ឧប្បលវណ្ណាថេរីវត្ថុ

២៣៧. តតិយេ ឧប្បលវណ្ណាតិ នីលុប្បលគព្ភសទិសេនេវ វណ្ណេន សមន្នាគតត្តា ឯវំលទ្ធនាមា ថេរី. សា កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា អបរភាគេ មហាជនេន សទ្ធិំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ ឥទ្ធិមន្តីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សត្តាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហាទានំ ទត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី កស្សបពុទ្ធកាលេ ពារាណសិនគរេ កិកិស្ស កាសិរញ្ញោ គេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា សត្តន្នំ ភគិនីនំ អព្ភន្តរា ហុត្វា វីសតិ វស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស បរិវេណំ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តា.

តតោ ចវិត្វា បុន មនុស្សលោកំ អាគច្ឆន្តី ឯកស្មិំ គាមេ សហត្ថា កម្មំ កត្វា ជីវនកដ្ឋានេ និព្ពត្តា. សា ឯកទិវសំ ខេត្តកុដិំ គច្ឆន្តី អន្តរាមគ្គេ ឯកស្មិំ សរេ បាតោវ បុប្ផិតំ បទុមបុប្ផំ ទិស្វា តំ សរំ ឱរុយ្ហ តញ្ចេវ បុប្ផំ លាជបក្ខិបនត្ថាយ បទុមិនិយា បត្តញ្ច គហេត្វា កេទារេ សាលិសីសានិ ឆិន្ទិត្វា កុដិកាយ និសិន្នា លាជេ ភជ្ជិត្វា បញ្ច លាជសតានិ គណេសិ. តស្មិំ ខណេ គន្ធមាទនបព្ពតេ និរោធសមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតោ ឯកោ បច្ចេកពុទ្ធោ អាគន្ត្វា តស្សា អវិទូរេ អដ្ឋាសិ. សា បច្ចេកពុទ្ធំ ទិស្វា លាជេហិ សទ្ធិំ បទុមបុប្ផំ គហេត្វា កុដិតោ ឱរុយ្ហ លាជេ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បត្តេ បក្ខិបិត្វា បទុមបុប្ផេន បត្តំ បិធាយ អទាសិ. អថស្សា បច្ចេកពុទ្ធេ ថោកំ គតេ ឯតទហោសិ – ‘‘បព្ពជិតា នាម បុប្ផេន អនត្ថិកា, អហំ បុប្ផំ គហេត្វា បិឡន្ធិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា បច្ចេកពុទ្ធស្ស ហត្ថតោ បុប្ផំ គហេត្វា បុន ចិន្តេសិ – ‘‘សចេ, អយ្យោ, បុប្ផេន អនត្ថិកោ អភវិស្ស, បត្តមត្ថកេ ឋបេតុំ ន អទស្ស, អទ្ធា អយ្យស្ស អត្ថោ ភវិស្សតី’’តិ បុន គន្ត្វា បត្តមត្ថកេ ឋបេត្វា បច្ចេកពុទ្ធំ ខមាបេត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥមេសំ មេ លាជានំ និស្សន្ទេន លាជគណនាយ បុត្តា អស្សុ, បទុមបុប្ផស្ស និស្សន្ទេន និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ មេ បទេ បទេ បទុមបុប្ផំ ឧដ្ឋហតូ’’តិ បត្ថនំ អកាសិ. បច្ចេកពុទ្ធោ តស្សា បស្សន្តិយាវ អាកាសេន គន្ធមាទនបព្ពតំ គន្ត្វា តំ បទុមំ នន្ទមូលកបព្ភារេ បច្ចេកពុទ្ធានំ អក្កមនសោបានសមីបេ បាទបុញ្ឆនំ កត្វា ឋបេសិ.

