បដាចារាថេរីវត្ថុ

២៣៨. ចតុត្ថេ វិនយធរានំ យទិទំ បដាចារាតិ បដាចារា ថេរី វិនយធរានំ អគ្គាតិ ទស្សេតិ. សា កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា អបរភាគេ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ វិនយធរានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា កស្សបពុទ្ធកាលេ កិកិស្ស កាសិរញ្ញោ គេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា សត្តន្នំ ភគិនីនំ អព្ភន្តរា ហុត្វា វីសតិ វស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស បរិវេណំ កត្វា បុន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ សម្បត្តិំ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិគេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ.

សា អបរភាគេ វយប្បត្តា អត្តនោ គេហេ ឯកេន កម្មការេន សទ្ធិំ សន្ថវំ កត្វា អបរភាគេ អត្តនោ សមានជាតិកំ កុលំ គច្ឆន្តី កតសន្ថវស្ស បុរិសស្ស សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘ន ត្វំ ស្វេ បដ្ឋាយ មំ បដិហារសតេនបិ ទដ្ឋុំ លភិស្សសិ, សចេ តេ កម្មំ អត្ថិ, ឥទានិ មំ គណ្ហិត្វា គច្ឆាហី’’តិ. សោ ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ អនុច្ឆវិកំ ហត្ថសារំ គហេត្វា តំ អាទាយ នគរតោ តីណិ ចត្តារិ យោជនានិ បដិក្កមិត្វា ឯកស្មិំ គាមកេ វាសំ កប្បេសិ.

អថ អបរភាគេ តស្សា កុច្ឆិយំ គព្ភោ បតិដ្ឋាសិ. សា គព្ភេ បរិបក្កេ ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ អនាថដ្ឋានំ, កុលគេហំ គច្ឆាម សាមី’’តិ អាហ. សោ ‘‘អជ្ជ គច្ឆាម, ស្វេ គច្ឆាមា’’តិ គន្តុំ អសក្កោន្តោ កាលំ វីតិនាមេសិ. សា តស្ស ការណំ ញត្វា ‘‘នាយំ ពាលោ មំ នេស្សតី’’តិ តស្មិំ ពហិ គតេ ‘‘ឯកិកាវ កុលគេហំ គមិស្សាមី’’តិ មគ្គំ បដិបជ្ជិ. សោ អាគន្ត្វា តំ គេហេ អបស្សន្តោ បដិវិស្សកេ បុច្ឆិត្វា ‘‘កុលគេហំ គតា’’តិ សុត្វា ‘‘មំ និស្សាយ កុលធីតា អនាថា ជាតា’’តិ បទានុបទិកំ គន្ត្វា សម្បាបុណិ. តស្សា អន្តរាមគ្គេវ គព្ភវុដ្ឋានំ អហោសិ. តតោ ‘‘យស្សត្ថាយ មយំ គច្ឆេយ្យាម, សោ អត្ថោ អន្តរាមគ្គេវ និប្ផន្នោ, ឥទានិ គន្ត្វា កិំ ករិស្សាមា’’តិ បដិនិវត្តិំសុ. បុន តស្សា កុច្ឆិយំ គព្ភោ បតិដ្ឋាសីតិ បុរិមនយេនេវ វិត្ថារេតព្ពំ.

អន្តរាមគ្គេ បនស្សា គព្ភវុដ្ឋានេ ជាតមត្តេយេវ ចតូសុ ទិសាសុ មហាមេឃោ ឧដ្ឋហិ. សា តំ បុរិសំ អាហ – ‘‘សាមិ, អវេលាយ ចតូសុ ទិសាសុ មេឃោ ឧដ្ឋិតោ, អត្តនោ វសនដ្ឋានំ កាតុំ វាយមាហី’’តិ. សោ ‘‘ឯវំ ករិស្សាមី’’តិ ទណ្ឌកេហិ កុដិកំ កត្វា ‘‘ឆទនត្ថាយ តិណំ អាហរិស្សាមី’’តិ ឯកស្មិំ មហាវម្មិកបាទេ តិណំ ឆិន្ទតិ. អថ នំ វម្មិកេ និបន្នោ កណ្ហសប្បោ បាទេ ឌំសិ, សោ តស្មិំយេវ ឋានេ បតិតោ. សាបិ ‘‘ឥទានិ អាគមិស្សតិ, ឥទានិ អាគមិស្សតី’’តិ សព្ពរត្តិំ ខេបេត្វា ‘‘អទ្ធា មំ សោ ‘អនាថា ឯសា’តិ មគ្គេ ឆឌ្ឌេត្វា គតោ ភវិស្សតី’’តិ អាលោកេ សញ្ជាតេ បទានុសារេន ឱលោកេន្តី វម្មិកបាទេ បតិតំ ទិស្វា ‘‘មំ និស្សាយ នដ្ឋោ បុរិសោ’’តិ បរិទេវិត្វា ទហរទារកំ បស្សេនាទាយ មហល្លកំ អង្គុលីហិ គាហាបេត្វា មគ្គេន គច្ឆន្តី អន្តរាមគ្គេ ឯកំ ឧត្តាននទិំ ទិស្វា ‘‘ទ្វេបិ ទារកេ ឯកប្បហារេនេវ អាទាយ គន្តុំ ន សក្ខិស្សាមី’’តិ ជេដ្ឋកំ ឱរិមតីរេ ឋបេត្វា ទហរំ បរតីរំ នេត្វា បិលោតិកចុម្ពដកេ និបជ្ជាបេត្វា បុន និវត្តិត្វា ‘‘ឥតរំ គហេត្វា គមិស្សាមី’’តិ នទិំ ឱតរិ.

