សីលប្បភេទកថាវណ្ណនា

១០. ‘‘កតិវិធ’’ន្តិ ឯត្ថ វិធ-សទ្ទោ កោដ្ឋាសបរិយាយោ ‘‘ឯកវិធេន រូបសង្គហោ’’តិអាទីសុ វិយ, បការត្ថោ វា, កតិប្បការំ កិត្តកា សីលស្ស បការភេទាតិ អត្ថោ. សីលនលក្ខណេនាតិ សីលនសង្ខាតេន សភាវេន.

ចរន្តិ តេន សីលេសុ បរិបូរការិតំ ឧបគច្ឆន្តីតិ ចរិត្តំ, ចរិត្តមេវ ចារិត្តំ. វារិតតោ តេន អត្តានំ តាយន្តិ រក្ខន្តីតិ វារិត្តំ. អធិកោ សមាចារោ អភិសមាចារោ, តត្ថ និយុត្តំ, សោ វា បយោជនំ ឯតស្សាតិ អាភិសមាចារិកំ. អាទិ ព្រហ្មចរិយស្សាតិ អាទិព្រហ្មចរិយំ, តទេវ អាទិព្រហ្មចរិយកំ. វិរមតិ ឯតាយ, សយំ វា វិរមតិ, វិរមណំ វា វិរតិ, ន វិរតីតិ អវិរតិ. និស្សយតីតិ និស្សិតំ, ន និស្សិតន្តិ អនិស្សិតំ. បរិយន្តោ ឯតស្ស អត្ថីតិ បរិយន្តំ, កាលេន បរិយន្តំ កាលបរិយន្តំ, យថាបរិច្ឆិន្នោ វា កាលោ បរិយន្តោ ឯតស្សាតិ កាលបរិយន្តំ. យាវ បាណនំ ជីវនំ កោដិ ឯតស្សាតិ អាបាណកោដិកំ. អត្តនោ បច្ចយេហិ លោកេ និយុត្តំ, តត្ថ វា វិទិតន្តិ លោកិយំ. លោកំ ឧត្តរតីតិ លោកុត្តរំ.

បច្ចយតោ, ផលតោ ច មជ្ឈិមបណីតេហិ និហីនំ, តេសំ វា គុណេហិ បរិហីនន្តិ ហីនំ. អត្តនោ បច្ចយេហិ បធានភាវំ នីតន្តិ បណីតំ. ឧភិន្នមេវ វេមជ្ឈេ ភវំ មជ្ឈិមំ. អត្តាធិបតិតោ អាគតំ អត្តាធិបតេយ្យំ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. តណ្ហាយ, ទិដ្ឋិយា វា បរាមដ្ឋំ បធំសិតន្តិ បរាមដ្ឋំ. តប្បដិក្ខេបតោ អបរាមដ្ឋំ. បដិប្បស្សទ្ធកិលេសំ បដិប្បស្សទ្ធំ. សិក្ខាសុ ជាតំ, សេក្ខស្ស ឥទន្តិ វា សេក្ខំ. បរិនិដ្ឋិតសិក្ខាកិច្ចតាយ អសេក្ខធម្មបរិយាបន្នំ អសេក្ខំ. តទុភយបដិក្ខេបេន នេវសេក្ខនាសេក្ខំ. ហានំ ភជតិ, ហានភាគោ វា ឯតស្ស អត្ថីតិ ហានភាគិយំ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. អប្បបរិមាណត្តា បរិយន្តវន្តំ, បារិសុទ្ធិវន្តញ្ច សីលំ បរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ. អនប្បបរិមាណត្តា អបរិយន្តំ, បារិសុទ្ធិវន្តញ្ច សីលំ អបរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ. សព្ពសោ បុណ្ណំ, បារិសុទ្ធិវន្តញ្ច សីលំ បរិបុណ្ណបារិសុទ្ធិសីលំ.