សាបិ តស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន ទេវលោកេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ, និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយ ចស្សា បទេ បទេ មហាបទុមបុប្ផំ ឧដ្ឋាសិ. សា តតោ ចវិត្វា បព្ពតបាទេ ឯកស្មិំ បទុមស្សរេ បទុមគព្ភេ និព្ពត្តិ. តំ និស្សាយ ឯកោ តាបសោ វសតិ, សោ បាតោវ មុខធោវនត្ថាយ សរំ គន្ត្វា តំ បុប្ផំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ សេសេហិ មហន្តតរំ, សេសានិ ច បុប្ផិតានិ, ឥទំ មកុឡិតមេវ, ភវិតព្ពមេត្ថ ការណេនា’’តិ ឧទកំ ឱតរិត្វា តំ បុប្ផំ គណ្ហិ. តំ តេន គហិតមត្តមេវ បុប្ផិតំ. តាបសោ អន្តោបទុមគព្ភេ និបន្នទារិកំ អទ្ទស. ទិដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយ ច ធីតុសិនេហំ លភិត្វា បទុមេនេវ សទ្ធិំ បណ្ណសាលំ នេត្វា មញ្ចកេ និបជ្ជាបេសិ. អថស្សា បុញ្ញានុភាវេន អង្គុដ្ឋកេ ខីរំ និព្ពត្តិ. សោ តស្មិំ បុប្ផេ មិលាតេ អញ្ញំ នវបុប្ផំ អាហរិត្វា តំ និបជ្ជាបេសិ. អថស្សា អាធាវនវិធាវនេន កីឡិតុំ សមត្ថកាលតោ បដ្ឋាយ បទវារេ បទវារេ បទុមបុប្ផំ ឧដ្ឋាសិ, កុង្កុមរាសិស្ស វិយស្សា សរីរវណ្ណោ អហោសិ. សា អប្បត្តា ទេវវណ្ណំ, អតិក្កន្តា មានុសវណ្ណំ អហោសិ. សា បិតរិ ផលាផលត្ថាយ គតេ បណ្ណសាលាយំ ឱហីយតិ.

អថេកទិវសំ តស្សា វយប្បត្តកាលេ បិតរិ ផលាផលត្ថាយ គតេ ឯកោ វនចរកោ តំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មនុស្សានំ នាម ឯវំវិធំ រូបំ នត្ថិ, វីមំសិស្សាមិ ន’’ន្តិ តាបសស្ស អាគមនំ ឧទិក្ខន្តោ និសីទិ. សា បិតរិ អាគច្ឆន្តេ បដិបថំ គន្ត្វា តស្ស ហត្ថតោ កាជកមណ្ឌលុំ អគ្គហេសិ, អាគន្ត្វា និសិន្នស្ស ចស្ស អត្តនា ករណវត្តំ ទស្សេសិ. តទា សោ វនចរកោ មនុស្សភាវំ ញត្វា តាបសំ អភិវាទេត្វា និសីទិ. តាបសោ តំ វនចរកំ វនមូលផលាផលេហិ ច បានីយេន ច និមន្តេត្វា, ‘‘ភោ បុរិស, ឥមស្មិំយេវ ឋានេ វសិស្សសិ, ឧទាហុ គមិសស្សី’’តិ បុច្ឆិ. គមិស្សាមិ, ភន្តេ, ឥធ កិំ ករិស្សាមីតិ. ឥទំ តយា ទិដ្ឋការណំ ឯត្តោ គន្ត្វា អកថេតុំ សក្ខិស្សសីតិ. សចេ, អយ្យោ, ន ឥច្ឆតិ, កិំ ការណា កថេស្សាមីតិ តាបសំ វន្ទិត្វា បុន អាគមនកាលេ មគ្គសញ្ជាននត្ថំ សាខាសញ្ញញ្ច រុក្ខសញ្ញញ្ច ករោន្តោ បក្កាមិ.

សោ ពារាណសិំ គន្ត្វា រាជានំ អទ្ទស, រាជា ‘‘កស្មា អាគតោសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អហំ, ទេវ, តុម្ហាកំ វនចរកោ បព្ពតបាទេ អច្ឆរិយំ ឥត្ថិរតនំ ទិស្វា អាគតោម្ហី’’តិ សព្ពំ បវត្តិំ កថេសិ. សោ តស្ស វចនំ សុត្វា វេគេន បព្ពតបាទំ គន្ត្វា អវិទូរេ ឋានេ ខន្ធាវារំ និវេសេត្វា វនចរកេន ចេវ អញ្ញេហិ ច បុរិសេហិ សទ្ធិំ តាបសស្ស ភត្តកិច្ចំ កត្វា និសិន្នវេលាយ តត្ថ គន្ត្វា អភិវាទេត្វា បដិសន្ថារំ កត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. រាជា តាបសស្ស បព្ពជិតបរិក្ខារភណ្ឌំ បាទមូលេ ឋបេត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥមស្មិំ ឋានេ កិំ ករោម, គច្ឆាមា’’តិ អាហ. គច្ឆ, មហារាជាតិ. អាម, គច្ឆាមិ, ភន្តេ. អយ្យស្ស បន សមីបេ វិសភាគបរិសា អត្ថីតិ អស្សុម្ហ, អសារុប្បា ឯសា បព្ពជិតានំ, មយា សទ្ធិំ គច្ឆតុ, ភន្តេតិ. មនុស្សានំ ចិត្តំ នាម ទុត្តោសយំ, កថំ ពហូនំ មជ្ឈេ វសិស្សតីតិ. អម្ហាកំ រុចិតកាលតោ បដ្ឋាយ សេសានំ ជេដ្ឋកដ្ឋានេ ឋបេត្វា បដិជគ្គិស្សាមិ, ភន្តេតិ.

