មហាបជាបតិគោតមីថេរីវត្ថុ

២៣៥. ថេរិបាឡិយា បឋមេ យទិទំ មហាបជាបតិគោតមីតិ មហាបជាបតិគោតមី ថេរី រត្តញ្ញូនំ អគ្គាតិ ទស្សេតិ.

តស្សា បញ្ហកម្មេ បន អយមនុបុព្ពិកថា – អយំ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា អបរេន សមយេន សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ រត្តញ្ញូនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា យាវជីវំ ទានំ ទត្វា សីលំ រក្ខិត្វា តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា បន ឯកស្មិំ ពុទ្ធន្តរេ ទេវលោកតោ ចវិត្វា ពារាណសិយំ បញ្ចន្នំ ទាសិសតានំ ជេដ្ឋកទាសី ហុត្វា និព្ពត្តិ. អថ វស្សូបនាយិកសមយេ បញ្ច បច្ចេកពុទ្ធា នន្ទមូលកបព្ភារតោ ឥសិបតនេ ឱតរិត្វា នគរេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ឥសិបតនមេវ គន្ត្វា ‘‘វស្សូបនាយិកកុដិយា អត្ថាយ ហត្ថកម្មំ យាចិស្សាមា’’តិ ចិន្តេសុំ. កស្មា? វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេន ហិ នាលកបដិបទំ បដិបន្នេនាបិ បញ្ចន្នំ ឆទនានំ អញ្ញតរេន ឆទនេន ឆន្នេ សទ្វារពទ្ធេ សេនាសនេ ឧបគន្តព្ពំ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ, យោ ឧបគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២០៤). តស្មា វស្សកាលេ ឧបកដ្ឋេ សចេ សេនាសនំ លភតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភតិ, ហត្ថកម្មំ បរិយេសិត្វាបិ កាតព្ពំ. ហត្ថកម្មំ អលភន្តេន សាមម្បិ កាតព្ពំ, ន ត្វេវ អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ. អយមនុធម្មតា. តស្មា តេ បច្ចេកពុទ្ធា ‘‘ហត្ថកម្មំ យាចិស្សាមា’’តិ ចីវរំ បារុបិត្វា សាយន្ហសមយេ នគរំ បវិសិត្វា សេដ្ឋិស្ស ឃរទ្វារេ អដ្ឋំសុ. ជេដ្ឋកទាសី កុដំ គហេត្វា ឧទកតិត្ថំ គច្ឆន្តី បច្ចេកពុទ្ធេ នគរំ បវិសន្តេ អទ្ទស. សេដ្ឋិ តេសំ អាគតការណំ សុត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឱកាសោ នត្ថិ, គច្ឆន្តូ’’តិ អាហ.

អថ តេ នគរា និក្ខន្តេ ជេដ្ឋកទាសី កុដំ គហេត្វា បវិសន្តី ទិស្វា កុដំ ឱតារេត្វា វន្ទិត្វា ឱនមិត្វា មុខំ ឧក្ខិបិត្វា, ‘‘អយ្យា, នគរំ បវិដ្ឋមត្តាវ និក្ខន្តា, កិំ នុ ខោ’’តិ បុច្ឆិ. វស្សូបនាយិកកុដិយា ហត្ថកម្មំ យាចិតុំ អាគតម្ហាតិ. លទ្ធំ, ភន្តេតិ? ន លទ្ធំ ឧបាសិកេតិ. កិំ បនេសា កុដិ ឥស្សរេហេវ កាតព្ពា, ឧទាហុ ទុគ្គតេហិបិ សក្កា កាតុន្តិ? យេន កេនចិ សក្កា កាតុន្តិ. សាធុ, ភន្តេ, មយំ ករិស្សាម, ស្វេ មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថាតិ និមន្តេត្វា បុន កុដំ គហេត្វា អាគមនតិត្ថមគ្គេ ឋត្វា អាគតាគតា អវសេសទាសិយោ ‘‘ឯត្ថេវ ហោថា’’តិ វត្វា សព្ពាសំ អាគតកាលេ អាហ – ‘‘អម្មា, កិំ និច្ចមេវ បរស្ស ទាសិកម្មំ ករិស្សថ, ឧទាហុ ទាសិភាវតោ មុច្ចិតុំ ឥច្ឆថា’’តិ. អជ្ជេវ មុច្ចិតុំ ឥច្ឆាម, អយ្យេតិ. យទិ ឯវំ, មយា បច្ចេកពុទ្ធា ហត្ថកម្មំ អលភន្តា ស្វាតនាយ និមន្តិតា, តុម្ហាកំ សាមិកេហិ ឯកទិវសំ ហត្ថកម្មំ ទាបេថាតិ. តា ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា សាយំ អដវិតោ អាគតកាលេ សាមិកានំ អារោចេសុំ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ ជេដ្ឋកទាសស្ស គេហទ្វារេ សន្និបតិំសុ.