១១. វុត្តនយេនាតិ ‘‘សីលនដ្ឋេន សីល’’ន្តិអាទិនា (វិសុទ្ធិ. ១.៧) ហេដ្ឋា វុត្តេន នយេន. ឥទំ កត្តព្ពន្តិ បញ្ញត្តសិក្ខាបទបូរណន្តិ ឥទំ អាភិសមាចារិកំ កត្តព្ពំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ ឯវំ បញ្ញត្តស្ស សិក្ខាបទសីលស្ស បូរណំ. សិក្ខាបទសីលំ ហិ បូរេន្តោ សិក្ខាបទម្បិ បូរេតិ បាលេតិ នាម. សិក្ខា ឯវ វា សិក្ខិតព្ពតោ, បដិបជ្ជិតព្ពតោ ច សិក្ខាបទំ. តស្ស បូរណន្តិបិ យោជេតព្ពំ. ឥទំ ន កត្តព្ពន្តិ បដិក្ខិត្តស្ស អករណន្តិ ឥទំ ទុច្ចរិតំ ន កត្តព្ពន្តិ ភគវតា បដិក្ខិត្តស្ស អករណំ វិរមណំ. ចរន្តិ តស្មិន្តិ តស្មិំ សីលេ តំសមង្គិនោ ចរន្តីតិ សីលស្ស អធិករណតំ វិភាវេន្តោ តេសំ បវត្តិដ្ឋានភាវំ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘សីលេសុ បរិបូរការិតាយ បវត្តន្តី’’តិ. វារិតន្តិ ឥទំ ន កត្តព្ពន្តិ បដិក្ខិត្តំ អកប្បិយំ. តាយន្តីតិ អករណេនេវ តាយន្តិ. តេនាតិ វារិត្តសីលមាហ. វារេតិ វា សត្ថា ឯត្ថ, ឯតេន វាតិ វារិតំ, សិក្ខាបទំ. តំ អវិកោបេន្តោ តាយន្តិ តេនាតិ វារិត្តំ. សទ្ធាវីរិយសាធនន្តិ សទ្ធាយ, ឧដ្ឋានវីរិយេន ច សាធេតព្ពំ. ន ហិ អសទ្ធោ, កុសីតោ ច វត្តបដិបត្តិំ បរិបូរេតិ, សទ្ធោ ឯវ សត្ថារា បដិក្ខិត្តេ អណុមត្តេបិ វជ្ជេ ភយទស្សាវី សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសូតិ អាហ ‘‘សទ្ធាសាធនំ វារិត្ត’’ន្តិ.

អធិសីលសិក្ខាបរិយាបន្នត្តា អភិវិសិដ្ឋោ សមាចារោតិ អភិសមាចារោតិ អាហ ‘‘ឧត្តមសមាចារោ’’តិ. អភិសមាចារោវ អាភិសមាចារិកំ, យថា វេនយិកោតិ (អ. និ. ៨.១១; បារា. ៨) អធិប្បាយោ. អភិសមាចារោ ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសតោ មគ្គសីលំ, ផលសីលញ្ច, តំ អារព្ភ ឧទ្ទិស្ស តទត្ថំ តប្បយោជនំ បញ្ញត្តំ អាភិសមាចារិកំ. សុបរិសុទ្ធានិ តីណិ កាយកម្មានិ, ចត្តារិ វចីកម្មានិ, សុបរិសុទ្ធោ អាជីវោតិ ឥទំ អាជីវដ្ឋមកំ. តត្ថ កាមំ អាជីវហេតុកតោ សត្តវិធទុច្ចរិតតោ វិរតិ សម្មាអាជីវោតិ សោបិ សត្តវិធោ ហោតិ, សម្មាជីវតាសាមញ្ញេន បន តំ ឯកំ កត្វា វុត្តំ. អថ វា តិវិធកុហនវត្ថុសន្និស្សយតោ មិច្ឆាជីវតោ វិរតិំ ឯកជ្ឈំ កត្វា វុត្តោ ‘‘អាជីវោ សុបរិសុទ្ធោ’’តិ. សេដ្ឋចរិយភាវតោ មគ្គោ ឯវ ព្រហ្មចរិយន្តិ មគ្គព្រហ្មចរិយំ, តស្ស. អាទិភាវភូតន្តិ អាទិម្ហិ ភាវេតព្ពតំ និប្ផាទេតព្ពតំ ភូតំ បត្តំ អាទិភាវភូតំ. កិញ្ចាបិ ទេសនានុក្កមេន សម្មាទិដ្ឋិ អាទិ, បដិបត្តិក្កមេន បន អាជីវដ្ឋមកសីលំ អាទីតិ. តស្ស សម្បត្តិយាតិ អាភិសមាចារិកស្ស សម្បជ្ជនេន បរិបូរណេន អាទិព្រហ្មចរិយកំ សម្បជ្ជតិ. យោ ហិ លហុកានិបិ អប្បសាវជ្ជានិ បរិវជ្ជេតិ, សោ គរុកានិ មហាសាវជ្ជានិ ពហ្វាទីនវានិ បរិវជ្ជេស្សតីតិ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ. សុត្តំ បន ឯតមត្ថំ ព្យតិរេកវសេន វិភាវេតិ. តត្ថ ធម្មន្តិ សីលំ. តំ ហិ ឧបរិគុណវិសេសានំ ធារណដ្ឋេន ធម្មោតិ វុច្ចតិ.

