ទុតិយមគ្គញាណកថាវណ្ណនា

៨១៣. កាមរាគព្យាបាទានំ តនុភាវាយាតិ ឯតេសំ កិលេសានំ តនុភាវត្ថំ. តត្ថ ទ្វីហិ ការណេហិ តនុភាវោ អធិច្ចុប្បត្តិយា, បរិយុដ្ឋានមន្ទតាយ ច. សកទាគាមិស្ស ហិ វដ្ដានុសារិមហាជនស្ស វិយ កិលេសា អភិណ្ហំ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, កទាចិ កទាចិ វិរឡាការា ហុត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ. តថា ឧប្បជ្ជន្តាបិ មទ្ទន្តា ឆាទេន្តា អន្ធការំ ករោន្តា ន ឧប្បជ្ជន្តិ, ទ្វីហិ បន មគ្គេហិ បហីនត្តា មន្ទមន្ទា តនុកាការា ហុត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ. កេចិ បន ‘‘សកទាគាមិស្សាបិ កិលេសា ចិរេន ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បជ្ជន្តាបិ ពហលាវ ឧប្បជ្ជន្តិ. តថា ហិស្ស បុត្តធីតរោ ទិស្សន្តី’’តិ, តំ អការណំ វត្ថុបដិសេវនេន វិនាបិ គព្ភគ្គហណសព្ភាវតោ. តស្មា វុត្តនយេនេវ ទ្វីហិ ការណេហិ តេសំ តនុភាវោ វេទិតព្ពោ. ទុតិយាយាតិ គណនវសេនបិ ទុតិយាយ, ឧប្បត្តិវសេនបិ ទុតិយាយ ភូមិយា. បត្តិយាតិ សាមញ្ញផលស្ស បដិលាភាយ. តញ្ហិ សម្បយុត្តានំ និស្សយភាវតោ តេ ធម្មា ភវន្តិ ឯត្ថាតិ ភូមិ. យស្មា វា សមានេបិ លោកុត្តរភាវេ សយម្បិ ភវតិ ឧប្បជ្ជតិ, ន និព្ពានំ វិយ អបាតុភូតំ, តស្មាបិ ‘‘ភូមី’’តិ វុច្ចតិ. យោគំ ករោតីតិ វិបស្សនាភិយោគំ ករោតិ. ‘‘នវហាការេហិ ឥន្ទ្រិយានិ តិក្ខានិ ភវន្តី’’តិអាទិនា (វិសុទ្ធិ. ២.៦៩៩) វុត្តនយេនេវ យទគ្គេន ឥន្ទ្រិយានំ តិក្ខតំ សម្បាទេតិ, តទគ្គេន ពលានិ, ពោជ្ឈង្គានិ ច បដុតរភាវំ អាបាទេន្តោ ឥន្ទ្រិយពលពោជ្ឈង្គានិ សមោធានេត្វា លក្ខណត្តយតីរណវសេន ញាណេន បរិមទ្ទតិ. តត្ថ អបរាបរំ ញាណំ ចារេន្តោ បរិវត្តេតិ. តេនាហ ‘‘វិបស្សនាវីថិំ ឱគាហតី’’តិ. វុត្តនយេនេវាតិ ឧទយព្ពយញាណាទីនំ ឧប្បាទនេ វុត្តនយេន. គោត្រភុអនន្តរន្តិ ឯត្ថ គោត្រភុ វិយ គោត្រភុ. បឋមមគ្គបុរេចារិកញាណញ្ហិ បុថុជ្ជនគោត្តាភិភវនតោ, អរិយគោត្តភវនតោ ច និប្បរិយាយតោ គោត្រភូតិ វុច្ចតិ, ឥទំ បន តំសទិសតាយ បរិយាយតោ គោត្រភុ. ឯកច្ចសំកិលេសវិសុទ្ធិយា, បន អច្ចន្តវិសុទ្ធិយា អារម្មណករណតោ ច វោទានន្តិ វុច្ចតិ. តេនាហ បដ្ឋានេ ‘‘អនុលោមំ វោទានស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ (បដ្ឋា ១.១.៤១៧). យស្មា បន បដិសម្ភិទាមគ្គេ ឧប្បាទាទិអភិភវនត្ថំ ឧបាទាយ ‘‘អដ្ឋ គោត្រភុធម្មា សមាធិវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ, ទស គោត្រភុធម្មា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តី’’តិអាទីសុ (បដិ. ម. ១.៦០) គោត្រភុនាមេនេវេតំ អាគតំ, តស្មា ឥធាបិ ‘‘គោត្រភុអនន្តរ’’ន្តិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

ទុតិយញាណំ និដ្ឋិតំ.