៣,៩៨. ចត្តាលីសាទោ វា

អសតាទោ នាញ្ញត្ថេ ចត្តាលីសាទោ តិស្សេ ហោតិ វា. តេចត្តាលីសា តេចត្តាលីស តេចត្តាលីសំ. ភោ តេចត្តាលីសេ ឥច្ចាទិ ហោតិ. ឯវំ តិចត្តាលីសា តេចត្តារីសា តិចត្តារីសា ឥច្ចាទិ, តេចត្តាលីសតិ តិចត្តាលីសតិ ឥច្ចាទិ បុព្ពេវ.

ឯវំ ចតុចត្តាលីសា បញ្ចចត្តាលីសា ចតុចត្តាលីសតិ បញ្ចចត្តាលីសតិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនបញ្ញាសា.

បញ្ញាសា បញ្ញាស បញ្ញាសំ ឥច្ចាទិ ហោតិ. ឯវំ ទ្វេបញ្ញាសា ទ្វាបញ្ញាសា ទ្វិបញ្ញាសា ទ្វេបណ្ណាសា ទ្វាបណ្ណាសា ទ្វិបណ្ណាសា. តេបញ្ញាសា តិបញ្ញាសា តិបញ្ញាសំ តេបណ្ណាសា តិបណ្ណាសា. ចតុបណ្ណាសា បញ្ចបណ្ណាសា ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនសដ្ឋិ.

ឯវំ សដ្ឋិ, ឯកសដ្ឋិ, ទ្វេសដ្ឋិ ទ្វាសដ្ឋិ ទ្វិសដ្ឋិ, តេសដ្ឋិ តិសដ្ឋិ, ចតុសដ្ឋិ បញ្ចសដ្ឋិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនសត្តតិ.

សត្តតិ, ឯកសត្តតិ, ទ្វេសត្តតិ ទ្វាសត្តតិ ទ្វិសត្តតិ, តេសត្តតិ តិសត្តតិ. ទ្វេសត្តរិ ទ្វាសត្តរិ ទ្វិសត្តរិ, ចតុសត្តតិ, បញ្ចសត្តតិ, ចតុសត្តរិ, បញ្ចសត្តរីតិ យាវ ឯកូនាសីតិ.

អសីតិ, ឯកាសីតិ, ទ្វាសីតិ, យាគមេ ទ្វិយាសីតិ, តេអសីតិ តិយាសីតិ, ចតុរាសីតិ, បញ្ចាសីតិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូននវុតិ.

នវុតិ, ឯកនវុតិ, ទ្វេនវុតិ ទ្វានវុតិ ទ្វិនវុតិ, តេនវុតិ តិនវុតិ, ចតុនវុតិ, បញ្ចនវុតិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនសតំ, ឯតំ នបុំសកលិង្គ+មេកវចនន្តំ.

សតំ, ភោ សត សតា, សតំ, សតំ. សតេន, ករណេ សតេន. សតស្ស, សតា សតម្ហា សតស្មា, សតស្ស, សតេ សតម្ហិ សតស្មិំ. ឯវំ ឯកសតតោ បភុតិ យាវ សហស្សំ.

កោដិ បកោដិ កោដិប្បកោដិ អក្ខោភិណិយោ ឥត្ថិលិង្គេ+កវចនន្តា. វគ្គភេទេ តុ សព្ពាសម្បិ សំខ្យានំ ពហុវចនោបិ ហោតេវ ‘‘ទ្វេវីសតិយោ ជិនទន្តា’’ ‘‘តិស្សោ វីសតិយោ ទិនឃដិកា’’ ឥច្ចាទិ.

ទសទសកំ សតំ នាម, ទសសតំ សហស្សំ នាម, ទសសហស្សំ នហុតំ, ទសនហុតំ លក្ខំ, សតសហស្សន្តិបិ វុច្ចតិ.

លក្ខសតំ កោដិ, កោដិលក្ខសតំ បកោដិ, បកោដិលក្ខសតំ កោដិប្បកោដិ, ឯវំ នហុតំ, និន្នហុតំ, អក្ខោភិណី, ពិន្ទុ, អព្ពុទំ, និរព្ពុទំ, អហហំ, អពពំ, អដដំ, សោគណ្ឌិកំ, ឧប្បលំ, កុមុទំ, បុណ្ឌរីកំ, បទុមំ, កថានំ, មហាកថានំ, អសង្ខ្យេយ្យន្តិ យថាក្កមំ សតលក្ខគុណំ វេទិតព្ពំ.

