១. សុត្តន្តភាជនីយំ

៦៤២. ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោ – ឥធ ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ [ចតុត្ថិំ (សី.)]. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន [អព្យាបជ្ឈេន (សី. ស្យា.)] ផរិត្វា វិហរតិ. ករុណាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ករុណាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. មុទិតាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មុទិតាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ. ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ.

១. មេត្តា

៦៤៣. កថញ្ច ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ? សេយ្យថាបិ នាម ឯកំ បុគ្គលំ បិយំ មនាបំ ទិស្វា មេត្តាយេយ្យ, ឯវមេវ សព្ពេ សត្តេ មេត្តាយ ផរតិ.

តត្ថ កតមា មេត្តា? យា សត្តេសុ មេត្តិ មេត្តាយនា មេត្តាយិតត្តំ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មេត្តា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ មេត្តាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘មេត្តាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៤៤. ‘‘ឯកំ ទិស’’ន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា តិរិយំ វា វិទិសំ វា.

៦៤៥. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៤៦. ‘‘វិហរតី’’តិ ឥរិយតិ វត្តតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ ចរតិ វិហរតិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៦៤៧. ‘‘តថា ទុតិយ’’ន្តិ យថេវ ឯកំ ទិសំ តថា ទុតិយំ ទិសំ តថា តតិយំ ទិសំ តថា ចតុត្ថំ ទិសំ តថា ឧទ្ធំ តថា អធោ តថា តិរិយំ តថា វិទិសំ.

៦៤៨. ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ. បរិយាទាយវចនមេតំ – ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ.

៦៤៩. ‘‘មេត្តាសហគតេន ចេតសា’’តិ តត្ថ កតមា មេត្តា? យា សត្តេសុ មេត្តិ មេត្តាយនា មេត្តាយិតត្តំ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មេត្តា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ មេត្តាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘មេត្តាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៥០. ‘‘វិបុលេនា’’តិ យំ វិបុលំ តំ មហគ្គតំ, យំ មហគ្គតំ តំ អប្បមាណំ, យំ អប្បមាណំ សោ អវេរោ, យោ អវេរោ សោ អព្យាបជ្ជោ [អព្យាបជ្ឈោ (សី. ស្យា.)].

៦៥១. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៥២. ‘‘វិហរតី’’តិ…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

២. ករុណា

៦៥៣. កថញ្ច ភិក្ខុ ករុណាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ? សេយ្យថាបិ នាម ឯកំ បុគ្គលំ ទុគ្គតំ ទុរូបេតំ ទិស្វា ករុណាយេយ្យ, ឯវមេវ សព្ពេ សត្តេ ករុណាយ ផរតិ.

តត្ថ កតមា ករុណា? យា សត្តេសុ ករុណា ករុណាយនា ករុណាយិតត្តំ ករុណាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ករុណា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ ករុណាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘ករុណាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៥៤. ‘‘ឯកំ ទិស’’ន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា តិរិយំ វា វិទិសំ វា.

៦៥៥. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៥៦. ‘‘វិហរតី’’តិ ឥរិយតិ វត្តតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ ចរតិ វិហរតិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៦៥៧. ‘‘តថា ទុតិយ’’ន្តិ យថេវ ឯកំ ទិសំ តថា ទុតិយំ ទិសំ តថា តតិយំ ទិសំ តថា ចតុត្ថំ ទិសំ តថា ឧទ្ធំ តថា អធោ តថា តិរិយំ តថា វិទិសំ.

៦៥៨. ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ. បរិយាទាយវចនមេតំ – ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ.

៦៥៩. ‘‘ករុណាសហគតេន ចេតសា’’តិ តត្ថ កតមា ករុណា? យា សត្តេសុ ករុណា ករុណាយនា ករុណាយិតត្តំ ករុណាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ករុណា’’.

៦៦០. ‘‘វិបុលេនា’’តិ យំ វិបុលំ តំ មហគ្គតំ, យំ មហគ្គតំ តំ អប្បមាណំ, យំ អប្បមាណំ សោ អវេរោ, យោ អវេរោ សោ អព្យាបជ្ជោ.