សោ រញ្ញោ កថំ សុត្វា ទហរកាលេ គហិតនាមវសេនេវ, ‘‘អម្ម, បទុមវតី’’តិ ធីតរំ បក្កោសិ. សា ឯកវចនេនេវ បណ្ណសាលតោ និក្ខមិត្វា បិតរំ អភិវាទេត្វា អដ្ឋាសិ. អថ នំ បិតា អាហ – ‘‘ត្វំ, អម្ម, វយប្បត្តា, ឥមស្មិំ ឋានេ រញ្ញា ទិដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយ វសិតុំ អយុត្តា, រញ្ញា សទ្ធិំ គច្ឆ, អម្មា’’តិ. សា ‘‘សាធុ, តាតា’’តិ បិតុ វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា អភិវាទេត្វា បរោទមានា អដ្ឋាសិ. រាជា ‘‘ឥមិស្សា បិតុ ចិត្តំ គណ្ហាមី’’តិ តស្មិំយេវ ឋានេ កហាបណរាសិម្ហិ ឋបេត្វា អភិសេកំ អកាសិ. អថ នំ គហេត្វា អត្តនោ នគរំ អានេត្វា អាគតកាលតោ បដ្ឋាយ សេសឥត្ថិយោ អនោលោកេត្វា តាយ សទ្ធិំយេវ រមតិ. តា ឥត្ថិយោ ឥស្សាបកតា តំ រញ្ញោ អន្តរេ បរិភិន្ទិតុកាមា ឯវមាហំសុ – ‘‘នាយំ, មហារាជ, មនុស្សជាតិកា, កហំ នាម តុម្ហេហិ មនុស្សានំ វិចរណដ្ឋានេ បទុមានិ ឧដ្ឋហន្តានិ ទិដ្ឋបុព្ពានិ, អទ្ធា អយំ យក្ខិនី, នីហរថ នំ មហារាជា’’តិ. រាជា តាសំ កថំ សុត្វា តុណ្ហី អហោសិ.

អថស្ស អបរេន សមយេន បច្ចន្តោ កុបិតោ. សោ ‘‘គរុគព្ភា បទុមវតី’’តិ តំ នគរេ ឋបេត្វា បច្ចន្តំ អគមាសិ. អថ តា ឥត្ថិយោ តស្សា ឧបដ្ឋាយិកាយ លញ្ជំ ទត្វា ‘‘ឥមិស្សា ទារកំ ជាតមត្តមេវ អបនេត្វា ឯកំ ទារុឃដិកំ លោហិតេន មក្ខេត្វា សន្តិកេ ឋបេហី’’តិ អាហំសុ. បទុមវតិយាបិ នចិរស្សេវ គព្ភវុដ្ឋានំ អហោសិ. មហាបទុមកុមារោ ឯកកោវ កុច្ឆិយំ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. អវសេសា ឯកូនបញ្ចសតា ទារកា មហាបទុមកុមារស្ស មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមិត្វា និបន្នកាលេ សំសេទជា ហុត្វា និព្ពត្តិំសុ. អថស្ស ‘‘ន តាវាយំ សតិំ បដិលភតី’’តិ ញត្វា ឧបដ្ឋាយិកា ឯកំ ទារុឃដិកំ លោហិតេន មក្ខេត្វា សមីបេ ឋបេត្វា តាសំ ឥត្ថីនំ សញ្ញំ អទាសិ. តា បញ្ចសតាបិ ឥត្ថិយោ ឯកេកា ឯកេកំ ទារកំ គហេត្វា ចុន្ទការកានំ សន្តិកំ បេសេត្វា ករណ្ឌកេ អាហរាបេត្វា អត្តនា អត្តនា គហិតទារកេ តត្ថ និបជ្ជាបេត្វា ពហិ លញ្ឆនំ កត្វា ឋបយិំសុ.