វិរតិសីលស្ស ឥតរសីលេន សតិបិ សម្បយោគាទិកេ អសម្មិស្សកតាទស្សនត្ថំ ‘‘វេរមណិមត្ត’’ន្តិ វុត្តំ.

‘‘និស្សិតានិស្សិតវសេនា’’តិ ឯត្ថ លព្ភមាននិស្សយំ តាវ ទស្សេតុំ ‘‘និស្សយោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ តណ្ហាចរិតេន និស្សយិតព្ពតោ តណ្ហាវ តណ្ហានិស្សយោ. តថា ទិដ្ឋិនិស្សយោ. ទិដ្ឋិចរិតោ ហិ អសតិបិ ទិដ្ឋិយា តណ្ហាវិរហេ ទិដ្ឋិនិស្សិតោវ បវត្តតិ. ទេវោតិ ចតុមហារាជសក្កសុយាមាទិបាកដទេវមាហ. ទេវញ្ញតរោតិ អបាកដំ. តណ្ហំ ឯវ និស្សិតន្តិ តណ្ហានិស្សិតំ. តណ្ហាយ និស្សិតន្តិ ច កេចិ វទន្តិ. តេសំ ‘‘ទ្វេ និស្សយា’’តិអាទិនា វិរុជ្ឈតិ. សុទ្ធិទិដ្ឋិយាតិ ‘‘ឥតិ សំសារសុទ្ធិ ភវិស្សតី’’តិ ឯវំ បវត្តទិដ្ឋិយា, លោកុត្តរំ សីលន្តិ អធិប្បាយោ. តស្សេវាតិ លោកុត្តរស្សេវ សម្ភារភូតំ ការណភូតំ, វិវដ្ដូបនិស្សយន្តិ អត្ថោ.

កាលបរិច្ឆេទំ កត្វាតិ ‘‘ឥមញ្ច រត្តិំ, ឥមញ្ច ទិវ’’ន្តិអាទិនា (អ. និ. ៨.៤១) វិយ កាលវសេន បរិច្ឆេទំ កត្វា. កាលបរិច្ឆេទំ អកត្វា សមាទិន្នម្បិ អន្តរាវិច្ឆិន្នំ សម្បត្តវិរតិវសេន យាវជីវំ បវត្តិតម្បិ អាបាណកោដិកំ ន ហោតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘យាវជីវំ សមាទិយិត្វា តថេវ បវត្តិត’’ន្តិ វុត្តំ.