អថស្សា នទីមជ្ឈំ បត្តកាលេ ឯកោ សេនោ ‘‘មំសបិណ្ឌោ អយ’’ន្តិ សញ្ញាយ ទារកំ វិជ្ឈិតុំ អាគច្ឆតិ. សា ហត្ថំ បសារេត្វា សេនំ បលាបេសិ. តស្សា តំ ហត្ថវិការំ ទិស្វា មហល្លកទារកោ ‘‘មំ បក្កោសតី’’តិ សញ្ញាយ នទិំ ឱតរិត្វា សោតេ បតិតោ យថាសោតំ អគមាសិ. សោបិ សេនោ តស្សា អសម្បត្តាយ ឯវ តំ ទហរទារកំ គណ្ហិត្វា អគមាសិ. សា ពលវសោកាភិភូតា អន្តរាមគ្គេ ឥមំ វិលាបគីតំ គាយន្តី គច្ឆតិ –

‘‘ឧភោ បុត្តា កាលង្កតា, បន្ថេ មយ្ហំ បតី មតោ’’តិ.

សា ឯវំ វិលបមានាវ សាវត្ថិំ បត្វា កុលសភាគំ គន្ត្វាបិ សោកវសេនេវ អត្តនោ គេហំ វវត្ថបេតុំ អសក្កោន្តី ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ ឯវំវិធំ នាម កុលំ អត្ថិ, កតរំ តំ គេហ’’ន្តិ បដិបុច្ឆិ. ត្វំ តំ កុលំ បដិបុច្ឆិត្វា កិំ ករិស្សសិ? តេសំ វសនគេហំ វាតប្បហារេន បតិតំ, តត្ថេវ តេ សព្ពេបិ ជីវិតក្ខយំ បត្តា, អថ នេ ខុទ្ទកមហល្លកេ ឯកចិតកស្មិំយេវ ឈាបេន្តិ, បស្ស ឯសា ធូមវដ្ដិ បញ្ញាយតីតិ. សា តំ កថំ សុត្វាវ កិំ តុម្ហេ វទថា’’តិ អត្តនោ និវត្ថសាដកំ សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តី ជាតនិយាមេនេវ ពាហា បគ្គយ្ហ កន្ទមានា ញាតីនំ ចិតកដ្ឋានំ គន្ត្វា តំ វិលាបគីតំ បរិបុណ្ណំ កត្វា បរិទេវមានា –

‘‘ឧភោ បុត្តា កាលង្កតា, បន្ថេ មយ្ហំ បតី មតោ;

មាតា បិតា ច ភាតា ច, ឯកចិតកស្មិំ ឌយ្ហរេ’’តិ. –

អាហ. អញ្ញេន ជនេន សាដកំ ទិន្នម្បិ ផាលេត្វា ផាលេត្វា ឆឌ្ឌេតិ. អថ នំ ទិដ្ឋទិដ្ឋដ្ឋានេ មហាជនោ បរិវារេត្វា ចរតិ. អថស្សា ‘‘អយំ បដាចារំ បដបរិហរណំ វិនា ចរតី’’តិ បដាចារាតេវ នាមំ អកំសុ. យស្មា ចស្សា សោ នគ្គភាវេន អលជ្ជីអាចារោ បាកដោ អហោសិ, តស្មា បតិតោ អាចារោ អស្សាតិ បដាចារាត្វេវ នាមំ អកំសុ.

សា ឯកទិវសំ សត្ថរិ មហាជនស្ស ធម្មំ ទេសេន្តេ វិហារំ បវិសិត្វា បរិសបរិយន្តេ អដ្ឋាសិ. សត្ថា មេត្តាផរណេន ផរិត្វា ‘‘សតិំ បដិលភ, ភគិនិ, សតិំ បដិលភ, ភគិនី’’តិ អាហ. តស្សា សត្ថុ វចនំ សុត្វា ពលវហិរោត្តប្បំ អាគតំ, សា តត្ថេវ ភូមិយំ និសីទិ. អវិទូរេ ឋិតោ បុរិសោ ឧត្តរិសាដកំ ខិបិត្វា អទាសិ. សា តំ និវាសេត្វា ធម្មំ អស្សោសិ. សត្ថា តស្សា ចរិយវសេន ឥមា ធម្មបទេ គាថា អាហ –

‘‘ន សន្តិ បុត្តា តាណាយ, ន បិតា នាបិ ពន្ធវា;

អន្តកេនាធិបន្នស្ស, នត្ថិ ញាតីសុ តាណតា.

‘‘ឯតមត្ថវសំ ញត្វា, បណ្ឌិតោ សីលសំវុតោ;

និព្ពានគមនំ មគ្គំ, ខិប្បមេវ វិសោធយេ’’តិ. (ធ. ប. ២៨៨-២៨៩);

សា គាថាបរិយោសានេ យថាឋិតាវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ. សត្ថា ‘‘តស្សា ភិក្ខុនិឧបស្សយំ គន្ត្វា បព្ពជា’’តិ បព្ពជ្ជំ សម្បដិច្ឆិ. សា បព្ពជិត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បត្វា ពុទ្ធវចនំ គណ្ហន្តី វិនយបិដកេ ចិណ្ណវសី អហោសិ. អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ ភិក្ខុនិយោ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ បដាចារំ វិនយធរានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.