២. នាមកណ្ឌ

អថ នាមានិ វុច្ចន្តេ. តំ អត្ថាភិមុខំ នមនតោ, អត្តនា ច+ត្ថស្ស នាមនតោ នាមំ, ទព្ពាភិធានំ. តំ ទុវិធំ សលិង្គា+លិង្គតោ, អន្វត្ថរុឡ្ហិតោ ច, តិវិធំ បុមិ+ត្ថិ+នបុំសកលិង្គតោ, រុក្ខោ, លតា, វនន្តិ. ចតុព្ពិធំ សាមញ្ញ+គុណ+ក្រិយា+យទិច្ឆានាមតោ, រុក្ខោ, នីលោ, បាចកោ, សិរិវឌ្ឍោតិ. អដ្ឋវិធំ អវណ្ណិ+វណ្ណុ+វណ្ណោ+ការ+និគ្គហីតន្តបកតិភេទតោ, ឯត្ថ កិំសទ្ទោ និគ្គហីតន្តោ. បច្ចយា បឋមំ ករីយតីតិ បកតិ, សទ្ទោ, ធាតុ ច.

តត្ថ សលិង្គេសុ តាវ អការន្តតោ បុល្លិង្គា សុគតសទ្ទា សត្ត វិភត្តិយោ បរា យោជីយន្តេ. សុគតឥតិ ឋិតេ –

១. ទ្វេ ទ្វេ+កានេកេសុ នាមស្មា សិយោ អំយោ នា ហិ ស នំ ស្មា ហិ ស នំ ស្មិំ សុ

ឯតេសំ ទ្វេ ទ្វេ ហោន្តិ ឯកានេកត្ថេសុ វត្តមានតោ នាមស្មា យថាក្កមំ. យតោ ឥមេ សត្ត ទុកា ហោន្តិ, ‘‘អត្ថវន្ត+មធាតុក+មបច្ចយំ បាដិបទិកំ កិតក+តទ្ធិត+សមាសា ចេ’’តិ វុត្តត្តា តំ នាមំ បាដិបទិកំ នាម. កេចិ សកត្ថ+ទព្ព+លិង្គ+សង្ខ្យា+កម្មាទិបញ្ចកំ បាដិបទិកន្តិ វទន្តិ. តេនេ+តំ វុច្ចតិ –

សកត្ថ+ទព្ព+លិង្គានិ, សទ្ទត្ថ+មព្រវុំ បរេ;

សង្ខ្យា+កម្មាទិកានន្តុ, វិភត្តិ វាចកា មតា.

សកត្ថ+ទព្ព+លិង្គានិ, សង្ខ្យា+កម្មាទិបញ្ចកំ;

សទ្ទត្ថ+មព្រវុំ កេចិ, វិភត្តិ បន ជោតកាតិ ច.

តតោ ឯកម្ហិ វត្តព្ពេ ឯកវចនំ ពហុម្ហិ វត្តព្ពេ ពហុវចនញ្ចាតិ អនិយមេន បសង្គេ ‘‘នាមស្មា’’តិ អធិការោ.

៣៧. បឋមា+ត្ថមត្តេ

នាមស្សា+ភិធេយ្យមត្តេ បឋមាវិភត្តិ ហោតីតិ វត្តិច្ឆាវសា បឋមាយេ+កវចនពហុវចនានិ. សិ យោឥតិ បឋមា. សិស្សិ+ការស្សា+នុពន្ធត្តា អប្បយោគោ. បយោជនំ ‘‘កិ+មំសិសូ’’តិ សំកេតោ, តថា អំវចនស្សា+ការស្ស. ឯត្ថ តថាតិ វុត្តស្សាតិទេសោ អញ្ញទីយធម្មាន+មញ្ញត្ថបាបន+មតិទេសោ. ឯកម្ហិ វត្តព្ពេ បឋមេកវចនំ សិ.

អតោតិ វត្តតេ, អតោតិ នាមវិសេសនត្តា ‘‘វិធិព្ពិសេសនន្តស្សា’’តិ បរិភាសតោ អការន្តតោ នាមស្មា វិធិ.