ឥច្ចេវំ ឋានតោ ឋានំ, សតលក្ខគុណំ មតំ;

កោដិប្បភុតីនំ វីស-សង្ខ្យានញ្ច យថាក្កមន្តិ.

អថា+សំខ្យា វុច្ចតេ, អព្យយន្តិ ច វុច្ចតេ. តំ បាទិ ចាទិ, ឧបសគ្គនិបាតាតិ ច ទុវិធំ.

ប បរា អប សំ អនុ អវ ឱ និ ទុ វិ អធិ អបិ អតិ សុ ឧ អភិ បតិ បរិ ឧប អា ឥមេ វីសតិ បាទយោ. បាទយោ ហិ ជោតកា, ន វាចកា.

តត្ថ ប-សទ្ទោ បការា+ទិកម្ម, បធាន+ន្តោភាវ, វិយោគ, តប្បរ, ភុសត្ថ, សម្ភវ, តិត្តិ, អនាវិល, បត្ថនាទីសុ. យថា បការេ-បញ្ញា. អាទិកម្មេ-វិប្បកតំ, បធានេ-បណីតំ, អន្តោភាវេ-បក្ខិត្តំ, ខិត្តន្តិ បេរណំ, បក្ខិត្តន្តិ អន្តោករណំ, ធាត្វត្ថស្ស ពាធិតត្តា. វុត្ថញ្ហិ –

ធាត្វត្ថំ ពាធតេ កោចិ, កោចិ តំ អនុវត្តតេ;

តមេវ+ញ្ញោ វិសេសេតិ, ឧបសគ្គគតី តិធាតិ.

ឯត្ថ ច ‘‘អនុរុទ្ធកា មេ សង្គាមយុទ្ធេ’’តិ ច ឥមេ ឧបសគ្គា ធាត្វត្ថំ វិសេសេន្តិ នាម. វិយោគេ-បវាសី, តប្បរេ-បាចរិយោ, ភុសត្ថេ-បវុទ្ធកាយោ, សម្ភវេ-ហិមវន្តា គង្គា បភវតិ, តិត្តិយំ-បហូត+មន្នំ, អនាវិលេ-បសន្ន+មុទកំ, បត្ថនេ-បណិហិតំ.

បរាឥតិ បរិហានិ, បរាជយ, គតិ, វិក្កមា+មសនាទីសុ. យថា បរិហានិយំ-បរាភវោ. បរាជយេ-បរាជិតោ, គតិយំ-បរាយនំ, វិក្កមេ-បរក្កមតិ, អាមសនេ-អង្គស្ស បរាមសនំ.

អបឥតិ អបគត, គរហ, វជ្ជន, បូជា, បទុស្សនាទីសុ. យថា អបគតេ-អបមានោ អបេតោ, គរហេ-អបគព្ភោ, វជ្ជនេ-អបសាលាយ អាយន្តិ វាណិជា, បូជាយំ-វុទ្ធាបចាយី, បទុស្សនេ-អបរជ្ឈន្តិ.

សំឥតិ សមោធាន, សម្មាសម, សមន្តភាវ, សំគត, សំខេប, ភុសត្ថ, សហ+ប្បត្ថ, បភវា+ភិមុខភាវ, វិធាន, បុនប្បុន, ករណ, សមិទ្ធាទីសុ. យថា សមោធានេ-សន្ធិ, សម្មាសមេ-សមាធិ, សម្បយុត្តោ, សមន្តភាវេ-សំកិណ្ណំ, សមុល្លបនា, សំគតេ-សង្គមោ, សំខេបេ-សមាសោ, ភុសត្ថេ-សារត្ថោ, សហត្ថេ-សំវាសោ, អប្បត្ថេ-សមគ្ឃោ, បភវេ-សម្ភវោ, អភិមុខភាវេ-សម្មុខំ. សំគតេ-សំគណ្ហាតិ, វិធានេ-សំវុតំ, បុនប្បុនករណេ-សន្ធាវតិ, សមិទ្ធិយំ-សម្បន្នោ.