លាភយសញាតិអង្គជីវិតវសេនាតិ លាភយសានំ អនុប្បន្នានំ ឧប្បាទនវសេន, ឧប្បន្នានំ រក្ខណវសេន ចេវ វឌ្ឍនវសេន ច ញាតិអង្គជីវិតានំ អវិនាសនវសេន. កិំ សោ វីតិក្កមិស្សតីតិ យោ វីតិក្កមាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, សោ កាយវាចាហិ វីតិក្កមិស្សតីតិ កិំ ឥទំ, នត្ថេតន្តិ អត្ថោ. បដិក្ខេបេ ហិ អយំ កិំ-សទ្ទោ.

អារម្មណភាវេន វណោ វិយ អាសវេ កាមាសវាទិកេ បគ្ឃរតីតិ សម្បយោគភាវាភាវេបិ សហាសវេហីតិ សាសវំ. តេភូមកធម្មជាតន្តិ សីលំ តប្បរិយាបន្នន្តិ អាហ ‘‘សាសវំ សីលំ លោកិយ’’ន្តិ. ភវវិសេសា សម្បត្តិភវា. វិនយោតិ វិនយបរិយត្តិ, តត្ថ វា អាគតសិក្ខាបទានិ. បាមោជ្ជំ តរុណបីតិ. យថាភូតញាណទស្សនំ សបច្ចយនាមរូបទស្សនំ, តទធិដ្ឋានា វា តរុណវិបស្សនា. និព្ពិទាតិ និព្ពិទាញាណំ. តេន ពលវវិបស្សនមាហ. វិរាគោ មគ្គោ. វិមុត្តិ អរហត្តផលំ. វិមុត្តិញាណទស្សនំ បច្ចវេក្ខណា. កថាតិ វិនយកថា. មន្តនាតិ វិនយវិចារណា. ឧបនិសាតិ យថាវុត្តការណបរម្បរាសង្ខាតោ ឧបនិស្សយោ. លោកុត្តរំ មគ្គផលចិត្តសម្បយុត្តំ អាជីវដ្ឋមកសីលំ. តត្ថ មគ្គសីលំ ភវនិស្សរណាវហំ ហោតិ, បច្ចវេក្ខណញាណស្ស ច ភូមិ, ផលសីលំ បន បច្ចវេក្ខណាញាណស្សេវ ភូមិ.

១២. ហីនាធិមុត្តិវសេន ឆន្ទាទីនម្បិ ហីនតា. បណីតាធិមុត្តិវសេន បណីតតា. តទុភយវេមជ្ឈតាវសេន មជ្ឈិមតា. យថេវ ហិ កម្មំ អាយូហនវសេន ហីនាទិភេទភិន្នំ ហោតិ, ឯវំ ឆន្ទាទយោបិ បវត្តិអាការវសេន. សោ ច នេសំ បវត្តិអាការោ អធិមុត្តិភេទេនាតិ ទដ្ឋព្ពំ. យសកាមតាយាតិ កិត្តិសិលោកាភិរតិយា, បរិវារិច្ឆាយ វា. ‘‘កថំ នាម មាទិសោ ឦទិសំ ករេយ្យា’’តិ បាបជិគុច្ឆាយ អរិយភាវំ និស្សាយ. អនុបក្កិលិដ្ឋន្តិ អត្តុក្កំសនបរវម្ភនាហិ, អញ្ញេហិ ច ឧបក្កិលេសេហិ អនុបក្កិលិដ្ឋំ. ភវភោគត្ថាយាតិ ភវសម្បត្តិអត្ថញ្ចេវ ភោគសម្បត្តិអត្ថញ្ច. អត្តនោ វិមោក្ខត្ថាយ បវត្តិតន្តិ សាវកបច្ចេកពោធិសត្តសីលមាហ. សព្ពសត្តានំ វិមោក្ខត្ថាយាតិ សព្ពសត្តានំ សំសារពន្ធនតោ វិមោចនត្ថាយ. បារមិតាសីលំ មហាពោធិសត្តសីលំ. យា ករុណូបាយកោសល្លបរិគ្គហិតា មហាពោធិំ អារព្ភ បវត្តា បរមុក្កំសគតសោចេយ្យសល្លេខា ទេសកាលសត្តាទិវិកប្បរហិតា សីលបារមិតា.