៦៦១. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៦២. ‘‘វិហរតី’’តិ…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៣. មុទិតា

៦៦៣. កថញ្ច ភិក្ខុ មុទិតាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ? សេយ្យថាបិ នាម ឯកំ បុគ្គលំ បិយំ មនាបំ ទិស្វា មុទិតោ អស្ស, ឯវមេវ សព្ពេ សត្តេ មុទិតាយ ផរតិ.

តត្ថ កតមា មុទិតា? យា សត្តេសុ មុទិតា មុទិតាយនា មុទិតាយិតត្តំ មុទិតាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មុទិតា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ មុទិតាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘មុទិតាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៦៤. ‘‘ឯកំ ទិស’’ន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា តិរិយំ វា វិទិសំ វា.

៦៦៥. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៦៦. ‘‘វិហរតី’’តិ…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៦៦៧. ‘‘តថា ទុតិយ’’ន្តិ យថេវ ឯកំ ទិសំ តថា ទុតិយំ ទិសំ តថា តតិយំ ទិសំ តថា ចតុត្ថំ ទិសំ តថា ឧទ្ធំ តថា អធោ តថា តិរិយំ តថា វិទិសំ.

៦៦៨. ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ. បរិយាទាយវចនមេតំ – ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ.

៦៦៩. ‘‘មុទិតាសហគតេន ចេតសា’’តិ តត្ថ កតមា មុទិតា? យា សត្តេសុ មុទិតា មុទិតាយនា មុទិតាយិតត្តំ មុទិតាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មុទិតា’’.

៦៧០. ‘‘វិបុលេនា’’តិ យំ វិបុលំ តំ មហគ្គតំ, យំ មហគ្គតំ តំ អប្បមាណំ, យំ អប្បមាណំ សោ អវេរោ, យោ អវេរោ សោ អព្យាបជ្ជោ.

៦៧១. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៧២. ‘‘វិហរតី’’តិ …បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៤. ឧបេក្ខា

៦៧៣. កថញ្ច ភិក្ខុ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ? សេយ្យថាបិ នាម ឯកំ បុគ្គលំ នេវ មនាបំ ន អមនាបំ ទិស្វា ឧបេក្ខកោ អស្ស, ឯវមេវ សព្ពេ សត្តេ ឧបេក្ខាយ ផរតិ.

តត្ថ កតមា ឧបេក្ខា? យា សត្តេសុ ឧបេក្ខា ឧបេក្ខាយនា ឧបេក្ខាយិតត្តំ ឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឧបេក្ខា’’.

តត្ថ កតមំ ចិត្តំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ចិត្តំ’’. ឥទំ ចិត្តំ ឥមាយ ឧបេក្ខាយ សហគតំ ហោតិ សហជាតំ សំសដ្ឋំ សម្បយុត្តំ. តេន វុច្ចតិ ‘‘ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា’’តិ.

៦៧៤. ‘‘ឯកំ ទិស’’ន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧទ្ធំ វា អធោ វា តិរិយំ វា វិទិសំ វា.

៦៧៥. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៧៦. ‘‘វិហរតី’’តិ…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៦៧៧. ‘‘តថា ទុតិយ’’ន្តិ យថេវ ឯកំ ទិសំ តថា ទុតិយំ ទិសំ តថា តតិយំ ទិសំ តថា ចតុត្ថំ ទិសំ តថា ឧទ្ធំ តថា អធោ តថា តិរិយំ តថា វិទិសំ.

៦៧៨. ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ. បរិយាទាយវចនមេតំ – ‘‘សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោក’’ន្តិ.

៦៧៩. ‘‘ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា’’តិ, តត្ថ កតមា ឧបេក្ខា? យា សត្តេសុ ឧបេក្ខា ឧបេក្ខាយនា ឧបេក្ខាយិតត្តំ ឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឧបេក្ខា’’.

៦៨០. ‘‘វិបុលេនា’’តិ យំ វិបុលំ តំ មហគ្គតំ, យំ មហគ្គតំ តំ អប្បមាណំ, យំ អប្បមាណំ សោ អវេរោ, យោ អវេរោ សោ អព្យាបជ្ជោ.

៦៨១. ‘‘ផរិត្វា’’តិ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា.

៦៨២. ‘‘វិហរតី’’តិ…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

សុត្តន្តភាជនីយំ.