ធម្មទិន្នាថេរីវត្ថុ

២៣៩. បញ្ចមេ ធម្មកថិកានន្តិ ធម្មកថិកានំ ភិក្ខុនីនំ ធម្មទិន្នា អគ្គាតិ ទស្សេតិ. សា កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ បរាយត្តដ្ឋានេ និព្ពត្តិត្វា បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ អគ្គសាវកស្ស សុជាតត្ថេរស្ស អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា យាវជីវំ កុសលំ កត្វា សគ្គេ និព្ពត្តិ. សព្ពំ ហេដ្ឋា ខេមាថេរិយា អភិនីហារវសេនេវ វេទិតព្ពំ. ផុស្សពុទ្ធកាលេ បនេសា សត្ថុ វេមាតិកានំ តិណ្ណំ ភាតិកានំ ទានាធិការេ ឋបិតកម្មិកស្ស គេហេ វសមានា ‘‘ឯកំ ទេហី’’តិ វុត្តា ទ្វេ អទាសិ. ឯវំ សព្ពំ អបរិហាបេន្តី ទត្វា ទ្វេនវុតិកប្បេ អតិក្កម្ម កស្សបពុទ្ធកាលេ កិកិស្ស កាសិរញ្ញោ គេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា សត្តន្នំ ភគិនីនំ អព្ភន្តរា ហុត្វា វីសតិ វស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស វសនបរិវេណំ ការេត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា អបរភាគេ វិសាខសេដ្ឋិនោ គេហំ គតា. វិសាខសេដ្ឋិ នាម ពិម្ពិសារស្ស សហាយកោ រញ្ញា សទ្ធិំ ទសពលស្ស បឋមទស្សនំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតោ, អបរភាគេ អនាគាមិផលំ សច្ឆាកាសិ.

សោ តំទិវសំ ឃរំ គន្ត្វា សោបានមត្ថកេ ឋិតាយ ធម្មទិន្នាយ ហត្ថេ បសារិតេ ហត្ថំ អនាលម្ពិត្វាវ បាសាទំ អភិរុហិ. ភុញ្ជមានោបិ ‘‘ឥមំ ទេថ, ឥមំ ហរថា’’តិ ន ព្យាហរិ. ធម្មទិន្នា កដច្ឆុំ គហេត្វា បរិវិសមានា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ មេ ហត្ថាលម្ពកំ ទេន្តិយាបិ ហត្ថំ ន អាលម្ពិ, ភុញ្ជមានោបិ កិញ្ចិ ន កថេតិ, កោ នុ ខោ មយ្ហំ ទោសោ’’តិ? អថ នំ ភុត្តាវិំ ‘‘កោ នុ ខោ មេ, អយ្យ, ទោសោ’’តិ បុច្ឆិ. ធម្មទិន្នេ តុយ្ហំ ទោសោ នត្ថិ, អហំ បន អជ្ជ បដ្ឋាយ សន្ថវវសេន តុម្ហាកំ សន្តិកេ និសីទិតុំ វា ឋាតុំ វា អាហរាបេត្វា ខាទិតុំ វា ភុញ្ជិតុំ វា អភព្ពោ. ត្វំ សចេ ឥច្ឆសិ, ឥមស្មិំ គេហេ វស. នោ ចេ ឥច្ឆសិ, យត្តកេន តេ ធនេន អត្ថោ, តំ គណ្ហិត្វា កុលឃរំ គច្ឆាហីតិ. អយ្យបុត្ត, ឯវំ សន្តេ អហំ តុម្ហេហិ ឆឌ្ឌិតខេឡំ វមិតវមនំ សីសេន ឧក្ខិបិត្វា ន ចរិស្សាមិ, មយ្ហំ បព្ពជ្ជំ អនុជានាថាតិ. វិសាខោ ‘‘សាធុ, ធម្មទិន្នេ’’តិ រញ្ញោ អារោចេត្វា ធម្មទិន្នំ សុវណ្ណសិវិកាយ ភិក្ខុនិឧបស្សយំ បព្ពជ្ជត្ថាយ បេសេសិ.

