អតីតាទិវិភាគកថា

៤៩៣. ភគវតា បន –

‘‘យំកិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, តទេកជ្ឈំ អភិសំយូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា អយំ វុច្ចតិ រូបក្ខន្ធោ. យា កាចិ វេទនា… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំកិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ…បេ… អភិសង្ខិបិត្វា អយំ វុច្ចតិ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ’’តិ (វិភ. ២,២៦) –

ឯវំ ខន្ធា វិត្ថារិតា.

តត្ថ យំកិញ្ចីតិ អនវសេសបរិយាទានំ. រូបន្តិ អតិប្បសង្គនិយមនំ. ឯវំ បទទ្វយេនាបិ រូបស្ស អនវសេសបរិគ្គហោ កតោ ហោតិ. អថស្ស អតីតាទិនា វិភាគំ អារភតិ. តញ្ហិ កិញ្ចិ អតីតំ, កិញ្ចិ អនាគតាទិភេទន្តិ. ឯស នយោ វេទនាទីសុ.

៤៩៤. តត្ថ រូបំ តាវ អទ្ធាសន្តតិសមយខណវសេន ចតុធា អតីតំ នាម ហោតិ. តថា អនាគតបច្ចុប្បន្នំ.

តត្ថ អទ្ធាវសេន តាវ ឯកស្ស ឯកស្មិំ ភវេ បដិសន្ធិតោ បុព្ពេ អតីតំ, ចុតិតោ ឧទ្ធំ អនាគតំ, ឧភិន្នមន្តរេ បច្ចុប្បន្នំ.

សន្តតិវសេន សភាគឯកឧតុសមុដ្ឋានំ ឯកាហារសមុដ្ឋានញ្ច បុព្ពាបរិយវសេន វត្តមានម្បិ បច្ចុប្បន្នំ, តតោ បុព្ពេ វិសភាគឧតុអាហារសមុដ្ឋានំ អតីតំ, បច្ឆា អនាគតំ. ចិត្តជំ ឯកវីថិឯកជវនឯកសមាបត្តិសមុដ្ឋានំ បច្ចុប្បន្នំ, តតោ បុព្ពេ អតីតំ, បច្ឆា អនាគតំ. កម្មសមុដ្ឋានស្ស បាដិយេក្កំ សន្តតិវសេន អតីតាទិភេទោ នត្ថិ, តេសញ្ញេវ បន ឧតុអាហារចិត្តសមុដ្ឋានានំ ឧបត្ថម្ភកវសេន តស្ស អតីតាទិភាវោ វេទិតព្ពោ.

សមយវសេន ឯកមុហុត្តបុព្ពណ្ហសាយន្ហរត្តិន្ទិវាទីសុ សមយេសុ សន្តានវសេន បវត្តមានំ តំ តំ សមយំ បច្ចុប្បន្នំ នាម, តតោ បុព្ពេ អតីតំ, បច្ឆា អនាគតំ.

ខណវសេន ឧប្បាទាទិខណត្តយបរិយាបន្នំ បច្ចុប្បន្នំ, តតោ បុព្ពេ អនាគតំ, បច្ឆា អតីតំ. អបិច អតិក្កន្តហេតុបច្ចយកិច្ចំ អតីតំ, និដ្ឋិតហេតុកិច្ចំ អនិដ្ឋិតបច្ចយកិច្ចំ បច្ចុប្បន្នំ, ឧភយកិច្ចំ អសម្បត្តំ អនាគតំ. សកិច្ចក្ខណេ វា បច្ចុប្បន្នំ, តតោ បុព្ពេ អនាគតំ, បច្ឆា អតីតំ. ឯត្ថ ច ខណាទិកថាវ និប្បរិយាយា. សេសា សបរិយាយា.

៤៩៥. អជ្ឈត្តពហិទ្ធាភេទោ វុត្តនយោ ឯវ. អបិច ឥធ និយកជ្ឈត្តម្បិ អជ្ឈត្តំ បរបុគ្គលិកម្បិ ច ពហិទ្ធាតិ វេទិតព្ពំ. ឱឡារិកសុខុមភេទោ វុត្តនយោវ.