អននុរូបន្តិ អសារុប្បំ. អត្តា ឯវ គរុ អធិបតិ ឯតស្សាតិ អត្តគរុ, លជ្ជាធិកោ. អត្តាធិបតិតោ អាគតំ អត្តាធិបតេយ្យំ. លោកោ អធិបតិ គរុ ឯតស្សាតិ លោកាធិបតិ, ឱត្តប្បាធិកោ. ធម្មោ នាមាយំ មហានុភាវោ ឯកន្តនិយ្យានិកោ, សោ ច បដិបត្តិយាវ បូជេតព្ពោ. តស្មា ‘‘នំ សីលសម្បទាយ បូជេស្សាមី’’តិ ឯវំ ធម្មមហត្តំ បូជេតុកាមេន.

បរាមដ្ឋត្តាតិ បរាភវវសេន អាមដ្ឋត្តា. តណ្ហាទិដ្ឋិយោ ហិ ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា, ឥមិនា មេ សីលេន សំសារសុទ្ធិ ភវិស្សតី’’តិ បវត្តស្ស សីលំ បរាមសន្តិយោ តំ បរាភវំ បាបេន្តិ មគ្គស្ស អនុបនិស្សយភាវករណតោ. បុថុជ្ជនកល្យាណកស្សាតិ បុថុជ្ជនេសុ កល្យាណកស្ស. សោ ហិ បុថុជ្ជនោវ ហុត្វា កល្យាណេហិ សីលាទីហិ សមន្នាគតោ. បរាមសនកិលេសានំ វិក្ខម្ភនតោ, សមុច្ឆិន្ទនតោ ច តេហិ ន បរាមដ្ឋន្តិ អបរាមដ្ឋំ. តស្ស តស្ស កិលេសទរថស្ស បដិប្បស្សម្ភនតោ វូបសមនតោ បដិប្បស្សទ្ធំ.

កតបដិកម្មន្តិ វុដ្ឋានទេសនាហិ យថាធម្មំ កតបដិការំ. ឯវំ ហិ តំ សីលំ បដិបាកតិកមេវ ហោតិ. តេនាហ ‘‘តំ វិសុទ្ធ’’ន្តិ. ‘‘កតបដិកម្ម’’ន្តិ ឥមិនា ច ‘‘ន បុនេវំ ករិស្ស’’ន្តិ អធិដ្ឋានម្បិ សង្គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘អច្ឆមំសំ នុ ខោ, សូករមំសំ នុ ខោ’’តិអាទិនា វត្ថុម្ហិ វា, ‘‘បាចិត្តិយំ នុ ខោ, ទុក្កដំ នុ ខោ’’តិអាទិនា អាបត្តិយា វា, ‘‘មយា តំ វត្ថុ វីតិក្កន្តំ នុ ខោ, ន នុ ខោ វីតិក្កន្ត’’ន្តិអាទិនា អជ្ឈាចារេ វា វេមតិកស្ស សំសយាបន្នស្ស. វិសោធេតព្ពំ យថាធម្មំ បដិកម្មេន. វិមតិ ឯវ វេមតិកំ, តស្មិំ វេមតិកេ សតិ, វិមតិយា ឧប្បន្នាយាតិ អត្ថោ. វិមតិ បដិវិនេតព្ពាតិ សយំ វា តំ វត្ថុំ វិចារេត្វា, វិនយធរេ វា បុច្ឆិត្វា កង្ខា វិនោទេតព្ពា. និក្កង្ខេន បន កប្បិយំ ចេ កាតព្ពំ, អកប្បិយំ ចេ ឆឌ្ឌេតព្ពំ. តេនាហ ‘‘ឥច្ចស្ស ផាសុ ភវិស្សតី’’តិ.

‘‘ចតូហិ អរិយមគ្គេហី’’តិអាទិនា មគ្គផលបរិយាបន្នំ សីលំ មគ្គផលសម្បយុត្តំ វុត្តំ. សមុទាយេសុ បវត្តវោហារា អវយវេសុបិ បវត្តន្តីតិ. សេសន្តិ សព្ពំ លោកិយសីលំ.