សា បព្ពជិត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ តាវ សេដ្ឋិ ឃរមជ្ឈេ ឋិតោវ ទុក្ខស្សន្តំ អកាសិ, បព្ពជ្ជំ លទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ បន មយាបិ ទុក្ខស្សន្តំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘អយ្យេ, មយ្ហំ អាកិណ្ណដ្ឋានេ ចិត្តំ ន រមតិ, គាមកាវាសំ គច្ឆាមី’’តិ អាហ. ថេរិយោ តស្សា មហាកុលា និក្ខម្ម បព្ពជិតភាវេន ចិត្តំ វារេតុំ អសក្កោន្តិយោ តំ គហេត្វា គាមកាវាសំ អគមំសុ. សា អតីតេ មទ្ទិតសង្ខារតាយ នចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. អថស្សា ឯតទហោសិ – ‘‘មយ្ហំ កិច្ចំ មត្ថកំ បត្តំ, ឥធ វសិត្វា កិំ ករិស្សាមិ, រាជគហមេវ គច្ឆាមិ, តត្រ មំ និស្សាយ ពហុ ញាតិសង្ឃោ បុញ្ញានិ ករិស្សតី’’តិ ថេរិយោ គហេត្វា នគរមេវ បច្ចាគតា.

វិសាខោ តស្សា អាគតភាវំ ញត្វា ‘‘សីឃំ អាគតា ឧក្កណ្ឋិតា នុ ខោ ភវិស្សតី’’តិ សាយន្ហសមយេ តស្សា សន្តិកំ គន្ត្វា អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ ‘‘ឧក្កណ្ឋិតភាវំ បុច្ឆិតុំ អយុត្ត’’ន្តិ បញ្ចក្ខន្ធាទិវសេន បញ្ហេ បុច្ឆិ, ធម្មទិន្នា ខគ្គេន ឧប្បលនាលំ ឆិន្ទន្តី វិយ បុច្ឆិតំ បុច្ឆិតំ វិស្សជ្ជេសិ. ឧបាសកោ ធម្មទិន្នាថេរិយា ញាណស្ស សូរភាវំ ញត្វា អត្តនោ អធិគតដ្ឋានេ បដិបាដិយា តីសុ មគ្គេសុ សព្ពាការេន បញ្ហេ បុច្ឆិត្វា ឧគ្គហវសេន អរហត្តមគ្គេបិ បុច្ឆិ. ធម្មទិន្នាថេរីបិ ឧបាសកស្ស យាវ អនាគាមិផលាវ វិសយភាវំ ញត្វា ‘‘ឥទានិ អត្តនោ វិសយំ អតិក្កមិត្វា ធាវតី’’តិ តំ និវត្តេន្តី ‘‘អច្ចសរា, អាវុសោ វិសាខ, បញ្ហេ, នាសក្ខិ បញ្ហានំ បរិយន្តំ គហេតុំ, និព្ពានោគធញ្ហិ, អាវុសោ វិសាខ, ព្រហ្មចរិយំ និព្ពានបរាយណំ និព្ពានបរិយោសានំ. អាកង្ខមានោ ច ត្វំ, អាវុសោ វិសាខ, ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យាសិ. យថា ច តេ ភគវា ព្យាករោតិ, តថា នំ ធារេយ្យាសី’’តិ (ម. និ. ១.៤៦៦) អាហ.

វិសាខោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សព្ពំ បុច្ឆាវិស្សជ្ជននយំ កថេសិ. សត្ថា តស្ស វចនំ សុត្វា ‘‘មម ធីតាយ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេសុ ខន្ធេសុ តណ្ហា នត្ថី’’តិ វត្វា ធម្មបទេ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘យស្ស បុរេ ច បច្ឆា ច, មជ្ឈេ ច នត្ថិ កិញ្ចនំ;

អកិញ្ចនំ អនាទានំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ. (ធ. ប. ៤២១);

តតោ ធម្មទិន្នាយ សាធុការំ ទត្វា វិសាខំ ឧបាសកំ ឯតទវោច – ‘‘បណ្ឌិតា, វិសាខ, ធម្មទិន្នា ភិក្ខុនី, មហាបញ្ញា វិសាខ, ធម្មទិន្នា ភិក្ខុនី. មំ ចេបិ ត្វំ, វិសាខ, ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យាសិ, អហម្បិ តំ ឯវមេវ ព្យាករេយ្យំ, យថា តំ ធម្មទិន្នាយ ភិក្ខុនិយា ព្យាកតំ, ឯសោ ចេវេតស្ស អត្ថោ, ឯវញ្ច នំ ធារេហី’’តិ. ឯវមេតំ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ. អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ បដិបាដិយា ភិក្ខុនិយោ ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ ឥទមេវ ចូឡវេទល្លំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ថេរិំ ឥមស្មិំ សាសនេ ធម្មកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.