បទុមវតីបិ ខោ សញ្ញំ លភិត្វា តំ ឧបដ្ឋាយិកំ ‘‘កិំ វិជាតម្ហិ, អម្មា’’តិ បុច្ឆិ. សា តំ សន្តជ្ជេត្វា ‘‘កុតោ ត្វំ ទារកំ លភិស្សសី’’តិ វត្វា ‘‘អយំ តេ កុច្ឆិតោ និក្ខន្តទារកោ’’តិ លោហិតមក្ខិតំ ទារុឃដិកំ បុរតោ ឋបេសិ. សា តំ ទិស្វា ទោមនស្សប្បត្តា ‘‘សីឃំ នំ ផាលេត្វា អបនេហិ, សចេ កោចិ បស្សេយ្យ លជ្ជិតព្ពំ ភវេយ្យា’’តិ អាហ. សា តស្សា កថំ សុត្វា អត្ថកាមា វិយ ទារុឃដិកំ ផាលេត្វា ឧទ្ធនេ បក្ខិបិ.

រាជាបិ បច្ចន្តតោ អាគន្ត្វា នក្ខត្តំ បដិមានេន្តោ ពហិនគរេ ខន្ធាវារំ ពន្ធិត្វា និសីទិ. អថ តា បញ្ចសតា ឥត្ថិយោ រញ្ញោ បច្ចុគ្គមនំ អាគន្ត្វា អាហំសុ – ‘‘ត្វំ, មហារាជ, ន អម្ហាកំ សទ្ទហសិ, អម្ហេហិ វុត្តំ អការណំ វិយ ហោតិ. ត្វំ មហេសិយា ឧបដ្ឋាយិកំ បក្កោសាបេត្វា បដិបុច្ឆ, ទារុឃដិកំ តេ ទេវី វិជាតា’’តិ. រាជា តំ ការណំ ន ឧបបរិក្ខិត្វាវ ‘‘អមនុស្សជាតិកា ភវិស្សតី’’តិ តំ គេហតោ និក្កឌ្ឍិ. តស្សា រាជគេហតោ សហ និក្ខមនេនេវ បទុមបុប្ផានិ អន្តរធាយិំសុ, សរីរច្ឆវិបិ វិវណ្ណា អហោសិ. សា ឯកិកាវ អន្តរវីថិយា បាយាសិ. អថ នំ ឯកា វយប្បត្តា មហល្លិកា ឥត្ថី ទិស្វា ធីតុសិនេហំ ឧប្បាទេត្វា ‘‘កហំ គច្ឆសិ អម្មា’’តិ អាហ. អាគន្តុកម្ហិ, វសនដ្ឋានំ ឱលោកេន្តី វិចរាមីតិ. ឥធាគច្ឆ, អម្មាតិ វសនដ្ឋានំ ទត្វា ភោជនំ បដិយាទេសិ.

