៧. សត្តកនិទ្ទេសោ

(១) សត្តានុសយា

៩៤៩. តត្ថ កតមេ សត្តានុសយា? កាមរាគានុសយោ, បដិឃានុសយោ, មានានុសយោ, ទិដ្ឋានុសយោ, វិចិកិច្ឆានុសយោ, ភវរាគានុសយោ, អវិជ្ជានុសយោ – ឥមេ សត្ត អនុសយា.

(២) សត្ត សំយោជនានិ

តត្ថ កតមានិ សត្ត សំយោជនានិ? កាមរាគសំយោជនំ, បដិឃសំយោជនំ, មានសំយោជនំ, ទិដ្ឋិសំយោជនំ, វិចិកិច្ឆាសំយោជនំ, ភវរាគសំយោជនំ, អវិជ្ជាសំយោជនំ – ឥមានិ សត្ត សំយោជនានិ.

(៣) សត្ត បរិយុដ្ឋានានិ

តត្ថ កតមានិ សត្ត បរិយុដ្ឋានានិ? កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ, បដិឃបរិយុដ្ឋានំ, មានបរិយុដ្ឋានំ, ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ, វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ, ភវរាគបរិយុដ្ឋានំ, អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ – ឥមានិ សត្ត បរិយុដ្ឋានានិ.

(៤) សត្ត អសទ្ធម្មា

៩៥០. តត្ថ កតមេ សត្ត អសទ្ធម្មា? អស្សទ្ធោ ហោតិ, អហិរិកោ ហោតិ, អនោត្តប្បី ហោតិ, អប្បស្សុតោ ហោតិ, កុសីតោ ហោតិ, មុដ្ឋស្សតី ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ – ឥមេ សត្ត អសទ្ធម្មា.

(៥) សត្ត ទុច្ចរិតានិ

តត្ថ កតមានិ សត្ត ទុច្ចរិតានិ? បាណាតិបាតោ, អទិន្នាទានំ, កាមេសុមិច្ឆាចារោ, មុសាវាទោ, បិសុណា វាចា, ផរុសា វាចា, សម្ផប្បលាបោ – ឥមានិ សត្ត ទុច្ចរិតានិ.

(៦) សត្ត មានា

តត្ថ កតមេ សត្ត មានា? មានោ, អតិមានោ, មានាតិមានោ, ឱមានោ, អធិមានោ, អស្មិមានោ, មិច្ឆាមានោ – ឥមេ សត្ត មានា.

(៧) សត្ត ទិដ្ឋិយោ

៩៥១. (ក) តត្ថ កតមា សត្ត ទិដ្ឋិយោ? ឥធេកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំវាទី ហោតិ ឯវំទិដ្ឋិ – ‘‘យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា រូបី ចាតុមហាភូតិកោ [ចាតុម្មហាភូតិកោ (សី. ស្យា.)] មាតាបេត្តិកសម្ភវោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ ភោ, អយំ អត្តា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ.

(ខ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. ‘នេសោ នត្ថី’តិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតិ. អត្ថិ ខោ ភោ អញ្ញោ អត្តា ទិព្ពោ រូបី កាមាវចរោ កពឡីការភក្ខោ. តំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ. តមហំ ជានាមិ បស្សាមិ. សោ ខោ, ភោ, អត្តា យតោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សម្មាសមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ.

(គ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. ‘នេសោ នត្ថី’តិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតិ. អត្ថិ ខោ, ភោ, អញ្ញោ អត្តា ទិព្ពោ រូបី មនោមយោ សព្ពង្គបច្ចង្គី អហីនិន្ទ្រិយោ. តំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ. តមហំ ជានាមិ បស្សាមិ. សោ ខោ, ភោ, អត្តា យតោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ.

(ឃ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. ‘នេសោ នត្ថី’តិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតិ. អត្ថិ ខោ, ភោ, អញ្ញោ អត្តា សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា អនន្តោ អាកាសោតិ អាកាសានញ្ចាយតនូបគោ. តំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ. តមហំ ជានាមិ បស្សាមិ. សោ ខោ, ភោ, អត្តា យតោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ.

(ង) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. ‘នេសោ នត្ថី’តិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតិ. អត្ថិ ខោ, ភោ, អញ្ញោ អត្តា សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម អនន្តំ វិញ្ញាណន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនូបគោ. តំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ. តមហំ ជានាមិ បស្សាមិ. សោ ខោ, ភោ, អត្តា យតោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ.

(ច) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. ‘នេសោ នត្ថី’តិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតិ. អត្ថិ ខោ, ភោ, អញ្ញោ អត្តា សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនូបគោ. តំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ. តមហំ ជានាមិ បស្សាមិ. សោ ខោ, ភោ, អត្តា យតោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ.

(ឆ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ បន ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. ‘នេសោ នត្ថី’តិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតិ. អត្ថិ ខោ, ភោ, អញ្ញោ អត្តា សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគោ. តំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ. តមហំ ជានាមិ បស្សាមិ. សោ ខោ, ភោ, អត្តា យតោ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សម្មា សមុច្ឆិន្នោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ. ឥមា សត្ត ទិដ្ឋិយោ.

សត្តកំ.