វេទនាបច្ចយាតណ្ហាបទវិត្ថារកថាវណ្ណនា
៦៤៤. ឥធាតិ ឥមស្មិំ លោកេ, ឥមស្មិំ វា សាសនេ ឆ តណ្ហា ទីបិតា. ឥធាតិ វា ឥមស្មិំ វេទនាបច្ចយា តណ្ហាបទេ. តត្ថាតិ តាសុ ឆសុ តណ្ហាសុ.
ឯកេកាយ សស្សតទិដ្ឋិសហគតាយ, ឧច្ឆេទទិដ្ឋិសហគតាយ ច តណ្ហាយ តទភិនន្ទនានុគុណោ រូបាទីសុ បវត្តិអាការោ, កេវលំ កាមស្សាទវសេន បវត្តិយា វិសិដ្ឋាការត្តា វុត្តប្បវត្តិអាការតោ តណ្ហាយ តិវិធតា.
មមត្តេនាតិ សម្បិយាយនេន, អស្សាទនតណ្ហាយ ឥច្ចេវ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថ បុត្តោ វិយ វេទនា ទដ្ឋព្ពា, ខីរាទយោ វិយ វេទនាយ បច្ចយភូតា រូបាទយោ, ខីរាទិទាយិកា ធាតិ វិយ រូបាទិឆឡារម្មណទាយកា ចិត្តការាទយោ ឆ. តត្ថ សុខសម្ផស្សវត្ថទាយកោ តន្តវាយោ, វេជ្ជោ រសាយតនោជាវសេន, តទុបត្ថម្ភិតជីវិតវសេន ច ធម្មារម្មណស្ស ទាយកោតិ ទដ្ឋព្ពោ. សព្ពាបេសា អដ្ឋសតប្បភេទាបិ.
អារម្មណបច្ចយោ ឧប្បជ្ជមានាយ អារម្មណមត្តមេវ ហោតិ, ន ឧបនិស្សយោ វិយ ឧប្បាទកោតិ ឧប្បាទកស្ស ឧបនិស្សយស្សេវ វសេន ‘‘ឯកធាវា’’តិ វុត្តំ. ឧបនិស្សយេន វា អារម្មណូបនិស្សយោ សង្គហិតោ. តេន ច អារម្មណភាវេន តំសភាគោ អញ្ញោបិ អារម្មណបច្ចយភាវោ ទីបិតោ ហោតីតិ ឧបនិស្សយវសេនេវ បច្ចយភាវោ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ.
‘‘យស្មា វា’’តិអាទិនា ន កេវលំ វិបាកសុខវេទនា ឯវ, តិស្សោបិ បន វេទនា វិបាកា វិសេសេន តណ្ហាយ ឧបនិស្សយបច្ចយោ, អវិសេសេន ឥតរា ចាតិ ទស្សេតិ. ឧបេក្ខា បន សន្តត្តា, សុខមិច្ចេវ ភាសិតាតិ តស្មា សាបិ ភិយ្យោ ឥច្ឆនវសេន តណ្ហាយ ឧបនិស្សយោតិ អធិប្បាយោ. ឧបេក្ខា បន អកុសលវិបាកភូតា អនិដ្ឋត្តា ទុក្ខេ អវរោធេតព្ពា, ឥតរា ឥដ្ឋត្តា សុខេតិ សា ទុក្ខំ វិយ, សុខំ វិយ ច ឧបនិស្សយបច្ចយោ ហោតីតិ សក្កា វត្តុំ. ‘‘វេទនាបច្ចយា តណ្ហា’’តិ វចនេន សព្ពស្ស វេទនាវតោ បច្ចយស្ស អត្ថិតាយ តណ្ហុប្បត្តិប្បសង្គេ តន្និវារណត្ថមាហ ‘‘វេទនាបច្ចយា ចាបី’’តិអាទិ.
ននុ ‘‘អនុសយសហាយា វេទនា តណ្ហាយ បច្ចយោ’’តិ វចនស្ស អភាវា អតិប្បសង្គនិវត្តិំ ន សក្កា កាតុន្តិ? ន, វដ្ដកថាយ បវត្តត្តា. វដ្ដស្ស ច អនុសយវិរហេ អភាវតោ អនុសយសហិតាវ បច្ចយោតិ អត្ថតោ វុត្តមេវេតំ ហោតីតិ. អថ វា ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា’’តិ អនុវត្តមានត្តា អនុសយសហិតាវ បច្ចយោតិ វិញ្ញាយតិ. វេទនាបច្ចយា តណ្ហាតិ ចេត្ថ វេទនាបច្ចយា ឯវ តណ្ហា, ន វេទនាយ វិនាតិ អយំ និយមោ ឥច្ឆិតោ, ន វេទនាបច្ចយា តណ្ហា ហោតិយេវាតិ, តស្មា អតិប្បសង្គោ ឯត្ថ នត្ថិ ឯវាតិ.
វុសីមតោតិ វុសិតវតោ, វុសិតព្រហ្មចរិយវាសស្សាតិ អត្ថោ. វុស្សតីតិ វា វុសីតិ មគ្គោ វុច្ចតិ, សោ ឯតស្ស វុត្ថោ អត្ថីតិ វុសីមា, ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសេន អរហា. អគ្គផលំ វា បរិនិដ្ឋិតវាសត្តា ‘‘វុសី’’តិ វុច្ចតិ, តំ ឯតស្ស អត្ថីតិ វុសីមា.