បកតិបីតិ សភាវោបិ. សុខសីលោ សខិលោ សុខសំវាសោ. តេន បរិយាយេនាតិ បកតិអត្ថវាចកត្ថេន. ឯកច្ចំ អព្យាកតំ សីលំ ឥធាធិប្បេតសីលេន ឯកសង្គហន្តិ អកុសលស្សេវាយុជ្ជមានតំ ទស្សេតុំ ‘‘តត្ថ អកុសល’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តថា ហិ សេក្ខត្តិកំ ឥធ គហិតំ, ឥធ ន ឧបនីតំ កុសលត្តិកន្តិ អធិប្បាយោ. វុត្តនយេនេវាតិ វុត្តេនេវ នយេន កុសលត្តិកំ អគ្គហេត្វា ហីនត្តិកាទីនំ បញ្ចន្នំ តិកានំ វសេន អស្ស សីលស្ស តិវិធតា វេទិតព្ពា.

១៣. យោធាតិ យោ ឥធ. វត្ថុវីតិក្កមេតិ អាបត្តិយា វត្ថុនោ វីតិក្កមនេ អជ្ឈាចារេ. កាមសង្កប្បាទយោ នវ មហាវិតក្កា មិច្ឆាសង្កប្បា. ឯវរូបស្សាតិ ឯទិសស្ស. តស្ស ហិ សីលវន្តេ អនុបសង្កមិត្វា ទុស្សីលេ សេវន្តស្ស តតោ ឯវ តេសំ ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជនេន បណ្ណត្តិវីតិក្កមេ អទោសទស្សាវិនោ មិច្ឆាសង្កប្បពហុលតាយ មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ អរក្ខតោ សីលំ ឯកំសេនេវ ហានភាគិយំ ហោតិ, ន ឋិតិភាគិយំ, កុតោ វិសេសាទិភាគិយតា. សីលសម្បត្តិយាតិ សីលបារិបូរិយា ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន. អឃដន្តស្ស ឧត្តរីតិ ឧត្តរិ វិសេសាធិគមាយ អវាយមន្តស្ស. ឋិតិភាគិយំ សីលំ ភវតិ អសមាធិសំវត្តនិយត្តា. សម្បាទិតេ ហិ សមាធិស្មិំ សីលស្ស សមាធិសំវត្តនិយតា និច្ឆិយតិ. សមាធត្ថាយាតិ សមថវសេន សមាធានត្ថាយ. និព្ពិទន្តិ វិបស្សនំ. ពលវវិបស្សនាទស្សនត្ថំ និព្ពិទាគហណំ តាវតាបិ សីលស្ស និព្ពេធភាគិយភាវសិទ្ធិតោ.

យានិ ច សិក្ខាបទានិ នេសំ រក្ខិតព្ពានីតិ សម្ពន្ធោ, តានិ បន អសាធារណបញ្ញត្តិតោ អញ្ញានិ. នេសន្តិ ‘‘រក្ខិតព្ពានី’’តិ បទំ អបេក្ខិត្វា កត្តរិ សាមិវចនំ, តេហិ ភិក្ខូហីតិ អត្ថោ. សតិ វា ឧស្សាហេតិ ឧស្សក្កិត្វា សីលានិ រក្ខិតុំ ឧស្សាហេ សតិ. ទសាតិ សាមណេរេហិ រក្ខិតព្ពសីលមាហ ឃដិការាទីនំ វិយ. អដ្ឋាតិ នច្ចាទិមាលាទិវេរមណិំ ឯកំ កត្វា សព្ពបច្ឆិមវជ្ជានិ អដ្ឋ.