៤៩៦. ហីនបណីតភេទោ ទុវិធោ បរិយាយតោ និប្បរិយាយតោ ច. តត្ថ អកនិដ្ឋានំ រូបតោ សុទស្សីនំ រូបំ ហីនំ. តទេវ សុទស្សានំ រូបតោ បណីតំ. ឯវំ យាវ នរកសត្តានំ រូបំ, តាវ បរិយាយតោ ហីនបណីតតា វេទិតព្ពា. និប្បរិយាយតោ បន យត្ថ អកុសលវិបាកំ ឧប្បជ្ជតិ, តំ ហីនំ. យត្ថ កុសលវិបាកំ, តំ បណីតំ.

ទូរេ សន្តិកេតិ ឥទម្បិ វុត្តនយមេវ. អបិច ឱកាសតោបេត្ថ ឧបាទាយុបាទាយ ទូរសន្តិកតា វេទិតព្ពា.

៤៩៧. តទេកជ្ឈំ អភិសំយូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វាតិ តំ អតីតាទីហិ បទេហិ វិសុំ វិសុំ និទ្ទិដ្ឋំ រូបំ សព្ពំ រុប្បនលក្ខណសង្ខាតេ ឯកវិធភាវេ បញ្ញាយ រាសិំ កត្វា រូបក្ខន្ធោតិ វុច្ចតីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. ឯតេន សព្ពម្បិ រូបំ រុប្បនលក្ខណេ រាសិភាវូបគមនេន រូបក្ខន្ធោតិ ទស្សិតំ ហោតិ. ន ហិ រូបតោ អញ្ញោ រូបក្ខន្ធោ នាម អត្ថិ.

៤៩៨. យថា ច រូបំ, ឯវំ វេទនាទយោបិ វេទយិតលក្ខណាទីសុ រាសិភាវូបគមនេន. ន ហិ វេទនាទីហិ អញ្ញេ វេទនាក្ខន្ធាទយោ នាម អត្ថិ.

អតីតាទិវិភាគេ បនេត្ថ សន្តតិវសេន ខណាទិវសេន ច វេទនាយ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នភាវោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ សន្តតិវសេន ឯកវីថិឯកជវនឯកសមាបត្តិបរិយាបន្នា ឯកវីថិវិសយសមាយោគប្បវត្តា ច បច្ចុប្បន្នា, តតោ បុព្ពេ អតីតា, បច្ឆា អនាគតា. ខណាទិវសេន ខណត្តយបរិយាបន្នា បុព្ពន្តាបរន្តមជ្ឈត្តគតា សកិច្ចញ្ច កុរុមានា វេទនា បច្ចុប្បន្នា, តតោ បុព្ពេ អតីតា, បច្ឆា អនាគតា. អជ្ឈត្តពហិទ្ធាភេទោ និយកជ្ឈត្តវសេន វេទិតព្ពោ.

៤៩៩. ឱឡារិកសុខុមភេទោ ‘‘អកុសលា វេទនា ឱឡារិកា, កុសលាព្យាកតា វេទនា សុខុមា’’តិអាទិនា (វិភ. ១១) នយេន វិភង្គេ វុត្តេន ជាតិសភាវបុគ្គលលោកិយលោកុត្តរវសេន វេទិតព្ពោ. ជាតិវសេន តាវ អកុសលា វេទនា សាវជ្ជកិរិយហេតុតោ, កិលេសសន្តាបភាវតោ ច អវូបសន្តវុត្តីតិ កុសលវេទនាយ ឱឡារិកា, សព្យាបារតោ, សឧស្សាហតោ, សវិបាកតោ, កិលេសសន្តាបភាវតោ, សាវជ្ជតោ ច វិបាកាព្យាកតាយ ឱឡារិកា, សវិបាកតោ, កិលេសសន្តាបភាវតោ, សព្យាពជ្ឈតោ, សាវជ្ជតោ ច កិរិយាព្យាកតាយ ឱឡារិកា. កុសលាព្យាកតា បន វុត្តវិបរិយាយតោ អកុសលាយ សុខុមា. ទ្វេបិ កុសលាកុសលវេទនា សព្យាបារតោ, សឧស្សាហតោ, សវិបាកតោ ច យថាយោគំ ទុវិធាយបិ អព្យាកតាយ ឱឡារិកា, វុត្តវិបរិយាយេន ទុវិធាបិ អព្យាកតា តាហិ សុខុមា. ឯវំ តាវ ជាតិវសេន ឱឡារិកសុខុមតា វេទិតព្ពា.