តស្សា ឥមិនាវ និយាមេន តត្ថ វសមានាយ តា បញ្ចសតា ឥត្ថិយោ ឯកចិត្តា ហុត្វា រាជានំ អាហំសុ – ‘‘មហារាជ, តុម្ហេសុ យុទ្ធំ គតេសុ អម្ហេហិ គង្គាទេវតាយ ‘អម្ហាកំ ទេវេ វិជិតសង្គាមេ អាគតេ ពលិកម្មំ កត្វា ឧទកកីឡំ ករិស្សាមា’តិ បត្ថិតំ អត្ថិ, ឯតមត្ថំ, ទេវ, ជានាបេមា’’តិ. រាជា តាសំ វចនេន តុដ្ឋោ គង្គាយំ ឧទកកីឡំ កាតុំ អគមាសិ. តាបិ អត្តនា អត្តនា គហិតំ ករណ្ឌកំ បដិច្ឆន្នំ កត្វា អាទាយ នទិំ គន្ត្វា តេសំ ករណ្ឌកានំ បដិច្ឆាទនត្ថំ បារុបិត្វា បារុបិត្វា ឧទកេ បតិត្វា ករណ្ឌកេ វិស្សជ្ជេសុំ. តេបិ ខោ ករណ្ឌកា សព្ពេ សហ គន្ត្វា ហេដ្ឋាសោតេ បសារិតជាលម្ហិ លគ្គិំសុ. តតោ ឧទកកីឡំ កីឡិត្វា រញ្ញោ ឧត្តិណ្ណកាលេ ជាលំ ឧក្ខិបន្តា តេ ករណ្ឌកេ ទិស្វា រញ្ញោ សន្តិកំ អានយិំសុ. រាជា ករណ្ឌកេ ទិស្វា ‘‘កិំ, តាតា, ករណ្ឌកេសូ’’តិ អាហ. ន ជានាម, ទេវាតិ. សោ តេ ករណ្ឌកេ វិវរាបេត្វា ឱលោកេន្តោ បឋមំ មហាបទុមកុមារស្ស ករណ្ឌកំ វិវរាបេសិ. តេសំ បន សព្ពេសម្បិ ករណ្ឌកេសុ និបជ្ជាបិតទិវសេយេវ បុញ្ញិទ្ធិយា អង្គុដ្ឋតោ ខីរំ និព្ពត្តិ. សក្កោ ទេវរាជា តស្ស រញ្ញោ និក្កង្ខភាវត្ថំ អន្តោករណ្ឌកេ អក្ខរានិ លិខាបេសិ ‘‘ឥមេ កុមារា បទុមវតិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តា ពារាណសិរញ្ញោ បុត្តា, អថ នេ បទុមវតិយា សបត្តិយោ បញ្ចសតា ឥត្ថិយោ ករណ្ឌកេសុ បក្ខិបិត្វា ឧទកេ ខិបិំសុ, រាជា ឥមំ ការណំ ជានាតូ’’តិ. ករណ្ឌកេ វិវរិតមត្តេ រាជា អក្ខរានិ វាចេត្វា ទារកេ ទិស្វា មហាបទុមកុមារំ ឧក្ខិបិត្វា ‘‘វេគេន រថេ យោជេថ, អស្សេ កប្បេថ, អហំ អជ្ជ អន្តោនគរំ បវិសិត្វា ឯកច្ចានំ មាតុគាមានំ បិយំ ករិស្សាមី’’តិ បាសាទំ អារុយ្ហ ហត្ថិគីវាយ សហស្សភណ្ឌិកំ ឋបេត្វា ភេរិំ ចរាបេសិ ‘‘យោ បទុមវតិំ បស្សតិ, សោ ឥមំ សហស្សំ គណ្ហតូ’’តិ.