អនុឥតិ អនុគតា+នុបច្ឆិន្ន, បច្ឆាត្ថ, ភុសត្ថ, សាទិស្ស, ហីន, តតិយត្ថ, លក្ខណិ+ត្ថម្ភូតក្ខាន, ភាគ, វិច្ឆាទីសុ. អនុគតេ-អន្វេតិ, អនុបច្ឆិន្នេ-អនុសយោ, បច្ឆាត្ថេ-អនុរថំ, ភុសត្ថេ-អនុរត្តោ, សាទិស្សេ-អនុរូបំ, ហីនេ-អនុសារិបុត្តំ បញ្ញវន្តោ, តតិយត្ថេ-នទិ+មន្វវសិតា សេនា, លក្ខណេរុក្ខ+មនុវិជ្ជោតតេ វិជ្ជុ, ឥត្ថម្ភូតខ្យានេ-សាធុ ទេវទត្តោ មាតរ+មនុ, ភាគេ-យ+ទេត្ថ មំ អនុ សិយា, តំ ទីយតុ, វិច្ឆាយំ-រុក្ខំ រុក្ខំ អនុ វិជ្ជោតតេ ចន្ទោ.

អវឥតិ អធោភាគ, វិយោគ, បរិភវ, ជានន, [សុទ្ធិ] និច្ឆយ, ទេស, ថេយ្យាទីសុ. អធោភាគេ-អវក្ខិត្តចក្ខុ, វិយោគេ-អវកោកិលំ វនំ, បរិភវេ-អវជាននំ, អវមញ្ញតិ, ជាននេ-អវគច្ឆតិ. [សុទ្ធិយំ–វោទានំ (រូបសិទ្ធិ)], និច្ឆយេ-អវធារណំ, ទេសេ-អវកាសោ, ថេយ្យេ-អវហារោ.

ឱឥតិ ឱរោហរណ, នីហរណ, សុទ្ធិអាទីសុ ទិស្សតិ. ឱរោហណេ-បាសាទា ឱរោហតិ, នីហរណេ-ឱមុក្កុបាហនោ, សុទ្ធិយំ-ឱទាតំ.

និឥតិ, និស្សេស, និគ្គត, នីហរណ,+ន្តោបវេសនា+ភាវ, និសេធន, និក្ខន្ត, បាតុភាវា+វធារណ, វិភជន, ឧបមុ+បធារណា+វសាន, ឆេក, នីហរណា+វរណាទីសុ. និស្សេសេ-និរុត្តិ, និគ្គតេ-និក្កិលេសោ, និយ្យាតិ, នីហរណេ-និទ្ធារណំ, អន្តោបវេសនេ-និខាតោ, អភាវេ-និម្មក្ខិកំ, និសេធេ-និវារេតិ, និក្ខន្តេ-និព្ពានំ, បាតុភាវេ-និម្មិតំ, អវធារណេ-និច្ឆយោ, វិភជនេ-និទ្ទេសោ. ឧបមាយំ-និទស្សនំ, ឧបធារណេ-និសាមនំ, អវសានេ-និដ្ឋិតំ, ឆេកេ-និបុណោ, នីហរណេ-នីហរតិ, ឥស្ស ទីឃោ. អាវរណេ-នីវរណំ.

ទុឥតិ អសោភណា+ភាវ, កុច្ឆិតា+សមិទ្ធិ, កិច្ឆ, វិរូបតាទីសុ. អសោភណេ-ទុគ្គន្ធោ, អភាវេ-ទុព្ភិក្ខំ, កុច្ឆិតេ – ទុក្កដំ. អសមិទ្ធិយំ-ទុស្សស្សំ, កិច្ឆេ-ទុក្ករំ, វិរូបតាយំ-ទុព្ពណ្ណោ ទុម្មុខោ.

វិឥតិ វិសេស, វិវិធ, វិរុទ្ធ, វិគត, វិយោគ, វិរូបតាទីសុ. វិសេសេ-វិមុត្តិ, វិសិដ្ឋោ, វិវិធេ-វិមតិ, វិរុទ្ធេ-វិវាទោ, វិគតេ-វិមលំ, វិយោគេ-វិប្បយុត្តោ, វិរូបតាយំ-វិរូបោ.