១០៩. សិស្សោ

អការន្តតោ នាមស្មា សិស្ស ឱ ហោតិ. បុព្ពសរលោបេ សុគតោ តិដ្ឋតិ. ពហុម្ហិ វត្តព្ពេ ពហុវចនំ យោ. ឯវំ ឧបរិបិ យោជេតព្ពំ.

៤១. អតោ យោនំ ដាដេ

អការន្តតោ នាមស្មា បឋមាទុតិយាយោនំ ដាដេ ហោន្តិ យថាក្កមំ. ដការានុពន្ធត្តា ‘‘ដានុពន្ធា+នេកវណ្ណា សព្ពស្សា’’តិ សព្ពាទេសោ. សុគតា តិដ្ឋន្តិ.

‘‘បឋមា+ត្ថមត្តេ’’តិ វត្តតេ.

៣៨. អាមន្តណេ

អាមន្តណាធិកេ អត្ថមត្តេ បឋមាវិភត្តិ ហោតីតិ ឯកស្មិំ ឯកវចនំ សិ.

១១២. គោ ស្យា+លបនេ

អាលបនេ សិ គសញ្ញោ ហោតិ.

‘‘លោបោ’’តិ វត្តតេ.

១១៧. គសីនំ

នាមស្មា គ+សីនំ លោបោ ហោតិ. ភោ សុគត ចិរំ តិដ្ឋ.

‘‘គេ’’តិ វត្តតេ.

៥៩. អយុនំ វា ទីឃោ

អឥឧឥច្ចេតេសំ វា ទីឃោ ហោតិ គេ បរេ តិលិង្គេ+តិ ទីឃេ ភោ សុគត សុគតា ចិរំ តិដ្ឋ. សក្កតេ សុគតាតិ ទីឃំ ទូរាលបនេយេវិ+ច្ឆន្តិ, សមីបាលបនេបិ ទស្សនតោ តំ ន គហេតព្ពំ. ពហុវចនេ យោស្ស ដា, សុគតា ចិរំ តិដ្ឋថ.

២. កម្មេ ទុតិយា

តស្មិំ កម្មការកេ ទុតិយាវិភត្តិ ហោតិ. អំយោឥតិ ទុតិយា. ឯត្ថ ទុតិយាតតិយាទិភាវោ វិភត្តិសុត្តេ សិយោ ឥតិ បឋមាវិភត្យាទីនិ+មុបាទាយ វុច្ចតិ, តំ តំ ឧបាទាយ បញ្ញត្តត្តា. ទុតិយេកវចនំ អំ, អការស្សា+បយោគោ. សុគតំ បស្ស. ទុតិយាពហុវចនំ យោ, តស្ស ដេ, សុគតេ បស្ស.

១៩. កត្តុករណេសុ តតិយា

តស្មិំ កត្តរិ ករណេ ច ការកេ តតិយាវិភត្តិ ហោតិ. នា+ហិឥតិ តតិយាវិភត្តិ. តតិយាឯកវចនំ នា.

‘‘នាស្សា’’តិ វត្តតេ.

១០៨. អតេ+ន

អការន្តតោ នាមស្មា បរស្ស នាវចនស្ស ឯនាទេសោ ហោតិ និច្ចំ. សុគតេន កតំ.

៩៨. សុហិស្វ+ស្សេ

អការន្តស្ស សុហិស្វេ+ហោតិ. សុគតេហិ.

‘‘វេ’’តិ វត្តតេ.

៩៥. ស្មាហិស្មិំនំ ម្ហាភិម្ហិ

នាមស្មា បរេសំ ស្មាហិស្មិំនំ ម្ហាភិម្ហិ ហោន្តិ យថាក្កមំតិ ហិស្ស ភិអាទេសេ សុគតេភិ. ករណេ សុគតេន លោកោ បុញ្ញំ ករោតិ, សុគតេហិ សុគតេហិ វា.

