៨. អារញ្ញិកង្គកថា

៣១. អារញ្ញិកង្គម្បិ ‘‘គាមន្តសេនាសនំ បដិក្ខិបាមិ, អារញ្ញិកង្គំ សមាទិយាមី’’តិ ឥមេសំ អញ្ញតរវចនេន សមាទិន្នំ ហោតិ.

តេន បន អារញ្ញិកេន គាមន្តសេនាសនំ បហាយ អរញ្ញេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ. តត្ថ សទ្ធិំ ឧបចារេន គាមោយេវ គាមន្តសេនាសនំ.

គាមោ នាម យោ កោចិ ឯកកុដិកោ វា អនេកកុដិកោ វា បរិក្ខិត្តោ វា អបរិក្ខិត្តោ វា សមនុស្សោ វា អមនុស្សោ វា អន្តមសោ អតិរេកចាតុមាសនិវិដ្ឋោ យោ កោចិ សត្ថោបិ.

គាមូបចារោ នាម បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស សចេ អនុរាធបុរស្សេវ ទ្វេ ឥន្ទខីលា ហោន្តិ, អព្ភន្តរិមេ ឥន្ទខីលេ ឋិតស្ស ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតោ. តស្ស លក្ខណំ យថា តរុណមនុស្សា អត្តនោ ពលំ ទស្សេន្តា ពាហំ បសារេត្វា លេឌ្ឌុំ ខិបន្តិ, ឯវំ ខិត្តស្ស លេឌ្ឌុស្ស បតនដ្ឋានព្ភន្តរន្តិ វិនយធរា. សុត្តន្តិកា បន កាកនិវារណនិយមេន ខិត្តស្សាតិ វទន្តិ. អបរិក្ខិត្តគាមេ យំ សព្ពបច្ចន្តិមស្ស ឃរស្ស ទ្វារេ ឋិតោ មាតុគាមោ ភាជនេន ឧទកំ ឆឌ្ឌេតិ, តស្ស បតនដ្ឋានំ ឃរូបចារោ. តតោ វុត្តនយេន ឯកោ លេឌ្ឌុបាតោ គាមោ, ទុតិយោ គាមូបចារោ.

អរញ្ញំ បន វិនយបរិយាយេ តាវ ‘‘ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច សព្ពមេតំ អរញ្ញ’’ន្តិ (បារា. ៩២) វុត្តំ. អភិធម្មបរិយាយេ ‘‘និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលា, សព្ពមេតំ អរញ្ញ’’ន្តិ (វិភ. ៥២៩) វុត្តំ. ឥមស្មិំ បន សុត្តន្តិកបរិយាយេ ‘‘អារញ្ញកំ នាម សេនាសនំ បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិម’’ន្តិ ឥទំ លក្ខណំ. តំ អារោបិតេន អាចរិយធនុនា បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឥន្ទខីលតោ អបរិក្ខិត្តស្ស បឋមលេឌ្ឌុបាតតោ បដ្ឋាយ យាវ វិហារបរិក្ខេបា មិនិត្វា វវត្ថបេតព្ពំ.

សចេ បន វិហារោ អបរិក្ខិត្តោ ហោតិ, យំ សព្ពបឋមំ សេនាសនំ វា ភត្តសាលា វា ធុវសន្និបាតដ្ឋានំ វា ពោធិ វា ចេតិយំ វា ទូរេ ចេបិ សេនាសនតោ ហោតិ, តំ បរិច្ឆេទំ កត្វា មិនិតព្ពន្តិ វិនយដ្ឋកថាសុ វុត្តំ. មជ្ឈិមដ្ឋកថាយំ បន វិហារស្សបិ គាមស្សេវ ឧបចារំ នីហរិត្វា ឧភិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំ អន្តរា មិនិតព្ពន្តិ វុត្តំ. ឥទមេត្ថ បមាណំ.

សចេបិ អាសន្នេ គាមោ ហោតិ, វិហារេ ឋិតេហិ មានុសកានំ សទ្ទោ សុយ្យតិ, បព្ពតនទីអាទីហិ បន អន្តរិតត្តា ន សក្កា ឧជុំ គន្តុំ. យោ តស្ស បកតិមគ្គោ ហោតិ, សចេបិ នាវាយ សញ្ចរិតព្ពោ, តេន មគ្គេន បញ្ចធនុសតិកំ គហេតព្ពំ. យោ បន អាសន្នគាមស្ស អង្គសម្បាទនត្ថំ តតោ តតោ មគ្គំ បិទហតិ, អយំ ធុតង្គចោរោ ហោតិ.