៥០០. សភាវវសេន បន ទុក្ខា វេទនា និរស្សាទតោ, សវិប្ផារតោ, ខោភករណតោ, ឧព្ពេជនីយតោ, អភិភវនតោ ច ឥតរាហិ ទ្វីហិ ឱឡារិកា, ឥតរា បន ទ្វេ សាតតោ, សន្តតោ, បណីតតោ, មនាបតោ, មជ្ឈត្តតោ ច យថាយោគំ ទុក្ខាយ សុខុមា. ឧភោ បន សុខទុក្ខា សវិប្ផារតោ, ខោភករណតោ, បាកដតោ ច អទុក្ខមសុខាយ ឱឡារិកា, សា វុត្តវិបរិយាយេន តទុភយតោ សុខុមា. ឯវំ សភាវវសេន ឱឡារិកសុខុមតា វេទិតព្ពា.

៥០១. បុគ្គលវសេន បន អសមាបន្នស្ស វេទនា នានារម្មណេ វិក្ខិត្តភាវតោ សមាបន្នស្ស វេទនាយ ឱឡារិកា, វិបរិយាយេន ឥតរា សុខុមា. ឯវំ បុគ្គលវសេន ឱឡារិកសុខុមតា វេទិតព្ពា.

លោកិយលោកុត្តរវសេន បន សាសវា វេទនា លោកិយា, សា អាសវុប្បត្តិហេតុតោ, ឱឃនិយតោ, យោគនិយតោ, គន្ថនិយតោ, នីវរណិយតោ, ឧបាទានិយតោ, សំកិលេសិកតោ, បុថុជ្ជនសាធារណតោ ច អនាសវាយ ឱឡារិកា. សា វិបរិយាយេន សាសវាយ សុខុមា. ឯវំ លោកិយលោកុត្តរវសេន ឱឡារិកសុខុមតា វេទិតព្ពា.

៥០២. តត្ថ ជាតិអាទិវសេន សម្ភេទោ បរិហរិតព្ពោ. អកុសលវិបាកកអាយវិញ្ញាណសម្បយុត្តា ហិ វេទនា ជាតិវសេន អព្យាកតត្តា សុខុមាបិ សមានា សភាវាទិវសេន ឱឡារិកា ហោតិ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘អព្យាកតា វេទនា សុខុមា. ទុក្ខា វេទនា ឱឡារិកា. សមាបន្នស្ស វេទនា សុខុមា. អសមាបន្នស្ស វេទនា ឱឡារិកា. សាសវា វេទនា ឱឡារិកា. អនាសវា វេទនា សុខុមា’’តិ (វិភ. ១១). យថា ច ទុក្ខា វេទនា, ឯវំ សុខាទយោបិ ជាតិវសេន ឱឡារិកា សភាវាទិវសេន សុខុមា ហោន្តិ. តស្មា យថា ជាតិអាទិវសេន សម្ភេទោ ន ហោតិ, តថា វេទនានំ ឱឡារិកសុខុមតា វេទិតព្ពា. សេយ្យថិទំ – អព្យាកតា ជាតិវសេន កុសលាកុសលាហិ សុខុមា. តត្ថ កតមា អព្យាកតា? កិំ ទុក្ខា? កិំ សុខា? កិំ សមាបន្នស្ស? កិំ អសមាបន្នស្ស? កិំ សាសវា? កិំ អនាសវាតិ? ឯវំ សភាវាទិភេទោ ន បរាមសិតព្ពោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

