៤. ចតុក្កនិទ្ទេសោ

(១) ចត្តារោ អាសវា

៩៣៧. តត្ថ កតមេ ចត្តារោ អាសវា? កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ.

(ក) កាមាសវោ

តត្ថ កតមោ កាមាសវោ? យោ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ កាមរាគោ កាមនន្ទី កាមតណ្ហា កាមសិនេហោ កាមបរិឡាហោ កាមមុច្ឆា កាមជ្ឈោសានំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘កាមាសវោ’’.

(ខ) ភវាសវោ

តត្ថ កតមោ ភវាសវោ? យោ ភវេសុ ភវច្ឆន្ទោ…បេ… ភវជ្ឈោសានំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ភវាសវោ’’.

(គ) ទិដ្ឋាសវោ

តត្ថ កតមោ ទិដ្ឋាសវោ? ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ វា, ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ វា, ‘‘អន្តវា លោកោ’’តិ វា, ‘‘អនន្តវា លោកោ’’តិ វា, ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ វា, ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ វា, ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វា, ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វា, ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វា, ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វា. យា ឯវរូបា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ…បេ… វិបរិយាសគ្គាហោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ទិដ្ឋាសវោ’’. សព្ពាបិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋាសវោ.

(ឃ) អវិជ្ជាសវោ

តត្ថ កតមោ អវិជ្ជាសវោ? ទុក្ខេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តេ អញ្ញាណំ, អបរន្តេ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តាបរន្តេ អញ្ញាណំ, ឥទប្បច្ចយតា បដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណំ. យំ ឯវរូបំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ…បេ… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជាសវោ’’. ឥមេ ចត្តារោ អាសវា.

(២-៥) ចត្តារោ គន្ថាទី

៩៣៨. តត្ថ កតមេ ចត្តារោ គន្ថា …បេ… ចត្តារោ ឱឃា…បេ… ចត្តារោ យោគា…បេ… ចត្តារិ ឧបាទានានិ? កាមុបាទានំ, ទិដ្ឋុបាទានំ, សីលព្ពតុបាទានំ, អត្តវាទុបាទានំ.

(ក) កាមុបាទានំ

តត្ថ កតមំ កាមុបាទានំ? យោ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ…បេ… កាមជ្ឈោសានំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘កាមុបាទានំ’’.

(ខ) ទិដ្ឋុបាទានំ

តត្ថ កតមំ ទិដ្ឋុបាទានំ? ‘‘នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ…បេ… យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’’តិ. យា ឯវរូបា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ…បេ… វិបរិយាសគ្គាហោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ទិដ្ឋុបាទានំ’’. ឋបេត្វា សីលព្ពតុបាទានញ្ច អត្តវាទុបាទានញ្ច សព្ពាបិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋុបាទានំ.

(គ) សីលព្ពតុបាទានំ

តត្ថ កតមំ សីលព្ពតុបាទានំ? ឥតោ ពហិទ្ធា សមណព្រាហ្មណានំ សីលេន សុទ្ធិ វតេន សុទ្ធិ សីលព្ពតេន សុទ្ធីតិ. យា ឯវរូបា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ…បេ… វិបរិយាសគ្គាហោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘សីលព្ពតុបាទានំ’’.

(ឃ) អត្តវាទុបាទានំ

តត្ថ កតមំ អត្តវាទុបាទានំ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ – រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ រូបវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា រូបំ រូបស្មិំ វា អត្តានំ. វេទនំ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. យា ឯវរូបា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ…បេ… វិបរិយាសគ្គាហោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘អត្តវាទុបាទានំ’’. ឥមានិ ចត្តារិ ឧបាទានានិ.

(៦) ចត្តារោ តណ្ហុប្បាទា

៩៣៩. តត្ថ កតមេ ចត្តារោ តណ្ហុប្បាទា? ចីវរហេតុ វា ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, បិណ្ឌបាតហេតុ វា ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, សេនាសនហេតុ វា ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, ឥតិភវាភវហេតុ វា ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ – ឥមេ ចត្តារោ តណ្ហុប្បាទា.

(៧) ចត្តារិ អគតិគមនានិ

តត្ថ កតមានិ ចត្តារិ អគតិគមនានិ? ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, មោហាគតិំ គច្ឆតិ, ភយាគតិំ គច្ឆតិ. យា ឯវរូបា អគតិ អគតិគមនំ ឆន្ទគមនំ វគ្គគមនំ វារិគមនំ – ឥមានិ ចត្តារិ អគតិគមនានិ.