តំ កថំ សុត្វា បទុមវតី មាតុយា សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘ហត្ថិគីវតោ សហស្សំ គណ្ហ, អម្មា’’តិ. អហំ ឯវរូបំ គណ្ហិតុំ ន វិសហាមីតិ. សា ទុតិយម្បិ តតិយម្បិ វុត្តេ, ‘‘កិំ វត្វា គណ្ហាមិ អម្មា’’តិ អាហ. ‘‘មម ធីតា, បទុមវតិំ ទេវិំ បស្សតី’’តិ វត្វា គណ្ហាហីតិ. សា ‘‘យំ វា តំ វា ហោតូ’’តិ គន្ត្វា សហស្សចង្កោដកំ គណ្ហិ. អថ នំ មនុស្សា បុច្ឆិំសុ – ‘‘បទុមវតិំ ទេវិំ បស្សសិ, អម្មា’’តិ. ‘‘អហំ ន បស្សាមិ, ធីតា កិរ មេ បស្សតី’’តិ អាហ. តេ ‘‘កហំ បន សា, អម្មា’’តិ វត្វា តាយ សទ្ធិំ គន្ត្វា បទុមវតិំ សញ្ជានិត្វា បាទេសុ និបតិំសុ. តស្មិំ កាលេ សា ‘‘បទុមវតី ទេវី អយ’’ន្តិ ញត្វា ‘‘ភារិយំ វត ឥត្ថិយា កម្មំ កតំ, យា ឯវំវិធស្ស រញ្ញោ មហេសី សមានា ឯវរូបេ ឋានេ និរារក្ខា វសី’’តិ អាហ. តេបិ រាជបុរិសា បទុមវតិយា និវេសនំ សេតសាណីហិ បរិក្ខិបាបេត្វា ទ្វារេ អារក្ខំ ឋបេត្វា រញ្ញោ អារោចេសុំ. រាជា សុវណ្ណសិវិកំ បេសេសិ. សា ‘‘អហំ ឯវំ ន គមិស្សាមិ, មម វសនដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ យាវ រាជគេហំ ឯត្ថន្តរេ វរបោត្ថកចិត្តត្ថរណេ អត្ថរាបេត្វា ឧបរិ សុវណ្ណតារកវិចិត្តំ ចេលវិតានំ ពន្ធាបេត្វា បសាធនត្ថាយ សព្ពាលង្ការេសុ បហិតេសុ បទសាវ គមិស្សាមិ, ឯវំ មេ នាគរា សម្បត្តិំ បស្សិស្សន្តី’’តិ អាហ. រាជា ‘‘បទុមវតិយា យថារុចិំ ករោថា’’តិ អាហ. តតោ បទុមវតី សព្ពបសាធនំ បសាធេត្វា ‘‘រាជគេហំ គមិស្សាមី’’តិ មគ្គំ បដិបជ្ជិ. អថស្សា អក្កន្តអក្កន្តដ្ឋានេ វរបោត្ថកចិត្តត្ថរណានិ ភិន្ទិត្វា បទុមបុប្ផានិ ឧដ្ឋហិំសុ. សា មហាជនស្ស អត្តនោ សម្បត្តិំ ទស្សេត្វា រាជនិវេសនំ អារុយ្ហ សព្ពេ ចិត្តត្ថរណេ តស្សា មហល្លិកាយ បោសាវនិកមូលំ កត្វា ទាបេសិ.

រាជាបិ ខោ តា បញ្ចសតា ឥត្ថិយោ បក្កោសាបេត្វា ‘‘ឥមាយោ តេ ទេវិ ទាសិយោ កត្វា ទេមី’’តិ អាហ. សាធុ, មហារាជ, ឯតាសំ មយ្ហំ ទិន្នភាវំ សកលនគរេ ជានាបេហីតិ. រាជា នគរេ ភេរិំ ចរាបេសិ – ‘‘បទុមវតិយា ទូព្ភិកា បញ្ចសតា ឥត្ថិយោ ឯតិស្សា ឯវ ទាសិយោ កត្វា ទិន្នា’’តិ. សា ‘‘តាសំ សកលនគរេន ទាសិភាវោ សល្លក្ខិតោ’’តិ ញត្វា ‘‘អហំ មម ទាសិយោ ភុជិស្សា កាតុំ លភាមិ ទេវា’’តិ រាជានំ បុច្ឆិ. តវ ឥច្ឆា ទេវីតិ. ឯវំ សន្តេ តមេវ ភេរិចារិកំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘បទុមវតិទេវិយា អត្តនោ ទាសិយោ កត្វា ទិន្នា បញ្ចសតា ឥត្ថិយោ សព្ពាវ ភុជិស្សា កតាតិ បុន ភេរិំ ចរាបេថា’’តិ អាហ. សា តាសំ ភុជិស្សភាវេ កតេ ឯកូនានិ បញ្ចសត្តបុត្តានិ តាសំយេវ ហត្ថេ បោសនត្ថាយ ទត្វា សយំ មហាបទុមកុមារំយេវ គណ្ហិ.

អថ អបរភាគេ តេសំ កុមារានំ កីឡនវយេ សម្បត្តេ រាជា ឧយ្យានេ នានាវិធំ កីឡនដ្ឋានំ ការេសិ. តេ អត្តនោ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកកាលេ សព្ពេវ ឯកតោ ហុត្វា ឧយ្យានេ បទុមសញ្ឆន្នាយ មង្គលបោក្ខរណិយា កីឡន្តា នវបទុមានិ បុប្ផិតានិ បុរាណបទុមានិ ច វណ្ដតោ បតន្តានិ ទិស្វា ‘‘ឥមស្ស តាវ អនុបាទិន្នកស្ស ឯវរូបា ជរា បាបុណាតិ, កិមង្គំ បន អម្ហាកំ សរីរស្ស. ឥទម្បិ ហិ ឯវំគតិកមេវ ភវិស្សតី’’តិ អារម្មណំ គហេត្វា សព្ពេវ បច្ចេកពោធិញាណំ និព្ពត្តេត្វា ឧដ្ឋាយុដ្ឋាយ បទុមកណ្ណិកាសុ បល្លង្កេន និសីទិំសុ.