អធិឥតិ អធិកិ+ស្សរូ+បរិភាវា+ធិភវន+ជ្ឈាយា+ធិដ្ឋាន, និច្ឆយ, បាបុណនាទីសុ. អធិកេ-អធិសីលំ, ឥស្សរេ-អធិបតិ, អធិ ព្រហ្មទត្តេ បញ្ចាលា, ឧបរិភាវេ-អធិរោហតិ, បថវិំ អធិសេស្សតិ, អធិភវនេ-អធិភវតិ, អជ្ឈាយនេ-ព្យាករណ+មធីតេ, អធិដ្ឋានេ-ភូមិកម្បាទិំ អធិដ្ឋាតិ, និច្ឆយេ-អធិមោក្ខោ, បាបុណនេ-ភោគក្ខន្ធំ អធិគច្ឆតិ.

អបិឥតិ សម្ភាវនា+បេក្ខា, សមុច្ចយ, គរហ, បញ្ហាទីសុ. សម្ភាវនាយំ-អបិ ទិព្ពេសុ កាមេសុ, មេរុម្បិ វិនិវិជ្ឈិត្វា គច្ឆេយ្យ, អបេក្ខាយំ-អយម្បិ ធម្មោ អនិយតោ, សមុច្ចយេ-ឥតិបិ អរហំ, អន្តម្បិ អន្តគុណម្បិ អាទាយ, គរហេ-អបិ អម្ហាកំ បណ្ឌិតក, បញ្ហេ-អបិ ភន្តេ ភិក្ខំ លភិត្ថ.

អតិឥតិ អតិក្កមនា+តិក្កន្តា+តិសយ, ភុសត្ថាទីសុ. អតិក្កមេ-អតិរោចតិ អម្ហេហិ, អតីតោ, អតិក្កន្តេ-អច្ចន្តំ, អតិសយេ-អតិកុសលោ, ភុសត្ថេ-អតិកោធោ, អតិវុទ្ធិ.

សុឥតិ សោភណ, សុដ្ឋុ, សម្មា, សមិទ្ធិ, សុខត្ថាទីសុ. សោភណេ-សុគន្ធោ, សុដ្ឋុ+សម្មាទត្ថេសុ-សុដ្ឋុ គតោ សុគតោ, សម្មា គតោតិបិ សុគតោ, សមិទ្ធិយំ-សុភិក្ខំ, សុខត្ថេ-សុករោ.

ឧឥតិ ឧគ្គតុ+ទ្ធកម្ម, បធាន, វិយោគ, សម្ភវ, អត្តលាភ, សត្តិ, សរូបកថនាទីសុ. ឧគ្គតេ-ឧគ្គច្ឆតិ, ឧទ្ធកម្មេ-អាសនា ឧដ្ឋិតោ, ឧក្ខេបោ, បធានេ-ឧត្តមោ, លោកុត្តរោ, វិយោគេ-ឧព្ភាសិតោ, សម្ភវេ-ឧព្ភុតោ, អត្តលាភេ-ឧប្បន្នំ ញាណំ, សត្តិយំ-ឧស្សហតិ គន្តុំ, សរូបកថនេ-ឧទ្ទិសតិ សុត្តំ.

អភិឥតិ អភិមុខភាវ, វិសិដ្ឋា+ធិកុ+ទ្ធកម្ម, កុល, សារុប្ប, វន្ទន, លក្ខណិ+ត្ថម្ភូតក្ខាន, វិច្ឆាទីសុ. អភិមុខភាវេ-អភិមុខោ, អភិក្កមតិ, វិសិដ្ឋេ-អភិធម្មោ, អធិកេ-អភិវសតិ, ឧទ្ធកម្មេ-អភិរុហតិ. កុលេ-អភិជាតោ, សារុប្បេ-អភិរូបោ, វន្ទនេ-អភិវាទេតិ, លក្ខណាទីសុ បុរិមសមំ.

បតិឥតិ បដិគត, បដិលោម, បដិនិធិ, បដិទាន, និសេធ, និវត្តន, សាទិស្ស, បដិករណា+ទាន, បដិពោធ, បដិច្ច, លក្ខណិត្ថម្ភូតក្ខាន, ភាគ, វិច្ឆាទីសុ. បដិគតេ-បច្ចក្ខំ, បដិលោមេ-បដិសោតំ, បដិនិធិម្ហិ-អាចរិយតោ បតិ សិស្សោ, បដិទានេ-តេលត្ថិកស្ស ឃតំ បដិទទាតិ, និសេធេ-បដិសេធេតិ, និវត្តនេ-បដិក្កមតិ, សាទិស្សេ-បដិរូបកំ, បដិករណេ-បដិការោ, អាទានេ-បដិគ្គណ្ហាតិ, បដិពោធេ-បដិវេធោ, បដិច្ចេ-បច្ចយោ, លក្ខណាទីសុ បុរិមសមំ.