២៤. ចតុត្ថី សម្បទានេ

តស្មិំ សម្បទានការកេ ចតុត្ថី សិយា. ស+នំឥតិ ចតុត្ថី. ចតុត្ថេ+កវចនំ ស. វិភត្តិសុត្តេ ស្ស+នំតិ ទីឃបាឋេន សុគតស្សាតិ សិទ្ធេបិ ‘‘ឈលា សស្ស នោ’’ ត្យាទិការិយសុត្តេសុ ស្សស្សាតិ អក្ខរគារវតា ហោតីតិ លាឃវត្ថ+មិទ+មារទ្ធំ –

៥១. សុញ សស្ស

នាមស្មា បរស្ស សស្ស សុញាគមោ ហោតិ. ស ច ‘‘ឆដ្ឋិយា’’តិ វត្តមានេ –

១,២០. ញាកានុ ពន្ធា+ទ្យន្តា

ឆដ្ឋីនិទ្ទិដ្ឋស្ស ញានុពន្ធ+កានុពន្ធា អាទ្យន្តាហោន្តីតិ អាទ្យវយវោ. ឧការោ ឧច្ចារណត្ថោ, ញ្ញការោ អស្មិំ សុត្តេ សំកេតត្ថោ. សុគតស្ស ទានំ ទេតិ.

១,៥៨. ‘‘ពហុលំ’’ត្យ+ធិការោ

ពហុលាធិការំ កប្បទុមមិវ មញ្ញន្តិ សទ្ទិកា. តញ្ច –

ក្វចិ បវត្ត្យ+បវត្តិ, ក្វច+ញ្ញំ ក្វចិ វា ក្វចិ;

សិយា ពហុលសទ្ទេន, វិធិ សព្ពោ យថាគមំតិ –

ចតុព្ពិធំ ពហុលំ សមិក្ខន្តិ.

‘‘អតោ វា’’ត្វេវ,

៤៤. សស្សាយ ចតុត្ថិយា

អការន្តតោ បរស្ស ចតុត្ថិយា សស្ស អាយោ ហោតិ វា ពហុលំ. សុគតាយ. យេភុយ្យេន តាទត្ថេយេវា+យ+មាយោ ទិស្សតីតិ ឥតោ បរំ នោ+ទាហរីយតេ. ចតុត្ថីពហុវចនំ នំ,

‘‘ទីឃោ’’តិ វត្តតេ.

៨៩. សុនំហិសុ

នាមស្ស ទីឃោ ហោតិ សុនំហិសុ. សុគតានំ.

២៩. បញ្ចម្យ+វធិស្មា

ឯតស្មា អវធិការកា បញ្ចមីវិភត្តិ ហោតិ. ស្មា+ហិឥតិ បញ្ចមី. បញ្ចម្យេកវចនំ ស្មា,

‘‘អតោ’’ ‘‘ដាដេ’’ ‘‘វេ’’តិ ច វត្តតេ.

៤៣. ស្មា+ស្មិំនំ

អការន្តតោ នាមស្មា បរេសំ ស្មា+ស្មិំនំ ដា+ដេ ហោន្តិ វា យថាក្កមំ. សុគតា អបេហិ សុគតម្ហា សុគតស្មា វា. បញ្ចមីពហុវចនញ្ហិ, សុគតេភិ សុគតេហិ.

៣៩. ឆដ្ឋី សម្ពន្ធេ

ការកេហិ អញ្ញោ សម្ពន្ធោ, តត្រ ឆដ្ឋីវិភត្តិ ហោតិ. ស+នំឥតិ ឆដ្ឋី, ឆដ្ឋេកវចនំ ស, សុគតស្ស វិហារោ, ឆដ្ឋីពហុវចនំ នំ, សុគតានំ.

១៤. សត្តម្យា+ធារេ

អាធារការកេ សត្តមីវិភត្តិ ហោតិ. ស្មិំ+សុឥតិ សត្តមី. សត្តម្យេកវចនំ ស្មិំ, សុគតេ បតិដ្ឋិតំ សុគតម្ហិ សុគតស្មិំ វា. សត្តមីពហុវចនំ សុ, ‘‘សុ+ហិស្វ+ស្សេ’’តិ ឯ, សុគតេសុ.

