បឋមសីលបញ្ចកវណ្ណនា
២០. បរិយន្តោ ឯតេសំ អត្ថីតិ បរិយន្តានិ, បរិយន្តានិ សិក្ខាបទានិ យេសំ តេ បរិយន្តសិក្ខាបទា, តេសំ បរិយន្តសិក្ខាបទានំ. ឧបសម្បន្នានន្តិ ឋបេត្វា កល្យាណបុថុជ្ជនសេក្ខាសេក្ខេ តទញ្ញេសំ ឧបសម្បន្នានំ. សាមញ្ញជោតនាបិ ហិ វិសេសេ តិដ្ឋតិ. កុសលធម្មេ យុត្តានន្តិ វិបស្សនាចារេ យុត្តបយុត្តានំ. សេក្ខធម្មា បរិយន្តា បរមា មរិយាទា ឯតស្សាតិ សេក្ខបរិយន្តោ. នាមរូបបរិច្ឆេទតោ, កុសលធម្មសមាទានតោ វា បន បដ្ឋាយ យាវ គោត្រភូ, តាវ បវត្តកុសលធម្មប្បពន្ធោ សេក្ខធម្មេ អាហច្ច ឋិតោ សេក្ខបរិយន្តោ. សេក្ខធម្មានំ វា ហេដ្ឋិមន្តភូតា សិក្ខិតព្ពា លោកិយា តិស្សោ សិក្ខា សេក្ខបរិយន្តោ, តស្មិំ សេក្ខបរិយន្តេ. បរិបូរការីនន្តិ កិញ្ចិបិ សិក្ខំ អហាបេត្វា បូរេន្តានំ. ឧបរិវិសេសាធិគមត្ថំ កាយេ ច ជីវិតេ ច អនបេក្ខានំ. តតោ ឯវ សីលបារិបូរិអត្ថំ បរិច្ចត្តជីវិតានំ. ទិដ្ឋិសំកិលេសេន អបរាមសនីយតោ បារិសុទ្ធិវន្តំ សីលំ អបរាមដ្ឋបារិសុទ្ធិសីលំ. កិលេសានំ សព្ពសោ បដិប្បស្សទ្ធិយា បារិសុទ្ធិវន្តំ សីលំ បដិប្បស្សទ្ធិបារិសុទ្ធិសីលំ.
អនុបសម្បន្នានំ អសេក្ខានំ, សេក្ខានំ, កល្យាណបុថុជ្ជនានញ្ច សីលំ មហានុភាវតាយ អានុភាវតោ អបរិយន្តមេវាតិ អាហ ‘‘គណនវសេន សបរិយន្តត្តា’’តិ. កាយវាចានំ សំវរណតោ, វិនយនតោ ច សំវរវិនយា. បេយ្យាលមុខេន និទ្ទិដ្ឋាតិ តត្ថ តត្ថ សត្ថារា ទេសិតវិត្ថារនយេន យថាវុត្តគណនតោ និទ្ទិដ្ឋា. សិក្ខាតិ សីលសង្ខាតា សិក្ខា. វិនយសំវរេតិ វិនយបិដកេ. គណនវសេន សបរិយន្តម្បិ ឧបសម្បន្នានំ សីលន្តិ ហេដ្ឋា វុត្តំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. យំ កិញ្ចិ ហិ ឧបសម្បន្នេន សិក្ខិតព្ពំ សីលំ នាម, តត្ថ កស្សចិបិ អនវសេសតោ អនវសេសវសេន. សមាទានភាវន្តិ សមាទានសព្ភាវំ. លាភ…បេ… វសេន អទិដ្ឋបរិយន្តភាវោ លាភាទិហេតុ សីលស្ស អវីតិក្កមោ.
ធនំ ចជេ អង្គវរស្ស ហេតុ បារិបន្ថិកចោរាទីហិ ឧបទ្ទុតោ. អង្គំ ចជេ ជីវិតំ រក្ខមានោ សប្បទដ្ឋាទិកាលេ. អង្គំ ធនំ ជីវិតញ្ចាបិ សព្ពំ, ចជេ នរោ ធម្មមនុស្សរន្តោ សុតសោមមហាពោធិសត្តាទយោ វិយ. តេនាហ ‘‘ឥមំ សប្បុរិសានុស្សតិំ អវិជហន្តោ’’តិ. ជិឃច្ឆាបរិស្សមេន ជីវិតសំសយេ សតិបិ. សិក្ខាបទំ អវីតិក្កម្មាតិ អស្សាមិកេសុ អម្ពផលេសុ ភូមិយំ បតិតេសុ សមីបេយេវ សន្តេសុបិ បដិគ្គាហកាភាវេន អបរិភុញ្ជន្តោ បដិគ្គហណសិក្ខាបទំ អវីតិក្កមិត្វា.
