១. មេត្តា

៦៤៣. កថញ្ច ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ? សេយ្យថាបិ នាម ឯកំ បុគ្គលំ បិយំ មនាបំ ទិស្វា មេត្តាយេយ្យ, ឯវមេវ សព្ពេ សត្តេ មេត្តាយ ផរតិ.

តត្ថ កតមា មេត្តា? យា សត្តេសុ មេត្តិ មេត្តាយនា មេត្តាយិតត្តំ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មេត្តា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ មេត្តាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘មេត្តាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៤៤. ‘‘ឯកំ ទិស’’ន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា តិរិយំ វា វិទិសំ វា.

៦៤៥. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៤៦. ‘‘វិហរតី’’តិ ឥរិយតិ វត្តតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ ចរតិ វិហរតិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៦៤៧. ‘‘តថា ទុតិយ’’ន្តិ យថេវ ឯកំ ទិសំ តថា ទុតិយំ ទិសំ តថា តតិយំ ទិសំ តថា ចតុត្ថំ ទិសំ តថា ឧទ្ធំ តថា អធោ តថា តិរិយំ តថា វិទិសំ.

៦៤៨. ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ. បរិយាទាយវចនមេតំ – ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ.

៦៤៩. ‘‘មេត្តាសហគតេន ចេតសា’’តិ តត្ថ កតមា មេត្តា? យា សត្តេសុ មេត្តិ មេត្តាយនា មេត្តាយិតត្តំ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មេត្តា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ មេត្តាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘មេត្តាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៥០. ‘‘វិបុលេនា’’តិ យំ វិបុលំ តំ មហគ្គតំ, យំ មហគ្គតំ តំ អប្បមាណំ, យំ អប្បមាណំ សោ អវេរោ, យោ អវេរោ សោ អព្យាបជ្ជោ [អព្យាបជ្ឈោ (សី. ស្យា.)].

៦៥១. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៥២. ‘‘វិហរតី’’តិ…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.