សុគតោ, សុគតា. ភោ សុគត, ភោ សុគតា, ភវន្តោ សុគតា. សុគតំ, សុគតេ. សុគតេន, សុគតេភិ, សុគតេហិ. ករណេ សុគតេន, សុគតេភិ, សុគតេហិ. សុគតស្ស, សុគតាយ, សុគតានំ. សុគតា, សុគតម្ហា, សុគតស្មា, សុគតេភិ, សុគតេហិ. សុគតស្ស, សុគតានំ. សុគតេ, សុគតម្ហិ, សុគតស្មិំ, សុគតេសុ.

សុគតោ សុគតោ. សុគតំ នមតិ. សុគតេន កតោ. សុគតេន ជិតោ. សុគតស្ស ទទេ. សុគតា វិគតោ. សុគតស្ស សុតោ. សុគតេ រមតេ. ឯវំ –

សូរា+សុរ+នរោ+រគ+នាគ+យក្ខា,

គន្ធព្ព+កិន្នរ+មនុស្ស+បិសាច+បេតា;

មាតង្គ+ជង្គម+តុរង្គ+វរាហ+សីហា,

ព្យគ្ឃ+ច្ឆ+កច្ឆប+តរច្ឆ+មិគ+ស្ស+សោណា.

អាលោក+លោក+និលយា+និល+ចាគ+យោគា,

វាយាម+គាម+និគមា+គម+ធម្ម+កាមា;

សង្ឃោ+ឃ+ឃោស+បដិឃា+សវ+កោធ+លោភា,

សារម្ភ+ថម្ភ+មទ+មាន+បមាទ+មក្ខា.

បុន្នាគ+បូគ+បនសា+សន+ចម្បក+ម្ព-

ហិន្តាល+តាល+វកុល+ជ្ជុន+កិំសុកា ច;

មន្ទារ+កុន្ទ+បុចិមន្ទ+ករញ្ជ+រុក្ខា,

ញេយ្យា មយូរ+សកុណ+ណ្ឌជ+កោញ្ច+ហំសា.

សុគតសទ្ទោវ, យតោ សព្ពោ សទ្ទោ, ន សទ្ទតាលិតត្ថោវ, អថ ខោ សំយោគាទិវសេនបិ អត្ថំ វទន្តិ. តេនេ+តំ វុច្ចតិ –

សំយោគា វិប្បយោគា ច, សាហចរិយា+វិរោធតោ;

អត្ថា បករណា លិង្គា, សទ្ទន្តរសមីបតោ.

សាមត្ថ្យោ+ចិត្រ+ទេសេហិ, កាល+ព្យត្តា+នុរូបតោ;

ឧបចារ+កាកុភេទ, សម្ពន្ធេហុ+បលក្ខណា.

វចនា ច តទង្គត្តា, បធានត្តាតិអាទិហិ;

សទ្ទ+ត្ថា បវិភជ្ជន្តេ, ន សទ្ទាទេវ កេវលាតិ.

ឯត្ថ សំយោគតោ តាវ, ‘‘សកិសោរា ធេនុ ទីយតូ’’តិ, កិសោរោ អស្សបោតកោ, តំសំយោគតោ វឡវា ឯវ បតីយតេ.

វិប្បយោគតោ – ‘‘អកិសោរា អានីយតូ’’តិ តប្បដិសេធា វឡវា ឯវ បតីយតេ.

សហចរណតោ – ‘‘រាម+លក្ខណ’’ឥតិ ឧភិន្នំ សហចរណេន រាមោតិ ទាសរថិ ឯវ រាមោ, ន អញ្ញាភិធានោ ជាមទគន្យាទិ. លក្ខណោបិ សោមិត្តិ ឯវ, ន តុ យោ កោចិ លក្ខណោ.

វិរោធតោ – ‘‘រាម+ជ្ជុនា’’ ឥតិ ភគ្គវោ សហស្សពាហុ ច អញ្ញមញ្ញវិរុទ្ធាតិ តេ ឯវ បតីយន្តេ, ន ទាសរថិ សព្យសាចិ ច.