អថ តេហិ សទ្ធិំ អាគតា រាជបុរិសា ពហុគតំ ទិវសំ ញត្វា ‘‘អយ្យបុត្តា តុម្ហាកំ វេលំ ជានាថា’’តិ អាហំសុ. តេ តុណ្ហី អហេសុំ. តេ បុរិសា គន្ត្វា រញ្ញោ អារោចេសុំ – ‘‘កុមារា ទេវ, បទុមកណ្ណិកាសុ និសិន្នា, អម្ហេសុ កថេន្តេសុបិ វចីភេទំ ន ករោន្តី’’តិ. យថារុចិយា តេសំ និសីទិតុំ ទេថាតិ. តេ សព្ពរត្តិំ គហិតារក្ខា បទុមកណ្ណិកាសុ និសិន្ននិយាមេនេវ អរុណំ ឧដ្ឋាបេសុំ. បុរិសា បុនទិវសេ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ទេវា វេលំ ជានាថា’’តិ អាហំសុ. ន មយំ ទេវា, បច្ចេកពុទ្ធា នាម មយន្តិ. អយ្យា, តុម្ហេ ភារិយំ កថំ កថេថ, បច្ចេកពុទ្ធា នាម តុម្ហាទិសា ន ហោន្តិ, ទ្វង្គុលកេសមស្សុធរា កាយេ បដិមុក្កអដ្ឋបរិក្ខារា ហោន្តីតិ. តេ ទក្ខិណហត្ថេន សីសំ បរាមសិំសុ. តាវទេវ គិហិលិង្គំ អន្តរធាយិ, អដ្ឋ បរិក្ខារា កាយេ បដិមុក្កាវ អហេសុំ. តតោ បស្សន្តស្សេវ មហាជនស្ស អាកាសេន នន្ទមូលកបព្ភារំ អគមំសុ.

សាបិ ខោ, បទុមវតី ទេវី, ‘‘អហំ ពហុបុត្តា ហុត្វា និបុត្តា ជាតា’’តិ ហទយសោកំ បត្វា តេនេវ សោកេន កាលំ កត្វា រាជគហនគរទ្វារគាមកេ សហត្ថេន កម្មំ កត្វា ជីវនកដ្ឋានេ និព្ពត្តិ. អបរភាគេ កុលឃរំ គន្ត្វា ឯកទិវសំ សាមិកស្ស ខេត្តំ យាគុំ ហរមានា តេសំ អត្តនោ បុត្តានំ អន្តរេ អដ្ឋ បច្ចេកពុទ្ធេ ភិក្ខាចារវេលាយ អាកាសេន គច្ឆន្តេ ទិស្វា សីឃំ សីឃំ គន្ត្វា សាមិកស្ស អារោចេសិ – ‘‘បស្ស, អយ្យ, បច្ចេកពុទ្ធេ, ឯតេ និមន្តេត្វា ភោជេស្សាមា’’តិ. សោ អាហ – ‘‘សមណសកុណា នាមេតេ អញ្ញត្ថាបិ ឯវំ ចរន្តិ, ន ឯតេ បច្ចេកពុទ្ធា’’តិ. តេ តេសំ កថេន្តានំយេវ អវិទូរេ ឋានេ ឱតរិំសុ. សា ឥត្ថី តំទិវសំ អត្តនោ ភត្តខជ្ជភោជនំ តេសំ ទត្វា ‘‘ស្វេបិ អដ្ឋ ជនា មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អាហ. សាធុ, ឧបាសិកេ, តវ សក្ការោ ឯត្តកោវ ហោតុ, អាសនានិ ច អដ្ឋេវ ហោន្តុ, អញ្ញេបិ ពហូ បច្ចេកពុទ្ធេ ទិស្វា តវ ចិត្តំ បសាទេយ្យាសីតិ. សា បុនទិវសេ អដ្ឋ អាសនានិ បញ្ញាបេត្វា អដ្ឋន្នំ សក្ការសម្មានំ បដិយាទេត្វា និសីទិ.