សីលវន្តស្សាតិ សីលវន្តភាវស្ស ការណា, សីលវន្តស្ស វា តុយ្ហំ ឯតាទិសំ អំសេន វាហណាទិកំ កិច្ចំ ករោតិ, ការណា សីលស្សាតិ អធិប្បាយោ. សុធោតជាតិមណិ វិយាតិ ចតូសុ បាសាណេសុ សម្មទេវ ធោតជាតិមណិ វិយ. មហាសង្ឃរក្ខិតភាគិនេយ្យសង្ឃរក្ខិតត្ថេរានំ វិយាតិ មហាសង្ឃរក្ខិតត្ថេរស្ស, តស្សេវ ភាគិនេយ្យសង្ឃរក្ខិតត្ថេរស្ស វិយ ច. ‘‘កិមត្ថំ មយំ ឥធាគតា’’តិ មហាជនស្ស វិប្បដិសារោ ភវិស្សតីតិ អធិប្បាយោ. អច្ឆរិកាយាតិ អង្គុលិផោដនេន. អសតិយាតិ សតិសម្មោសេន. អញ្ញាណបកតន្តិ អញ្ញាណេន អបរជ្ឈិត្វា កតំ, អជានិត្វា កតន្តិ អត្ថោ.
អប្បស្សុតោបិ ចេ ហោតីតិ សុត្តគេយ្យាទិសុតរហិតោ ហោតិ ចេ. សីលេសុ អសមាហិតោតិ បាតិមោក្ខសំវរាទិសីលេសុបិ ន សម្មា បតិដ្ឋិតោ ហោតិ ចេ. នាស្ស សម្បជ្ជតេ សុតន្តិ អស្ស សីលរហិតស្ស បុគ្គលស្ស សុតំ អត្តនោ, បរេសញ្ច កត្ថចិ ភវសម្បត្តិអាវហំ ន ហោតិ. ‘‘ទុស្សីលោយំ បុរិសបុគ្គលោ’’តិ ហិ សិក្ខាកាមា ន តស្ស សន្តិកំ ឧបសង្កមន្តិ. ពហុស្សុតោបិ ចេតិ ឯត្ថ ចេ-តិ និបាតមត្តំ. បសំសិតោតិ បសំសិតោ ឯវ នាម.
រាគវសេន អបរាមដ្ឋគហណេន តណ្ហាបរាមាសាភាវមាហ. តថារូបន្តិ រាគវសេន អបរាមដ្ឋំ. ភិន្ទិត្វាតិ ហនិត្វា. សញ្ញបេស្សាមីតិ សញ្ញត្តិំ ករិស្សាមិ, អប្បកំ វេលំ មំ វិស្សេជ្ជេតុន្តិ អធិប្បាយោ. អដ្ដិយាមីតិ ជិគុច្ឆាមិ. ហរាយាមីតិ លជ្ជាមិ.
បលិបន្នោតិ សីទន្តោ, សម្មក្ខិតោ វា. សីលេនេវ សទ្ធិំ មរិស្សាមីតិ សីលំ អវិនាសេន្តោ តេន សហេវ មរិស្សាមិ, ន ឥទានិ កទាចិបិ តំ បរិច្ចជិស្សាមិ. សតិ ហិ ភវាទានេ សីលេន វិយោគោ សិយា, ភវមេវ នាទិយិស្សាមីតិ អធិប្បាយោ. រោគំ សម្មសន្តោតិ រោគភូតំ វេទនំ វេទនាមុខេន សេសារូបធម្មេ, រូបធម្មេ ច បរិគ្គហេត្វា វិបស្សន្តោ.
រុប្បតោតិ វិការំ អាបាទិយមានសរីរស្ស. បរិសុស្សតីតិ សមន្តតោ សុស្សតិ. យថា កិំ? បុប្ផំ យថា បំសុនិ អាតបេ កតំ សូរិយាតបសន្តត្តេ បំសុនិ ឋបិតំ សិរីសាទិបុប្ផំ វិយាតិ អត្ថោ. អជញ្ញន្តិ អមនុញ្ញំ ជិគុច្ឆនីយំ. ជញ្ញសង្ខាតន្តិ ពាលេហិ ‘‘ជញ្ញ’’ន្តិ ឯវំ កិត្តិតំ. ជញ្ញរូបំ អបស្សតោតិ យថាភូតំ អប្បស្សតោ អវិទ្ទសុនោ ‘‘ជញ្ញ’’ន្តិ បសំសិតំ. ធិរត្ថុមន្តិ ធិ អត្ថុ ឥមំ, ធិ-សទ្ទយោគេន សព្ពត្ថ ឧបយោគវចនំ, ឥមស្ស បូតិកាយស្ស ធិការោ ហោតូតិ អត្ថោ. ទុគ្គន្ធិយន្តិ ទុគ្គន្ធិកំ ទុគ្គន្ធវន្តំ. យត្ថ យថាវុត្តេ បូតិកាយេ រាគហេតុ បមត្តា បមាទំ អាបន្នា. បជាតិ សត្តា. ហាបេន្តិ មគ្គំ សុគតូបបត្តិយាតិ សុគតូបបត្តិយា មគ្គំ, សីលម្បិ ហាបេន្តិ, បគេវ ឈានាទិន្តិ អធិប្បាយោ. កេវលំ ‘‘អរហន្តោ’’តិ វត្តព្ពា សាវកខីណាសវា, ឥតរេ បន បច្ចេកពុទ្ធា សម្មាសម្ពុទ្ធាតិ សហ វិសេសនេនាតិ អាហ ‘‘អរហន្តាទីន’’ន្តិ. សព្ពទរថប្បដិប្បស្សទ្ធិយាតិ សព្ពកិលេសទរថប្បដិប្បស្សទ្ធិយា.