អត្ថតោ – ‘‘សិន្ធវ+មានយ, បវិសាមិ រណង្គណ’’មិតិ រណង្គណបវេសោ វាហនវិសេសេន ហោតីតិ អត្ថតោ តុរង្គបតីតិ, ន តុ លវណវិសេសំ.

បករណតោ-ភោជនវិធិម្ហិ ឧបសង្ខរិយមានេ ‘‘សិន្ធវ+មានយេ’’តិ, អត្រ ហិ សទ្ទន្តរស្សា+ភាវេបិ ភោជនោបករណសមវាយ+មាលោកិតភាវតោ លវណេ បដិបត្តិ, តាទិសោ ហិ បត្ថាវោតិ.

លិង្គតោ – ‘‘ទេវទត្តំ បឋម+មុបវេសយ សមារាធិតគុរុំ’’តិ, អត្រ សមារាធិតគុរុត្តេន លិង្គេន តស្ស ពាហុស្សច្ច+មវគម្យតេ, ន តុ យោ កោចិ ទេវគុណោ.

សន្និធានតោ – ‘‘អជ្ជុនោ កតវីរិយោតិ’’ បតីយតេ, នោ អកតវីរិយោ អជ្ជុនោតិ.

សាមត្ថិយតោ – ‘‘អនុទរា កញ្ញា’’តិ ឧទរេ អសតិ កញ្ញា ឯវ នត្ថីតិ តស្សា កិសាង្គិយា មជ្ឈបទេសោតិ បតីយតេ.

ឱចិត្រតោ – ‘‘រាមសទិសោ+យំ’’ ឥតិ, អត្រ ហិ រាមោ បយុត្តទាសរថិស្មិំ ភិយ្យោ សាធារណោ បរិចយោតិ ទាសរថិ ឯវ បតីយតេ, ន ភគ្គវរាមោ.

ទេសតោ – ‘‘បោដ្ឋបា’’ ឥតិ កិស្មិញ្ចិ ទេសេ បសំសាវចនំ. កិស្មិញ្ចិ អក្កោសវចនំ.

កាលតោ – ‘‘បចេ’’តិ ទក្ខិណាបថេ កត្ថចិ បុព្ពណ្ហេ យាគុបាកេ, សាយណ្ហេ តុ ឱទនបាកេ.

ព្យត្តិតោ – ‘‘គាមស្ស អទ្ធ’’ មិតិ សមភាគេ, នបុំសកត្តា. ‘‘គាមស្ស អទ្ធោ’’តិ បុមត្តេន តុ អសមភាគេ.

អនុរូបតោ – ‘‘នរបតិ សាធុ រក្ខតិ គោមណ្ឌល’’មិតិ មហីមណ្ឌលបាលនំ រាជិនោ+នុរូប+មិតិ មហីមណ្ឌលបាលនេវ បតីតិ, ន តុ គោយូថរក្ខនេ.

ឧបចារតោ – អតំសភាវេ តំសភាវារោបន+មុបចារោ, ស ច តទដ្ឋោ, តទ្ធម្មោ, តំសហចរិយោ, តំសមីបោតិ ចតុព្ពិធោ, តត្ថ យថាក្កមំ មញ្ចា ឧក្កោសន្តិ, អគ្គិ មាណវោ, យដ្ឋិំ បវេសយ, គង្គាយំ វជោតិ.

កាកុតោ-កាកុសទ្ទោ ឥត្ថិយំ, ស ច វិការ+សោក+ភីតិ+ធនិរូបេសុ ទិស្សតិ, វត្តុ កាយវិការា កថញ្ចិ តំ អកតវាអបិ កេនចិ អញ្ញេន ‘‘កិំ ត្វំ តំ អកាសិ ‘‘ឥតិ បុដ្ឋោ កោបេន ភមុភេទា ‘‘អហំ កតវា អម្ហី’’តិ កថេតិ, តស្ស ភមុភេទក្រិយា អក្រិយាបដិញ្ញំ សូចយតិ.

សម្ពន្ធ តោ – ‘‘មាតរិ សម្មា វត្តិតព្ពំ, បិតរិ សុស្សូយិតព្ពំ’’ ឥតិ, អត្រ ហិ សមាតរិ សបិតរីតិ សម្ពន្ធិសទ្ទាភាវេបិ សា មាតា សោ បិតា ច អស្ស បុត្តស្សាតិ បតីយតេ.