និមន្តិតបច្ចេកពុទ្ធា សេសានំ សញ្ញំ អទំសុ – ‘‘មារិសា, អជ្ជ អញ្ញត្ថ អគន្ត្វា សព្ពេវ តុម្ហាកំ មាតុ សង្គហំ ករោថា’’តិ. តេ តេសំ វចនំ សុត្វា សព្ពេវ ឯកតោ អាកាសេន អាគន្ត្វា មាតុ-គេហទ្វារេ បាតុរហេសុំ. សាបិ បឋមំ លទ្ធសញ្ញតាយ ពហូបិ ទិស្វា ន កម្បិត្ថ, សព្ពេបិ តេ គេហំ បវេសេត្វា អាសនេសុ និសីទាបេសិ. តេសុ បដិបាដិយា និសីទន្តេសុ នវមោ អញ្ញានិ អដ្ឋ អាសនានិ មាបេត្វា សយំ ធុរាសនេ និសីទិ. យាវ អាសនានិ វឌ្ឍន្តិ, តាវ គេហំ វឌ្ឍតិ. ឯវំ តេសុ សព្ពេសុបិ និសិន្នេសុ សា ឥត្ថី អដ្ឋន្នំ បច្ចេកពុទ្ធានំ បដិយាទិតំ សក្ការំ បញ្ចសតានម្បិ យាវទត្ថំ ទត្វា អដ្ឋ នីលុប្បលហត្ថកេ អាហរិត្វា និមន្តិតបច្ចេកពុទ្ធានំយេវ បាទមូលេ ឋបេត្វា អាហ – ‘‘មយ្ហំ, ភន្តេ, និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ សរីរវណ្ណោ ឥមេសំ នីលុប្បលានំ អន្តោគព្ភវណ្ណោ វិយ ហោតូ’’តិ បត្ថនំ អកាសិ. បច្ចេកពុទ្ធា មាតុ អនុមោទនំ កត្វា គន្ធមាទនំយេវ អគមំសុ.

សាបិ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា តតោ ចុតា ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិកុលេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ, នីលុប្បលគព្ភសមានវណ្ណតាយ ចស្សា ឧប្បលវណ្ណាត្វេវ នាមំ អកំសុ. អថស្សា វយប្បត្តកាលេ សកលជម្ពុទីបរាជានោ ច សេដ្ឋិនោ ច សេដ្ឋិស្ស សន្តិកំ បហិណិំសុ – ‘‘ធីតរំ អម្ហាកំ ទេតូ’’តិ. អបហិណន្តោ នាម នាហោសិ. តតោ សេដ្ឋិ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ សព្ពេសំ មនំ គហេតុំ ន សក្ខិស្សាមិ, ឧបាយំ បនេកំ ករិស្សាមី’’តិ ធីតរំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘បព្ពជិតុំ អម្ម សក្ខិស្សសី’’តិ អាហ. តស្សា បច្ឆិមភវិកត្តា បិតុវចនំ សីសេ អាសិត្តសតបាកតេលំ វិយ អហោសិ, តស្មា បិតរំ ‘‘បព្ពជិស្សាមិ, តាតា’’តិ អាហ. សោ តស្សា សក្ការំ កត្វា ភិក្ខុនិឧបស្សយំ នេត្វា បព្ពាជេសិ. តស្សា អចិរបព្ពជិតាយ ឯវ ឧបោសថាគារេ កាលវារោ បាបុណិ. សា ទីបំ ជាលេត្វា ឧបោសថាគារំ សម្មជ្ជិត្វា ទីបសិខាយ និមិត្តំ គណ្ហិត្វា បុនប្បុនំ ឱលោកយមានា តេជោកសិណារម្មណំ ឈានំ និព្ពត្តេត្វា តទេវ បាទកំ កត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. អរហត្តផលេន សទ្ធិំយេវ ច ឥទ្ធិវិកុព្ពនេ ចិណ្ណវសី អហោសិ. សា អបរភាគេ សត្ថុ យមកបាដិហារិយករណទិវសេ ‘‘អហំ, ភន្តេ, បាដិហារិយំ ករិស្សាមី’’តិ សីហនាទំ នទិ. សត្ថា ឥទំ ការណំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ជេតវនវិហារេ និសិន្នោ បដិបាដិយា ភិក្ខុនិយោ ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ ឥមំ ថេរិំ ឥទ្ធិមន្តីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.