អវីតិក្កមោតិ បញ្ចន្នំ សីលានំ អវីតិក្កមោ. បកតិសីលន្តិ សភាវសីលំ. តត្រូបបត្តិនិយតំ ហិ សីលំ ឧត្តរកុរុកានំ. មរិយាទាចារិត្តន្តិ តស្ស តស្ស សាវជ្ជស្ស អករណេ មរិយាទភូតំ, តត្ថ តត្ថ កុលាទីសុ បុព្ពបុរិសេហិ ឋបិតំ ចារិត្តំ. កុលទេសបាសណ្ឌធម្មោ ហិ ‘‘អាចារសីល’’ន្តិ អធិប្បេតំ. តត្ថ កុលធម្មោ តាវ ព្រាហ្មណាទីនំ អមជ្ជបានាទិ, ទេសធម្មោ ឯកច្ចជនបទវាសីនំ អហិំសនាទិ, បាសណ្ឌធម្មោ តិត្ថិយានំ យមនិយមាទិ. តិត្ថិយមតំ ហិ ទិដ្ឋិបាសេន, តណ្ហាបាសេន ច ឌេតិ បវត្តតិ, បាសំ វា ពាធំ អរិយវិនយស្ស ឌេតីតិ ‘‘បាសណ្ឌ’’ន្តិ វុច្ចតិ. ‘‘បកតិយា សីលវតី ហោតី’’តិ (ទី. និ. ២.២០) វចនតោ ពោធិសត្តមាតុ បញ្ចសិក្ខាបទសីលំ បរិបុណ្ណមេវ. ឥទំ បន ឧក្កំសគតំ ពោធិសត្តបិតរិបិ ចិត្តុប្បាទមត្តេនបិ អសំកិលិដ្ឋំ ‘‘ធម្មតាសីល’’ន្តិ វុត្តំ. កាមគុណូបសំហិតន្តិ កាមកោដ្ឋាសេសុ អស្សាទូបសំហិតំ កាមស្សាទគធិតំ. ធម្មតាសីលន្តិ ធម្មតាយ ការណនិយាមេន អាគតំ សីលំ. សីលបារមិំ ហិ បរមុក្កំសំ បាបេត្វា កុច្ឆិគតស្ស មហាពោធិសត្តស្ស សីលតេជេន គុណានុភាវេន ពោធិសត្តមាតុ សរសេនេវ បរមសល្លេខប្បត្តំ សីលំ ហោតិ. មហាកស្សបាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន ភទ្ទាទិកេ សង្គណ្ហាតិ. តេ កិរ សុចិរំ កាលំ សុបរិសុទ្ធសីលា ឯវ ហុត្វា អាគតា. តេនាហ ‘‘សុទ្ធសត្តាន’’ន្តិ. តាសុ តាសុ ជាតីសូតិ សីលវរាជមហិំសរាជាទិជាតីសុ. បុព្ពេ បុរិមជាតិយំ សិទ្ធោ ហេតុ ឯតស្សាតិ បុព្ពហេតុកសីលំ. ឥទំ បន បកតិសីលាទិសមាទានេន វិនា អវីតិក្កមលក្ខណំ សម្បត្តវិរតិសង្គហំ ទដ្ឋព្ពំ.

យំ ភគវតា ឯវំ វុត្តំ សីលន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥធាតិ វក្ខមានសីលបរិបូរកស្ស បុគ្គលស្ស សន្និស្សយភូតសាសនបរិទីបនំ, អញ្ញសាសនស្ស ច តថាភាវបដិសេធនំ. វុត្តំ ហេតំ ‘‘ឥធេវ, ភិក្ខវេ, សមណោ…បេ… សុញ្ញា បរប្បវាទា សមណេភិ អញ្ញេហី’’តិ (ទី. និ. ២.២១៤; ម. និ. ១.១៣៩; អ. និ. ៤.២៤១). ភិក្ខូតិ តស្ស សីលស្ស បរិបូរកបុគ្គលបរិទីបនំ. បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោតិ ឥទមស្ស បាតិមោក្ខសីលេ បតិដ្ឋិតភាវបរិទីបនំ. វិហរតីតិ ឥទមស្ស តទនុរូបវិហារសមង្គិភាវបរិទីបនំ. អាចារគោចរសម្បន្នោតិ ឥទំ បាតិមោក្ខសំវរស្ស, ឧបរិអធិគន្តព្ពគុណានញ្ច ឧបការកធម្មបរិទីបនំ. អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវីតិ ឥទំ បាតិមោក្ខតោ អចវនភាវបរិទីបនំ. សមាទាយាតិ សិក្ខាបទានំ អនវសេសតោ អាទានបរិទីបនំ. សិក្ខតីតិ សិក្ខាយ សមង្គិភាវបរិទីបនំ. សិក្ខាបទេសូតិ សិក្ខិតព្ពធម្មបរិទីបនំ. យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ បរតោ អាវិ ភវិស្សតិ.