(៨) ចត្តារោ វិបរិយាសា

តត្ថ កតមេ ចត្តារោ វិបរិយាសា? អនិច្ចេ ‘‘និច្ច’’ន្តិ សញ្ញាវិបរិយាសោ ចិត្តវិបរិយាសោ ទិដ្ឋិវិបរិយាសោ, ទុក្ខេ ‘‘សុខ’’ន្តិ សញ្ញាវិបរិយាសោ ចិត្តវិបរិយាសោ ទិដ្ឋិវិបរិយាសោ, អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ សញ្ញាវិបរិយាសោ ចិត្តវិបរិយាសោ ទិដ្ឋិវិបរិយាសោ, អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិ សញ្ញាវិបរិយាសោ ចិត្តវិបរិយាសោ ទិដ្ឋិវិបរិយាសោ – ឥមេ ចត្តារោ វិបរិយាសា.

(៩) ចត្តារោ អនរិយវោហារា

តត្ថ កតមេ ចត្តារោ អនរិយវោហារា? អទិដ្ឋេ ទិដ្ឋវាទិតា, អស្សុតេ សុតវាទិតា, អមុតេ មុតវាទិតា, អវិញ្ញាតេ វិញ្ញាតវាទិតា – ឥមេ ចត្តារោ អនរិយវោហារា.

(១០) អបរេបិ ចត្តារោ អនរិយវោហារា

តត្ថ កតមេ អបរេបិ ចត្តារោ អនរិយវោហារា? ទិដ្ឋេ អទិដ្ឋវាទិតា, សុតេ អស្សុតវាទិតា, មុតេ អមុតវាទិតា, វិញ្ញាតេ អវិញ្ញាតវាទិតា – ឥមេ ចត្តារោ អនរិយវោហារា.

(១១) ចត្តារិ ទុច្ចរិតានិ

តត្ថ កតមានិ ចត្តារិ ទុច្ចរិតានិ? បាណាតិបាតោ, អទិន្នាទានំ, កាមេសុមិច្ឆាចារោ, មុសាវាទោ – ឥមានិ ចត្តារិ ទុច្ចរិតានិ.

(១២) អបរានិបិ ចត្តារិ ទុច្ចរិតានិ

តត្ថ កតមានិ អបរានិបិ ចត្តារិ ទុច្ចរិតានិ? មុសាវាទោ, បិសុណា វាចា, ផរុសា វាចា, សម្ផប្បលាបោ – ឥមានិ ចត្តារិ ទុច្ចរិតានិ.

(១៣) ចត្តារិ ភយានិ

តត្ថ កតមានិ ចត្តារិ ភយានិ? ជាតិភយំ, ជរាភយំ, ព្យាធិភយំ, មរណភយំ – ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ.

(១៤) អបរានិបិ ចត្តារិ ភយានិ

តត្ថ កតមានិ អបរានិបិ ចត្តារិ ភយានិ? រាជភយំ, ចោរភយំ, អគ្គិភយំ, ឧទកភយំ – ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ.

តត្ថ កតមានិ អបរានិបិ ចត្តារិ ភយានិ? ឩមិភយំ, កុម្ភីលភយំ [កុម្ភីរភយំ, កុម្ភីឡភយំ (?) (កុម្ភ + ឦរ + អ = ភយ)], អាវដ្ដភយំ, សុសុកាភយំ – ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ.

តត្ថ កតមានិ អបរានិបិ ចត្តារិ ភយានិ? អត្តានុវាទភយំ, បរានុវាទភយំ, ទណ្ឌភយំ, ទុគ្គតិភយំ – ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ.

(១៥) ចតស្សោ ទិដ្ឋិយោ

តត្ថ កតមា ចតស្សោ ទិដ្ឋិយោ? ‘‘សយង្កតំ សុខទុក្ខ’’ន្តិ សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘បរង្កតំ សុខទុក្ខ’’ន្តិ សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘សយង្កតញ្ច បរង្កតញ្ច សុខទុក្ខ’’ន្តិ សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘អសយង្ការំ អបរង្ការំ អធិច្ចសមុប្បន្នំ សុខទុក្ខ’’ន្តិ សច្ចតោ ថេតតោ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ – ឥមា ចតស្សោ ទិដ្ឋិយោ.

ចតុក្កំ.