្សាមី’’តិ ឯវម្បិ តាហិ មញ្ញនាហិ ន មញ្ញតិ. ទដ្ឋព្ពញ្ហិ អទិដ្ឋម្បិ ហោតិយេវ. ឯវរូបានិ ហិ វចនានិ តីសុបិ កាលេសុ លព្ភន្តិ, តេនស្ស អត្ថោ វុត្តោ. ទដ្ឋារំ ន មញ្ញតីតិ បស្សិតារំ ឯកសត្តំ នាម តាហិ មញ្ញនាហិ ន មញ្ញតីតិ អត្ថោ. សេសដ្ឋានេសុបិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមិនា ឯត្តកេន ឋានេន សុញ្ញតាភូមិ នាម កថិតា.

ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេតិ ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ. តាទីយេវ តាទីតិ តាទិតា នាម ឯកសទិសតា. តថាគតោ ច យាទិសោ លាភាទីសុ, តាទិសោវ អលាភាទីសុ. តេន វុត្តំ – ‘‘លាភេបិ តាទី, អលាភេបិ តាទី. យសេបិ តាទី, អយសេបិ តាទី. និន្ទាយបិ តាទី, បសំសាយបិ តាទី. សុខេបិ តាទី, ទុក្ខេបិ តាទី’’តិ (មហានិ. ៣៨, ១៩២). ឥមាយ តាទិតាយ តាទី. តម្ហា ច បន តាទិម្ហាតិ តតោ តថាគតតាទិតោ អញ្ញោ ឧត្តរិតរោ វា បណីតតរោ វា តាទី នត្ថីតិ ឯត្តាវតា តាទិភូមិ នាម កថិតា. ឥមាហិ បញ្ចភូមីហិ ទេសនំ និដ្ឋាបេន្តស្ស បញ្ចសុបិ ឋានេសុ មហាបថវី សក្ខិភាវេន អកម្បិត្ថ. ទេសនាបរិយោសានេ តេ បញ្ចសតេ អធុនាបព្ពជិតេ កុលបុត្តេ អាទិំ កត្វា តំ ឋានំ បត្តានំ ទេវមនុស្សានំ ចតុរាសីតិ បាណសហស្សានិ អមតបានំ បិវិំសុ.

ភគវាបិ សុត្តំ និដ្ឋាបេត្វា គាថាហិ កូដំ គណ្ហន្តោ យំកិញ្ចីតិអាទិមាហ. តត្ថ អជ្ឈោសិតំ សច្ចមុតំ បរេសន្តិ បរេសំ សទ្ធាយ បរបត្តិយាយនាយ សច្ចមុតន្តិ មញ្ញិត្វា អជ្ឈោសិតំ គិលិត្វា បរិនិដ្ឋាបេត្វា គហិតំ. សយសំវុតេសូតិ សយមេវ សំវរិត្វា បិយាយិត្វា គហិតគហណេសុ, ទិដ្ឋិគតិកេសូតិ អត្ថោ. ទិដ្ឋិគតិកា ហិ សយំ សំវុតាតិ វុច្ចន្តិ. សច្ចំ មុសា វាបិ បរំ ទហេយ្យាតិ តេសុ សយំ សំវុតសង្ខាតេសុ ទិដ្ឋិគតិកេសុ តថាគតោ តាទី តេសំ ឯកម្បិ វចនំ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឯវំ សច្ចំ មុសា វាបិ បរំ ឧត្តមំ កត្វា ន ឱទហេយ្យ, ន សទ្ទហេយ្យ, ន បត្តិយាយេយ្យ. ឯតញ្ច សល្លន្តិ ឯតំ ទិដ្ឋិសល្លំ. បដិកច្ច ទិស្វាតិ បុរេតរំ ពោធិមូលេយេវ ទិស្វា. វិសត្តាតិ លគ្គា លគិតា បលិពុទ្ធា. ជានាមិ បស្សាមិ តថេវ ឯតន្តិ យថាយំ បជា អជ្ឈោសិតា គិលិត្វា បរិនិដ្ឋាបេត្វា វិសត្តា លគ្គា លគិតា, ឯវំ អហម្បិ ជានាមិ បស្សាមិ. តថា ឯវំ យថា ឯតាយ បជាយ គហិតន្តិ ឯវំ អជ្ឈោសិតំ នត្ថិ តថាគតានន្តិ អត្ថោ.