អបិច តំ តំ វា បន វេទនំ ឧបាទាយុបាទាយ វេទនា ឱឡារិកសុខុមា ទដ្ឋព្ពាតិ វចនតោ អកុសលាទីសុបិ លោភសហគតាយ ទោសសហគតា វេទនា អគ្គិ វិយ អត្តនោ និស្សយទហនតោ ឱឡារិកា, លោភសហគតា សុខុមា. ទោសសហគតាបិ និយតា ឱឡារិកា, អនិយតា សុខុមា. និយតាបិ កប្បដ្ឋិតិកា ឱឡារិកា, ឥតរា សុខុមា. កប្បដ្ឋិតិកាសុបិ អសង្ខារិកា ឱឡារិកា, ឥតរា សុខុមា. លោភសហគតា បន ទិដ្ឋិសម្បយុត្តា ឱឡារិកា, ឥតរា សុខុមា. សាបិ និយតា កប្បដ្ឋិតិកា អសង្ខារិកា ឱឡារិកា, ឥតរា សុខុមា. អវិសេសេន ច អកុសលា ពហុវិបាកា ឱឡារិកា, អប្បវិបាកា សុខុមា. កុសលា បន អប្បវិបាកា ឱឡារិកា, ពហុវិបាកា សុខុមា.

អបិច កាមាវចរកុសលា ឱឡារិកា. រូបាវចរា សុខុមា. តតោ អរូបាវចរា. តតោ លោកុត្តរា. កាមាវចរា ទានមយា ឱឡារិកា. សីលមយា សុខុមា. តតោ ភាវនាមយា. ភាវនាមយាបិ ទុហេតុកា ឱឡារិកា. តិហេតុកា សុខុមា. តិហេតុកាបិ សសង្ខារិកា ឱឡារិកា. អសង្ខារិកា សុខុមា. រូបាវចរា ច បឋមជ្ឈានិកា ឱឡារិកា…បេ… បញ្ចមជ្ឈានិកា សុខុមា. អរូបាវចរា ច អាកាសានញ្ចាយតនសម្បយុត្តា ឱឡារិកា…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសម្បយុត្តា សុខុមាវ. លោកុត្តរា ច សោតាបត្តិមគ្គសម្បយុត្តា ឱឡារិកា…បេ… អរហត្តមគ្គសម្បយុត្តា សុខុមាវ. ឯស នយោ តំ តំ ភូមិវិបាកកិរិយវេទនាសុ ច ទុក្ខាទិអសមាបន្នាទិសាសវាទិវសេន វុត្តវេទនាសុ ច.

ឱកាសវសេន ចាបិ និរយេ ទុក្ខា ឱឡារិកា. តិរច្ឆានយោនិយំ សុខុមា…បេ… បរនិម្មិតវសវត្តីសុ សុខុមាវ. យថា ច ទុក្ខា, ឯវំ សុខាបិ សព្ពត្ថ យថានុរូបំ យោជេតព្ពា. វត្ថុវសេន ចាបិ ហីនវត្ថុកា យា កាចិ វេទនា ឱឡារិកា, បណីតវត្ថុកា សុខុមា.

ហីនបណីតភេទេ យា ឱឡារិកា, សា ហីនា. យា ច សុខុមា, សា បណីតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

៥០៣. ទូរបទំ បន ‘‘អកុសលា វេទនា កុសលាព្យាកតាហិ វេទនាហិ ទូរេ’’. សន្តិកេបទំ ‘‘អកុសលា វេទនា អកុសលាយ វេទនាយ សន្តិកេ’’តិអាទិនា នយេន វិភង្គេ វិភត្តំ. តស្មា អកុសលា វេទនា វិសភាគតោ, អសំសដ្ឋតោ, អសរិក្ខតោ ច កុសលាព្យាកតាហិ ទូរេ, តថា កុសលាព្យាកតា អកុសលាយ. ឯស នយោ សព្ពវារេសុ. អកុសលា បន វេទនា សភាគតោ, សរិក្ខតោ ច អកុសលាយ សន្តិកេតិ. ឥទំ វេទនាក្ខន្ធស្ស អតីតាទិវិភាគេ វិត្ថារកថាមុខំ. តំតំវេទនាសម្បយុត្តានំ បន សញ្ញាទីនម្បិ ឯវមេវ វេទិតព្ពំ.