សឡាយតនបច្ចយាផស្សបទវិត្ថារកថាវណ្ណនា

៦៤២. ពាវីសតិយា លោកិយវិបាកវិញ្ញាណេហិ សម្បយុត្តា ពាវីសតិលោកិយវិញ្ញាណសម្បយុត្តា. តតោ ឯវ ពាវីសតិ.

តត្ថាតិ តស្មិំ សឡាយតនេ, តេសុ ឆសុ អាយតនេសូតិ អត្ថោ. អជ្ឈត្តន្តិ សសន្តតិបរិយាបន្នមេវ គណ្ហាតិ. តញ្ហិ សសន្តតិបរិយាបន្នកម្មនិព្ពត្តំ តាទិសស្ស ផស្សស្ស បច្ចយោ ហោតិ. រូបាទីនិ, បន ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នានិ ច ផស្សស្ស អារម្មណំ ហោន្តិ, ន តានិ ចក្ខាទីនិ វិយ សសន្តតិបរិយាបន្នកម្មកិលេសនិមិត្តប្បវត្តិភាវេន ផស្សស្ស បច្ចយា ហោន្តីតិ បឋមាចរិយវាទេ ន គហិតានិ, ទុតិយាចរិយវាទេ បន យថា តថា វា បច្ចយភាវេ សតិ ន សក្កា វជ្ជេតុន្តិ គហិតានិ.

តត្ថាតិ សឡាយតនបច្ចយា ផស្សបទេ. យេ តាវ អាចរិយា មហាវិហារវាសិនោវ យថា វិញ្ញាណំ, ឯវំ នាមរូបំ, សឡាយតនំ, ផស្សំ, វេទនញ្ច បច្ចយំ, បច្ចយុប្បន្នញ្ច សសន្តតិបរិយាបន្នំ ទីបេន្តា វិបាកមេវ ឥច្ឆន្តិ. ‘‘ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ’’តិ អភិធម្មភាជនីយបាឡិ (វិភ. ២៤៣) អារុប្បំ សន្ធាយ វុត្តាតិ ‘‘ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោតិ បាឡិអនុសារតោ’’តិ វុត្តំ.

សព្ពេ ផស្សា ន សម្ភោន្តីតិ យោជនា. យទិ សព្ពាយតនេហិ ឯកោ ផស្សោ សម្ភវេយ្យ, ‘‘សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ’’តិ ឯកស្ស វចនំ យុជ្ជេយ្យ, អថាបិ ឯកម្ហា អាយតនា សព្ពេ ផស្សា សម្ភវេយ្យុំ, តថាបិ សព្ពាយតនេហិ សព្ពផស្សសម្ភវតោ អាយតនភេទេន ផស្សភេទោ នត្ថីតិ តទភេទវសេន ឯកស្ស វចនំ យុជ្ជេយ្យ, តថា បន អសម្ភវតោ ន យុត្តន្តិ ចោទេតិ ‘‘ន សព្ពាយតនេហី’’តិអាទិនា. អញ្ញស្សាបិ វា អសម្ភវន្តស្ស វិធានស្ស ពោធនត្ថមេតំ វុត្តំ ‘‘នាបិ ឯកម្ហា អាយតនា សព្ពេ ផស្សា’’តិ. ‘‘ន សព្ពាយតនេហិ ឯកោ ផស្សោ សម្ភោតី’’តិ ឥទមេវ បន ឯកផស្សវចនស្សាយុត្តត្តទីបកំ ការណន្តិ វេទិតព្ពំ. និទស្សនវសេន វា ឯតំ វុត្តំ. នាបិ ឯកម្ហា អាយតនា សព្ពេ ផស្សា សម្ភោន្តិ, ឯវំ ន សព្ពាយតនេហិ ឯកោ ផស្សោ សម្ភោតិ. តស្មា ឯកស្ស វចនំ អយុត្តន្តិ. បរិហារំ បន អនេកាយតនេហិ ឯកផស្សស្ស សម្ភវតោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘តត្រិទំ វិស្សជ្ជន’’ន្តិអាទិមាហ. អវសេសសម្បយុត្តធម្មាយតនា ផស្សវជ្ជិតា តំសម្បយុត្តចេតសិកា ធម្មា.

ឯកោបិ អនេកាយតនប្បភវោ ឯកោបនេកាយតនប្បភវោ.

ឆធា បច្ចយត្តេ បញ្ច វិភាវយេ, ឯកំ នវធា បច្ចយត្តេ, ពាហិរានិ ឆ អាយតនានិ អារម្មណាទិនា យថាសម្ភវំ បច្ចយត្តេ វិភាវយេតិ សម្ពន្ធោ.

អនេកភេទស្សាតិ កុសលវិបាកាទិបញ្ចទ្វារាទិវសេន អនេកវិធស្ស ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណសម្បយុត្តវជ្ជស្ស វិបាកផស្សស្ស. តានិ ចាតិ រូបាយតនាទីនិ. ‘‘មនោ ច នេសំ គោចរវិសយំ បច្ចនុភោតី’’តិ (ម. និ. ១.៤៥៥) ហិ វុត្តំ. តថា ចាតិ បច្ចុប្បន្នានិ រូបាទីនិ បច្ចុប្បន្នញ្ច ធម្មាយតនបរិយាបន្នំ រូបរូបំ សន្ធាយ វុត្តំ. អារម្មណបច្ចយមត្តេនាតិ តំ សព្ពំ អបច្ចុប្បន្នំ, អញ្ញញ្ច ធម្មាយតនំ សន្ធាយ វុត្តំ.