៦. ឆក្កនិទ្ទេសោ

(១) ឆ វិវាទមូលានិ

៩៤៤. តត្ថ កតមានិ ឆ វិវាទមូលានិ? កោធោ, មក្ខោ, ឥស្សា, សាឋេយ្យំ, បាបិច្ឆតា, សន្ទិដ្ឋិបរាមាសិតា – ឥមានិ ឆ វិវាទមូលានិ.

(២) ឆ ឆន្ទរាគា

តត្ថ កតមេ ឆ ឆន្ទរាគា? ឆន្ទរាគា គេហសិតា ធម្មា. មនាបិយេសុ រូបេសុ គេហសិតោ រាគោ សារាគោ ចិត្តស្ស សារាគោ, មនាបិយេសុ សទ្ទេសុ…បេ… មនាបិយេសុ គន្ធេសុ…បេ… មនាបិយេសុ រសេសុ…បេ… មនាបិយេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ…បេ… មនាបិយេសុ ធម្មេសុ គេហសិតោ រាគោ សារាគោ ចិត្តស្ស សារាគោ – ឥមេ ឆ ឆន្ទរាគា.

(៣) ឆ វិរោធវត្ថូនិ

តត្ថ កតមានិ ឆ វិរោធវត្ថូនិ? អមនាបិយេសុ រូបេសុ ចិត្តស្ស អាឃាតោ បដិឃាតោ ចណ្ឌិក្កំ អសុរោបោ អនត្តមនតា ចិត្តស្ស, អមនាបិយេសុ សទ្ទេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ គន្ធេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ រសេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ ធម្មេសុ ចិត្តស្ស អាឃាតោ បដិឃាតោ ចណ្ឌិក្កំ អសុរោបោ អនត្តមនតា ចិត្តស្ស – ឥមានិ ឆ វិរោធវត្ថូនិ.

(៤) ឆ តណ្ហាកាយា

តត្ថ កតមេ ឆ តណ្ហាកាយា? រូបតណ្ហា, សទ្ទតណ្ហា, គន្ធតណ្ហា, រសតណ្ហា, ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា, ធម្មតណ្ហា – ឥមេ ឆ តណ្ហាកាយា.

(៥) ឆ អគារវា

៩៤៥. តត្ថ កតមេ ឆ អគារវា? សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, អប្បមាទេ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, បដិសន្ថារេ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ – ឥមេ ឆ អគារវា.

(៦) ឆ បរិហានិយា ធម្មា

តត្ថ កតមេ ឆ បរិហានិយា ធម្មា? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា, សង្គណិការាមតា, សំសគ្គារាមតា, បបញ្ចារាមតា – ឥមេ ឆ បរិហានិយា ធម្មា.

(៧) អបរេបិ ឆ បរិហានិយា ធម្មា

៩៤៦. តត្ថ កតមេ អបរេបិ ឆ បរិហានិយា ធម្មា? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា, សង្គណិការាមតា, ទោវចស្សតា, បាបមិត្តតា – ឥមេ ឆ បរិហានិយា ធម្មា.

(៨) ឆ សោមនស្សុបវិចារា

តត្ថ កតមេ ឆ សោមនស្សុបវិចារា? ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា សោមនស្សដ្ឋានិយំ រូបំ ឧបវិចរតិ, សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ សោមនស្សដ្ឋានិយំ ធម្មំ ឧបវិចរតិ – ឥមេ ឆ សោមនស្សុបវិចារា.

(៩) ឆ ទោមនស្សុបវិចារា

តត្ថ កតមេ ឆ ទោមនស្សុបវិចារា? ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ទោមនស្សដ្ឋានិយំ រូបំ ឧបវិចរតិ, សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា …បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ទោមនស្សដ្ឋានិយំ ធម្មំ ឧបវិចរតិ – ឥមេ ឆ ទោមនស្សុបវិចារា.

