៥. បញ្ចកនិទ្ទេសោ

(១) បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ

៩៤០. តត្ថ កតមានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ? សក្កាយទិដ្ឋិ, វិចិកិច្ឆា, សីលព្ពតបរាមាសោ, កាមច្ឆន្ទោ, ព្យាបាទោ – ឥមានិ បញ្ចោរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ.

(២) បញ្ចុទ្ធម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ

តត្ថ កតមានិ បញ្ចុទ្ធម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ? រូបរាគោ, អរូបរាគោ, មានោ, ឧទ្ធច្ចំ, អវិជ្ជា – ឥមានិ បញ្ចុទ្ធម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ.

(៣) បញ្ច មច្ឆរិយានិ

តត្ថ កតមានិ បញ្ច មច្ឆរិយានិ? អាវាសមច្ឆរិយំ, កុលមច្ឆរិយំ, លាភមច្ឆរិយំ, វណ្ណមច្ឆរិយំ, ធម្មមច្ឆរិយំ – ឥមានិ បញ្ច មច្ឆរិយានិ.

(៤) បញ្ច សង្គា

តត្ថ កតមេ បញ្ច សង្គា? រាគសង្គោ, ទោសសង្គោ, មោហសង្គោ, មានសង្គោ, ទិដ្ឋិសង្គោ – ឥមេ បញ្ច សង្គា.

(៥) បញ្ច សល្លា

តត្ថ កតមេ បញ្ច សល្លា? រាគសល្លំ, ទោសសល្លំ, មោហសល្លំ, មានសល្លំ, ទិដ្ឋិសល្លំ – ឥមេ បញ្ច សល្លា.

(៦) បញ្ច ចេតោខិលា

៩៤១. តត្ថ កតមេ បញ្ច ចេតោខិលា? សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, ធម្មេ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, សង្ឃេ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, សិក្ខាយ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ – ឥមេ បញ្ច ចេតោខិលា.

(៧) បញ្ច ចេតសោ វិនិពន្ធា

តត្ថ កតមេ បញ្ច ចេតសោ វិនិពន្ធា? កាមេ អវីតរាគោ ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ; កាយេ អវីតរាគោ ហោតិ… រូបេ អវីតរាគោ ហោតិ… យាវទត្ថំ ឧទរាវទេហកំ ភុញ្ជិត្វា សេយ្យសុខំ បស្សសុខំ មិទ្ធសុខំ អនុយុត្តោ វិហរតិ; អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ បណិធាយ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ – ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’’តិ – ឥមេ បញ្ច ចេតសោវិនិពន្ធា.

(៨) បញ្ច នីវរណានិ

តត្ថ កតមានិ បញ្ច នីវរណានិ? កាមច្ឆន្ទនីវរណំ, ព្យាបាទនីវរណំ, ថិនមិទ្ធនីវរណំ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចនីវរណំ, វិចិកិច្ឆានីវរណំ – ឥមានិ បញ្ច នីវរណានិ.

(៩) បញ្ច កម្មានិ អានន្តរិកានិ

តត្ថ កតមានិ បញ្ច កម្មានិ អានន្តរិកានិ? មាតា ជីវិតា វោរោបិតា ហោតិ, បិតា ជីវិតា វោរោបិតោ ហោតិ, អរហន្តោ ជីវិតា វោរោបិតោ ហោតិ, ទុដ្ឋេន ចិត្តេន តថាគតស្ស លោហិតំ ឧប្បាទិតំ ហោតិ, សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ – ឥមានិ បញ្ច កម្មានិ អានន្តរិកានិ.

(១០) បញ្ច ទិដ្ឋិយោ

តត្ថ កតមា បញ្ច ទិដ្ឋិយោ? ‘‘សញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘‘អសញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘‘នេវសញ្ញីនាសញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, សតោ វា បន សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញាបេន្តិ, ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ វា បនេកេ អភិវទន្តិ – ឥមា បញ្ច ទិដ្ឋិយោ.

(១១) បញ្ច វេរា

៩៤២. តត្ថ កតមេ បញ្ច វេរា? បាណាតិបាតោ, អទិន្នាទានំ, កាមេសុមិច្ឆាចារោ, មុសាវាទោ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា – ឥមេ បញ្ច វេរា.

(១២) បញ្ច ព្យសនា

តត្ថ កតមេ បញ្ច ព្យសនា? ញាតិព្យសនំ, ភោគព្យសនំ, រោគព្យសនំ, សីលព្យសនំ, ទិដ្ឋិព្យសនំ – ឥមេ បញ្ច ព្យសនា.

(១៣) បញ្ច អក្ខន្តិយា អាទីនវា

តត្ថ កតមេ បញ្ច អក្ខន្តិយា អាទីនវា? ពហុនោ ជនស្ស អប្បិយោ ហោតិ អមនាបោ, វេរពហុលោ ច ហោតិ, វជ្ជពហុលោ ច, សម្មូឡ្ហោ កាលង្ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ – ឥមេ បញ្ច អក្ខន្តិយា អាទីនវា.

(១៤) បញ្ច ភយានិ

តត្ថ កតមានិ បញ្ច ភយានិ? អាជីវកភយំ, អសិលោកភយំ, បរិសសារជ្ជភយំ, មរណភយំ, ទុគ្គតិភយំ – ឥមានិ បញ្ច ភយានិ.

(១៥) បញ្ច ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទា

៩៤៣. តត្ថ កតមេ បញ្ច ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទា?

(ក) ឥធេកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំវាទី ហោតិ ឯវំទិដ្ឋិ [ឯវំទិដ្ឋិ (ស្យា.)] – ‘‘យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ សមង្គីភូតោ បរិចារេតិ, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញបេន្តិ.

(ខ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ នេសោ នត្ថីតិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? កាមា ហិ, ភោ, អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា. តេសំ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញបេន្តិ.

(គ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. នេសោ នត្ថីតិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? យទេវ តត្ថ វិតក្កិតំ វិចារិតំ ឯតេន ឯតំ ឱឡារិកំ អក្ខាយតិ. យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា វិតក្កវិចារានំ វូបសមា…បេ… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញបេន្តិ.

(ឃ) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. នេសោ នត្ថីតិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? យទេវ តត្ថ បីតិគតំ ចេតសោ ឧប្បិលាវិតំ, ឯតេន ឯតំ ឱឡារិកំ អក្ខាយតិ. យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បីតិយា ច វិរាគា…បេ… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញបេន្តិ.

(ង) តមញ្ញោ ឯវមាហ – ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, ឯសោ អត្តា យំ ត្វំ វទេសិ. នេសោ នត្ថីតិ វទាមិ. នោ ច ខោ, ភោ, អយំ អត្តា ឯត្តាវតា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? យទេវ តត្ថ សុខបីតិ ចេតសោ អាភោគោ, ឯតេន ឯតំ ឱឡារិកំ អក្ខាយតិ. យតោ ខោ, ភោ, អយំ អត្តា សុខស្ស ច បហានា…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, អយំ អត្តា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតី’’តិ. ឥត្ថេកេ សតោ សត្តស្ស បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ បញ្ញបេន្តិ. ឥមេ បញ្ច ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទា.

បញ្ចកំ.