បរិឥតិ សមន្តតោភាវ, បរិច្ឆេទ, វជ្ជនា+លិង្គន, និវសន, បូជា, ភោជនា+វជានន, ទោសក្ខាន, លក្ខណាទីសុ. សមន្ថ- តោភាវេ-បរិវុតោ, បរិច្ឆេទេ-បរិញ្ញេយ្យំ, វជ្ជនេ-បរិហរតិ, អាលិង្គនេ-បរិស្សជតិ, និវសនេ-យោ វត្ថំ បរិទហេស្សតិ, បូជាយំ-បរិចរិយា, ភោជនេ-ភិក្ខុំ បរិវិសតិ, អវជាននេ-បរិភវតិ. ទោសក្ខានេ-បរិភាសតិ, លក្ខណាទីសុ-រុក្ខំ បរិ វិជ្ជោតតេ វិជ្ជុ ឥច្ចាទិ.

ឧបឥតិ ឧបគមន, សមីបូ+បបត្តិ, សាទិស្សា+ធិកុ+បរិភាវា+នសន, ទោសក្ខាន, សញ្ញា, បុព្ពកម្ម, បូជា, គយ្ហាការ, ភុសត្ថាទីសុ. ឧបគមនេ-និសិន្នំ វា ឧបនិសីទេយ្យ, សមីបេ-ឧបនគរំ, ឧបបត្តិយំ-សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ, អថ វា ឧបបត្តិ=យុត្តិ, យថា ឧបបត្តិតោ ឥក្ខតីតិ ឧបេក្ខា, សាទិស្សេ-ឧបមានំ, ឧបមា, អធិកេ-ឧបខារិយំ ទោណោ, ឧបរិភាវេ-ឧបសម្បន្នោ, អនសនេ-ឧបវាសោ, ទោសក្ខានេ-បរំ ឧបវទតិ, សញ្ញាយំ-ឧបធា, ឧបសគ្គោ, បុព្ពកម្មេ-ឧបក្កមោ, ឧបការោ, បូជាយំ-ពុទ្ធុបដ្ឋាកោ, មាតុបដ្ឋានំ, គយ្ហាការេ-សោចេយ្យបច្ចុបដ្ឋានំ, ភុសត្ថេ-ឧបាទានំ, ឧបាយាសោ, ឧបនិស្សយោតិ.

អាឥតិ អភិមុខភាវុ+ទ្ធកម្ម+មរិយាទា+ភិវិធិ, បត្តិ+ច្ឆា, បរិស្សជន, អាទិកម្ម, គហណ, និវាសន, សមីប, អាវ្ហានាទីសុ. អភិមុខភាវេ-អាគច្ឆន្តិ, ឧទ្ធកម្មេ-អារោហតិ, មរិយាទាយំ-អាបព្ពតា ខេត្តំ, អភិវិធិម្ហិ-អាកុមារំ យសោ កច្ចាយនស្ស, បត្តិយំ-អាបត្តិំ អាបន្នោ, ឥច្ឆាយំ-អាកង្ខា, បរិស្សជនេ-អាលិង្គនំ, អាទិកម្មេ-អារម្ភោ, គហណេ-អាទីយតិ, អាលិង្គតិ, (អាលិម្បតិ, រូ), និវាសេ-អាវសថោ, អាវាសោ, សមីបេ-អាសន្នំ, អាវ្ហានេ-អាមន្តេតិ.

ប បរា+ប ស+មន្វ+វ, ឱ និ ទុ រភិ ព្យា+ធិសុ;

អតិ និ ប្បតិ បរិ អបយោ, ឧប អា ឥតិ វីសតិ;

ឯស ហិ ភោ ឧបសគ្គ-វិធិ+ក្កមតោ កថិតោ.

ឯត្ថ ច –

ឧបសគ្គ+និបាតា ច, បច្ចយា ច ឥមេ តយោ;

នេកេ+នេកត្ថវាចកា, ឥតិ នេរុត្តិកា+ព្រវុំ.