សចេ បន អារញ្ញិកស្ស ភិក្ខុនោ ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា គិលានោ ហោតិ, តេន អរញ្ញេ សប្បាយំ អលភន្តេន គាមន្តសេនាសនំ នេត្វា ឧបដ្ឋាតព្ពោ. កាលស្សេវ បន និក្ខមិត្វា អង្គយុត្តដ្ឋានេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ. សចេ អរុណុដ្ឋានវេលាយំ តេសំ អាពាធោ វឌ្ឍតិ, តេសំយេវ កិច្ចំ កាតព្ពំ. ន ធុតង្គសុទ្ធិកេន ភវិតព្ពន្តិ ឥទមស្ស វិធានំ.

បភេទតោ បន អយម្បិ តិវិធោ ហោតិ. តត្ថ ឧក្កដ្ឋេន សព្ពកាលំ អរញ្ញេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ. មជ្ឈិមោ ចត្តារោ វស្សិកេ មាសេ គាមន្តេ វសិតុំ លភតិ. មុទុកោ ហេមន្តិកេបិ.

ឥមេសំ បន តិណ្ណម្បិ យថា បរិច្ឆិន្នេ កាលេ អរញ្ញតោ អាគន្ត្វា គាមន្តសេនាសនេ ធម្មស្សវនំ សុណន្តានំ អរុណេ ឧដ្ឋិតេបិ ធុតង្គំ ន ភិជ្ជតិ. សុត្វា គច្ឆន្តានំ អន្តរាមគ្គេ ឧដ្ឋិតេបិ ន ភិជ្ជតិ. សចេ បន ឧដ្ឋិតេបិ ធម្មកថិកេ មុហុត្តំ និបជ្ជិត្វា គមិស្សាមាតិ និទ្ទាយន្តានំ អរុណំ ឧដ្ឋហតិ, អត្តនោ វា រុចិយា គាមន្តសេនាសនេ អរុណំ ឧដ្ឋបេន្តិ, ធុតង្គំ ភិជ្ជតីតិ អយមេត្ថ ភេទោ.

អយំ បនានិសំសោ, អារញ្ញិកោ ភិក្ខុ អរញ្ញសញ្ញំ មនសិករោន្តោ ភព្ពោ អលទ្ធំ វា សមាធិំ បដិលទ្ធុំ លទ្ធំ វា រក្ខិតុំ, សត្ថាបិស្ស អត្តមនោ ហោតិ. យថាហ – ‘‘តេនាហំ, នាគិត, តស្ស ភិក្ខុនោ អត្តមនោ ហោមិ អរញ្ញវិហារេនា’’តិ (អ. និ. ៦.៤២; ៨.៨៦). បន្តសេនាសនវាសិនោ ចស្ស អសប្បាយរូបាទយោ ចិត្តំ ន វិក្ខិបន្តិ, វិគតសន្តាសោ ហោតិ, ជីវិតនិកន្តិំ ជហតិ, បវិវេកសុខរសំ អស្សាទេតិ, បំសុកូលិកាទិភាវោបិ ចស្ស បតិរូបោ ហោតីតិ.

បវិវិត្តោ អសំសដ្ឋោ, បន្តសេនាសនេ រតោ;

អារាធយន្តោ នាថស្ស, វនវាសេន មានសំ.

ឯកោ អរញ្ញេ និវសំ, យំ សុខំ លភតេ យតិ;

រសំ តស្ស ន វិន្ទន្តិ, អបិ ទេវា សឥន្ទកា.

បំសុកូលញ្ច ឯសោវ, កវចំ វិយ ធារយំ;

អរញ្ញសង្គាមគតោ, អវសេសធុតាយុធោ.

សមត្ថោ នចិរស្សេវ, ជេតុំ មារំ សវាហិនិំ;

តស្មា អរញ្ញវាសម្ហិ, រតិំ កយិរាថ បណ្ឌិតោតិ.

អយំ អារញ្ញិកង្គេ សមាទានវិធានប្បភេទភេទានិសំសវណ្ណនា.