បញ្ចង្គវិប្បហីនាទិវណ្ណនា

៧៤. បញ្ច អង្គានិ វិក្ខម្ភនវសេន បហីនានិ ឯតស្សាតិ បញ្ចង្គវិប្បហីនំ. ‘‘អគ្យាហិតោ’’តិ ឯត្ថ អាហិត-សទ្ទស្ស វិយ វិប្បហីន-សទ្ទស្សេត្ថ បរវចនំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ចហិ អង្គេហិ វិប្បហីនន្តិ វា បញ្ចង្គវិប្បហីនំ. ននុ អញ្ញេបិ អកុសលា ធម្មា ឥមិនា ឈានេន បហីយន្តិ, អថ កស្មា បញ្ចង្គវិប្បហីនតាវ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘កិញ្ចាបី’’តិអាទិ. ឈានលាភិនោបិ អឈានសមង្គិកាលេ ឈានបដិបក្ខលោភចិត្តាទីនំ បវត្តិសព្ភាវតោ ‘‘ឈានក្ខណេ’’តិ វុត្តំ. បហីយន្តីតិ វិគច្ឆន្តិ, នប្បវត្តន្តីតិ អត្ថោ. ឯកត្តារម្មណេតិ បថវីកសិណាទិវសេន ឯកសភាវេ, ឯកគ្គតាសង្ខាតេ ឯកត្តាវហេ វា អារម្មណេ. តន្តិ តំ នានាវិសយបលោភិតំ ចិត្តំ. កាមធាតុប្បហានាយាតិ នានាវិសយសមូបព្យូឡ្ហាយ កាមធាតុយា បហានាយ សមតិក្កមាយ បដិបទំ ឈានំ នប្បដិបជ្ជតិ. និរន្តរន្តិ វិក្ខេបេន អនន្តរិតំ, សហិតន្តិ អត្ថោ. អកម្មញ្ញន្តិ អកម្មនីយំ, ភាវនាកម្មស្ស អយោគ្យន្តិ អត្ថោ. ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរេតន្តិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចេន អភិភូតំ. បរិព្ភមតិ អនវដ្ឋានតោ, អវដ្ឋានស្ស សមាធានស្ស អភាវតោតិ អត្ថោ. វិចិកិច្ឆាយ ឧបហតន្តិ សាតិសយស្ស វិចារស្ស អភាវតោ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ នុ ខោ ភគវា, ន នុ ខោ’’តិ, ‘‘បថវី បថវី’’តិអាទិនា មនសិការេន, ‘‘ឈានំ សិយា នុ ខោ, ន នុ ខោ’’តិអាទិនា ច បវត្តាយ វិចិកិច្ឆាយ ឧបហតំ. នារោហតិ អប្បដិបត្តិនិមិត្តត្តា. វិសេសេន ឈានន្តរាយករត្តាតិ សមាធិអាទីនំ ឧជុវិបច្ចនីកភាវេន ឈានាធិគមស្ស អន្តរាយករណតោ.

តេហីតិ ឈានាធិគមស្ស បច្ចយភូតេហិ វិតក្កវិចារេហិ. អវិក្ខេបាយ សម្បាទិតប្បយោគស្សាតិ តតោ ឯវំ សមាធានាយ និប្ផាទិតភាវនាបយោគស្ស. ចេតសោ បយោគសម្បត្តិសម្ភវាតិ យថាវុត្តភាវនាបយោគសម្បត្តិសមុដ្ឋានា. បីតិ បីណនំ ភាវនាវសេន តប្បនំ. ឧបព្រូហនំ ភាវនាវសេន បរិវុទ្ធិំ ចេតសោ ករោតីតិ សម្ពន្ធោ. នន្តិ ចិត្តំ. សសេសសម្បយុត្តធម្មន្តិ អវសិដ្ឋផស្សាទិធម្មសហិតំ, សមំ សម្មា ច អាធិយតីតិ សម្ពន្ធោ. ឥន្ទ្រិយសមតាវសេន សមំ, បដិបក្ខធម្មានំ. ទូរីភាវេ លីនុទ្ធច្ចាភាវេន សម្មា ច ឋបេតីតិ អត្ថោ. ឯកគ្គតា ហិ សមាធានកិច្ចេន ចិត្តំ, សម្បយុត្តធម្មេ ច អត្តានំ អនុវត្តាបេន្តី ឈានក្ខណេ សាតិសយំ សមាហិតេ ករោតីតិ. ឧប្បត្តិវសេនាតិ យថាបច្ចយំ ឧប្បជ្ជនវសេន. ឯតេសុ វិតក្កាទីសុ ឈានំ ឧប្បន្នំ នាម ហោតិ តត្ថេវ ឈានវោហារតោ. តេនាហ ‘‘តស្មា’’តិអាទិ. ‘‘យថា បនា’’តិអាទិនាបិ ឧបមាវសេន តមេវត្ថំ បាកដតរំ ករោតិ.

បកតិចិត្តតោតិ បាកតិកកាមាវចរចិត្តតោ. សុវិសទេនាតិ សុដ្ឋុ វិសទេន, បដុតរេនាតិ អត្ថោ. សព្ពាវន្តន្តិ សព្ពាវយវវន្តំ, អនវសេសន្តិ អត្ថោ. អប្ផុដន្តិ អសម្ផុដ្ឋំ. អារម្មណេសុ ផុសិតាតិ អប្បនាវសេន បវត្តមានា ចិត្តេកគ្គតា សមន្តតោ អារម្មណំ ផរន្តី វិយ ហោតីតិ កត្វា វុត្តំ. កស្មា បនេត្ថ ឈានបាឋេ អគ្គហិតា ចិត្តេកគ្គតា គហិតាតិ អនុយោគំ សន្ធាយ ‘‘តត្ថ ចិត្តេកគ្គតា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថាតិ តេសុ ឈានង្គេសុ. ន និទ្ទិដ្ឋាតិ សរូបតោ ន និទ្ទិដ្ឋា, សាមញ្ញតោ បន ឈានគ្គហណេន គហិតា. ឯវំ វុត្តត្តាតិ សរូបេនេវ វុត្តត្តា, អង្គមេវ ចិត្តេកគ្គតាតិ សម្ពន្ធោ. យេន អធិប្បាយេនាតិ យេន វិតក្កាទីហិ សហ វត្តន្តំ ធម្មំ ទីបេតុំ តស្ស បកាសនាធិប្បាយេន ‘‘សវិតក្កំ សវិចារ’’ន្តិអាទិនា ឧទ្ទេសោ កតោ. សោ ឯវ អធិប្បាយោ តេន ភគវតា វិភង្គេ ‘‘ចិត្តេកគ្គតា’’តិ និទ្ទិសន្តេន បកាសិតោ. តស្មា សា ឈានបាឋេ អគ្គហិតាតិ ន ចិន្តេតព្ពំ.