អថ នេ ជេដ្ឋកទាសី ‘‘ស្វេ, តាតា, បច្ចេកពុទ្ធានំ ហត្ថកម្មំ ទេថា’’តិ អានិសំសំ អាចិក្ខិត្វា យេបិ ន កាតុកាមា, តេ គាឡ្ហេន ឱវាទេន តជ្ជេត្វា សព្ពេបិ សម្បដិច្ឆាបេសិ. សា បុនទិវសេ បច្ចេកពុទ្ធានំ ភត្តំ ទត្វា សព្ពេសំ ទាសបុត្តានំ សញ្ញំ អទាសិ. តេ តាវទេវ អរញ្ញំ បវិសិត្វា ទព្ពសម្ភារេ សមោធានេត្វា សតំ សតំ ហុត្វា ឯកេកំ កុដិំ ចង្កមនាទិបរិវារំ កត្វា មញ្ចបីឋបានីយ-បរិភោជនីយាទីនិ ឋបេត្វា បច្ចេកពុទ្ធានំ តេមាសំ តត្ថេវ វសនត្ថាយ បដិញ្ញំ ការេត្វា វារភិក្ខំ បដ្ឋបេសុំ. យា អត្តនោ វារទិវសេ ន សក្កោតិ, តស្សា ជេដ្ឋកទាសី សកគេហតោ នីហរិត្វា ទេតិ. ឯវំ តេមាសំ បដិជគ្គិត្វា ជេដ្ឋកទាសី ឯកេកំ ទាសិំ ឯកេកំ សាដកំ សជ្ជាបេសិ, បញ្ច ថូលសាដកសតានិ អហេសុំ. តានិ បរិវត្តាបេត្វា បញ្ចន្នំ បច្ចេកពុទ្ធានំ តិចីវរានិ កត្វា អទាសិ. បច្ចេកពុទ្ធា តាសំ បស្សន្តីនំយេវ អាកាសេន គន្ធមាទនបព្ពតំ អគមំសុ.

តាបិ សព្ពា យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តិំសុ. តាសុ ជេដ្ឋិកា តតោ ចវិត្វា ពារាណសិយា អវិទូរេ បេសការគាមេ បេសការជេដ្ឋកស្ស គេហេ និព្ពត្តិ. អថេកទិវសំ បទុមវតិយា បុត្តា បញ្ចសតា បច្ចេកពុទ្ធា ពារាណសិរញ្ញា និមន្តិតា រាជទ្វារំ អាគន្ត្វា កញ្ចិ ឱលោកេន្តម្បិ អទិស្វា និវត្តិត្វា នគរទ្វារេន និក្ខមិត្វា តំ បេសការគាមំ អគមំសុ. សា ឥត្ថី បច្ចេកពុទ្ធេ ទិស្វា សម្បិយាយមានា សព្ពេ វន្ទិត្វា ភិក្ខំ អទាសិ. តេ ភត្តកិច្ចំ កត្វា គន្ធមាទនមេវ អគមំសុ.