សោតិ បាតិមោក្ខសំវរសីលេ បតិដ្ឋិតភិក្ខុ. តេន យាទិសស្ស ឥន្ទ្រិយសំវរសីលំ ឥច្ឆិតព្ពំ, តំ ទស្សេតិ. ចក្ខុនាតិ យតោ សោ សំវរោ, តំ ទស្សេតិ. រូបន្តិ យត្ថ សោ សំវរោ, តំ ទស្សេតិ. ទិស្វា ន និមិត្តគ្គាហី ហោតិ នានុព្យញ្ជនគ្គាហីតិ សំវរស្ស ឧបាយំ ទស្សេតិ. យត្វាធិករណ…បេ… អន្វាស្សវេយ្យុន្តិ សំវរស្ស បដិបក្ខំ តត្ថ អាទីនវំ ទស្សេតិ. សំវរាយ បដិបជ្ជតីតិ បគេវ សតិយា ឧបដ្ឋបេតព្ពតំ ទស្សេតិ. រក្ខតិ ចក្ខុន្ទ្រិយន្តិ សតិយា ឧបដ្ឋាបនមេវ ចក្ខុន្ទ្រិយស្ស អារក្ខាតិ ទស្សេតិ. ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតីតិ តថាភូតា សតិយេវេត្ថ សំវរោតិ ទស្សេតិ. វីតិក្កមស្ស វសេនាតិ សម្ពន្ធោ. ឆន្នំ សិក្ខាបទានន្តិ ‘‘អាជីវហេតុ អាជីវការណា អសន្តំ អភូតំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតី’’តិអាទិនា អាគតានំ ឆន្នំ បារាជិកាទិបដិសំយុត្តានំ សិក្ខាបទានំ. សាមន្តជប្បនាទិនា តិវិធេន កុហនវត្ថុនា វិម្ហាបនំ កុហនា. អត្តានំ, ទាយកំ វា ឧក្ខិបិត្វា យថា សោ កិញ្ចិ ទទាតិ, ឯវំ កថនំ លបនា. និមិត្តំ វុច្ចតិ បច្ចយទានសញ្ញុប្បាទកំ កាយវចីកម្មំ, តេន និមិត្តេន ចរតិ, និមិត្តំ វា ករោតីតិ នេមិត្តិកោ, តស្ស ភាវោ នេមិត្តិកតា. គន្ធាទយោ វិយ លាភាយ បរេសំ អក្កោសនាទិនា និបិសតីតិ និប្បេសោ, និប្បេសោវ និប្បេសិកោ, តស្ស ភាវោ និប្បេសិកតា. មហិច្ឆតាយ អត្តនា លទ្ធលាភេន បរតោ លាភបរិយេសនា លាភេន លាភំ និជិគីសនតា. ឯវមាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន អនុប្បិយភាណិតាចាដុកម្យតាទិំ សង្គណ្ហាតិ. បដិសង្ខានេន បច្ចវេក្ខណាយ បរិសុទ្ធោ អសំកិលិដ្ឋោ បដិសង្ខានបរិសុទ្ធោ. ចត្តារោ បច្ចយា បរិភុញ្ជីយន្តិ ឯតេនាតិ ចតុបច្ចយបរិភោគោ, តថាបវត្តា អនវជ្ជចេតនា.