(១០) ឆ ឧបេក្ខុបវិចារា

តត្ថ កតមេ ឆ ឧបេក្ខុបវិចារា? ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ឧបេក្ខាដ្ឋានិយំ រូបំ ឧបវិចរតិ, សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ឧបេក្ខាដ្ឋានិយំ ធម្មំ ឧបវិចរតិ – ឥមេ ឆ ឧបេក្ខុបវិចារា.

(១១) ឆ គេហសិតានិ សោមនស្សានិ

៩៤៧. តត្ថ កតមានិ ឆ គេហសិតានិ សោមនស្សានិ? មនាបិយេសុ រូបេសុ គេហសិតំ ចេតសិកំ សាតំ ចេតសិកំ សុខំ ចេតោសម្ផស្សជំ សាតំ សុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា សាតា សុខា វេទនា, មនាបិយេសុ សទ្ទេសុ…បេ… មនាបិយេសុ គន្ធេសុ…បេ… មនាបិយេសុ រសេសុ…បេ… មនាបិយេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ…បេ… មនាបិយេសុ ធម្មេសុ គេហសិតំ ចេតសិកំ សាតំ ចេតសិកំ សុខំ ចេតោសម្ផស្សជំ សាតំ សុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា សាតា សុខា វេទនា – ឥមានិ ឆ គេហសិតានិ សោមនស្សានិ.

(១២) ឆ គេហសិតានិ ទោមនស្សានិ

តត្ថ កតមានិ ឆ គេហសិតានិ ទោមនស្សានិ? អមនាបិយេសុ រូបេសុ គេហសិតំ ចេតសិកំ អសាតំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ ចេតោសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា, អមនាបិយេសុ សទ្ទេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ គន្ធេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ រសេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ…បេ… អមនាបិយេសុ ធម្មេសុ គេហសិតំ ចេតសិកំ អសាតំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ ចេតោសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា – ឥមានិ ឆ គេហសិតានិ ទោមនស្សានិ.

(១៣) ឆ គេហសិតា ឧបេក្ខា

តត្ថ កតមា ឆ គេហសិតា ឧបេក្ខា? ឧបេក្ខាដ្ឋានិយេសុ រូបេសុ គេហសិតំ ចេតសិកំ នេវ សាតំ នាសាតំ ចេតោសម្ផស្សជំ អទុក្ខមសុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អទុក្ខមសុខា វេទនា, ឧបេក្ខាដ្ឋានិយេសុ សទ្ទេសុ…បេ… ឧបេក្ខាដ្ឋានិយេសុ គន្ធេសុ…បេ… ឧបេក្ខាដ្ឋានិយេសុ រសេសុ…បេ… ឧបេក្ខាដ្ឋានិយេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ…បេ… ឧបេក្ខាដ្ឋានិយេសុ ធម្មេសុ គេហសិតំ ចេតសិកំ នេវ សាតំ នាសាតំ ចេតោសម្ផស្សជំ អទុក្ខមសុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អទុក្ខមសុខា វេទនា – ឥមា ឆ គេហសិតា ឧបេក្ខា.

(១៤) ឆ ទិដ្ឋិយោ

៩៤៨. តត្ថ កតមា ឆ ទិដ្ឋិយោ? ‘‘អត្ថិ មេ អត្តា’’តិ វា អស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘នត្ថិ មេ អត្តា’’តិ វា អស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘អត្តនា វា អត្តានំ សញ្ជានាមី’’តិ វា អស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘អត្តនា វា អនត្តានំ សញ្ជានាមី’’តិ វា អស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘អនត្តនា វា អត្តានំ សញ្ជានាមី’’តិ វា អស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ; អថ វា បនស្ស ឯវំទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘‘សោ មេ អយំ អត្តា វទោ វេទេយ្យោ តត្រ តត្រ ទីឃរត្តំ កល្យាណបាបកានំ កម្មានំ វិបាកំ បច្ចនុភោតិ. ន សោ ជាតោ នាហោសិ, ន សោ ជាតោ ន ភវិស្សតិ, និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ’’តិ វា បនស្ស សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ. ឥមា ឆ ទិដ្ឋិយោ.

ឆក្កំ.