សាបិ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី អម្ហាកំ សត្ថុ និព្ពត្តិតោ បុរេតរមេវ ទេវទហនគរេ មហាសុប្បពុទ្ធស្ស គេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ, គោតមីតិស្សា នាមំ អកំសុ. មហាមាយាយ កនិដ្ឋភគិនី ហោតិ. មន្តជ្ឈាយកា ព្រាហ្មណា លក្ខណានិ បរិគ្គណ្ហន្តា ‘‘ឥមាសំ ទ្វិន្នម្បិ កុច្ឆិយំ វសិតទារកា ចក្កវត្តិនោ ភវិស្សន្តី’’តិ ព្យាករិំសុ. សុទ្ធោទនមហារាជា វយប្បត្តកាលេ តា ទ្វេបិ មង្គលំ កត្វា អត្តនោ ឃរំ អានេសិ. អបរភាគេ អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ តុសិតបុរា ចវិត្វា មហាមាយាយ ទេវិយា កុច្ឆិយំ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. មហាមាយា តស្ស ជាតទិវសតោ សត្តមេ ទិវសេ កាលំ កត្វា តុសិតបុរេ និព្ពត្តិ. សុទ្ធោទនមហារាជា មហាសត្តស្ស មាតុច្ឆំ មហាបជាបតិគោតមិំ អគ្គមហេសិដ្ឋានេ ឋបេសិ. តស្មិំ កាលេ នន្ទកុមារោ ជាតោ. អយំ មហាបជាបតិ នន្ទកុមារំ ធាតីនំ ទត្វា សយំ ពោធិសត្តំ បរិហរិ.

អបរេន សមយេន ពោធិសត្តោ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា សព្ពញ្ញុតំ បត្វា លោកានុគ្គហំ ករោន្តោ អនុក្កមេន កបិលវត្ថុំ បត្វា នគរំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. អថស្ស បិតា សុទ្ធោទនមហារាជា អន្តរវីថិយំយេវ ធម្មកថំ សុត្វា សោតាបន្នោ អហោសិ. អថ ទុតិយទិវសេ នន្ទោ បព្ពជិ, សត្តមេ ទិវសេ រាហុលោ. សត្ថា អបរេន សមយេន វេសាលិំ ឧបនិស្សាយ កូដាគារសាលាយំ វិហរតិ. តស្មិំ សមយេ សុទ្ធោទនមហារាជា សេតច្ឆត្តស្ស ហេដ្ឋា អរហត្តំ សច្ឆិកត្វា បរិនិព្ពាយិ. តទា មហាបជាបតិគោតមី បព្ពជ្ជាយ ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ. តតោ រោហិណីនទីតីរេ កលហវិវាទសុត្តបរិយោសានេ (សុ. និ. ៨៦៨ អាទយោ) និក្ខមិត្វា បព្ពជិតានំ បញ្ចន្នំ កុមារសតានំ បាទបរិចារិកា សព្ពាវ ឯកចិត្តា ហុត្វា ‘‘មហាបជាបតិយា សន្តិកំ គន្ត្វា សព្ពាវ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិស្សាមា’’តិ មហាបជាបតិំ ជេដ្ឋិកំ កត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បព្ពជិតុកាមា អហេសុំ. អយញ្ច មហាបជាបតិ បឋមមេវ ឯកវារំ សត្ថារំ បព្ពជ្ជំ យាចមានា នាលត្ថ, តស្មា កប្បកំ បក្កោសាបេត្វា កេសេ ឆិន្នាបេត្វា កាសាយានិ អច្ឆាទេត្វា សព្ពា តា សាកិយានិយោ អាទាយ វេសាលិំ គន្ត្វា អានន្ទត្ថេរេន ទសពលំ យាចាបេត្វា អដ្ឋហិ គរុធម្មេហិ បព្ពជ្ជញ្ច ឧបសម្បទញ្ច អលត្ថ. ឥតរា បន សព្ពាបិ ឯកតោវ ឧបសម្បន្នា អហេសុំ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារតោ បនេតំ វត្ថុ បាឡិយំ (ចូឡវ. ៤០២ អាទយោ) អាគតមេវ.

ឯវំ ឧបសម្បន្នា បន មហាបជាបតិ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ, អថស្សា សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ. សា សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. សេសា បញ្ចសតា ភិក្ខុនិយោ នន្ទកោវាទសុត្តបរិយោសានេ (ម. និ. ៣.៣៩៨ អាទយោ) អរហត្តំ បាបុណិំសុ. ឯវមេតំ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ. អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ ភិក្ខុនិយោ ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ មហាបជាបតិំ រត្តញ្ញូនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.