ឧបលក្ខណតោ – ‘‘កាកេហិ រក្ខិតព្ពំ ទធី’’តិ កាកសទ្ទោ សព្ពេស+មុបឃាតកានំ សាមញ្ញំ ឧបលក្ខេតីតិ សុនខាទិសព្ពេហិបិ និវារីយតេ.

វចនតោ – ‘‘ទារា’’ឥតិ ទារសទ្ទោ កលត្តេ ពហុវចនន្តោ, អញ្ញត្ថ អនិយតវចនោ.

តទង្គត្តា – ‘‘សជ្ជិតំ ភោជន’’មិតិ វុត្តេ តប្បរិក្ខារត្តា តទុបករណ អាសន, បាតិ, ព្យញ្ជនាទីនំ សម្បាទនម្បិ បតីយតេ.

បធានភាវតោ – ‘‘និគ្គច្ឆតិ អវនិនាថោ’’តិ រញ្ញោ និគ្គមនេន តទុបជីវីនម្បិ និគ្គមនំ វិញ្ញាយតិ.

វុត្តញ្ច –

នេយ្យនីតត្ថសុត្តេសុ, ញេយ្យំ សទ្ទត្ថមត្តកំ;

នេ+ត្ថ វត្តព្ពអត្ថេន, សុត្តំ នីតត្ថកំ ភវេតិ.

ឯវ+មញ្ញេសម្បិ អការន្តានំ បុល្លិង្គានំ សទ្ទានំ រូបនយោ ក្រិយា+ភិសម្ពន្ធោ ច. សុគតសទ្ទតោ យស្ស សទ្ទស្ស វិសេសោ អត្ថិ, តំ វក្ខាម. ឥតោ បរំ ឆដ្ឋិយា ចតុត្ថីសមត្តា បញ្ចមីពហុវចនស្ស ច តតិយាពហុវចនេន សមត្តា ន តា ទស្សិយន្តេ.

គុម្ព សិ, ‘‘អតោ’’ ‘‘សិស្សា’’តិ ច វត្តតេ.

១១០. ក្វចេ+វា.

អការន្តតោ នាមស្មា បរស្ស សិស្ស ឯ ហោតិ វា ក្វចិ. គុម្ពេ គុម្ពោ, គុម្ពា. ភោ គុម្ព គុម្ពា, ភវន្តោ គុម្ពា ឥច្ចាទិ សុគតសមំ. ឯវំ ផុស្សិតគ្គេ ផុស្សិតគ្គោ, វត្តព្ពេ វត្តព្ពោ ឥច្ចាទិ. សិស្សោ+ការស្ស និច្ចត្តា កត្ថចិ បក្ខេ ឯការត្ត+មិទ+មារទ្ធន្តិ សិស្សោ+ការបក្ខេ ឯវ ភវតីតិ ‘‘អំ នបុំសកេ’’តិ អ+មាទេសេន ឯការស្ស នបុំសកវិសយេ ពាធិតត្តា ‘‘ពហុលំ’’ វិធានា នបុំសកេបិ សុខេ ទុក្ខេតិ ក្វចិ ហោតេវ.

‘‘យោស្ស’’ ‘‘ដេ’’តិ ច វត្តតេ.

១៣៥. ឯកច្ចាទីហ+តោ

អការន្តេហិ ឯកច្ចាទីហិ យោនំ ដេ ហោតិ. ឯកច្ចោ, ឯកច្ចេ. ភោ ឯកច្ច ឯកច្ចា, ឯកច្ចេ. ឯកច្ចំ, ឯកច្ចេ. ឯវំ ឯស+ស+បឋមសទ្ទានំ.

កោធោ, កោធា. ភោ កោធ កោធា, កោធា. កោធំ, កោធេ.

‘‘នាស្ស’’ ‘‘សា’’តិ ច វត្តតេ.

១០៧. កោធាទីហិ

កោធាទីហិ នាស្ស សា ហោតិ វា. កោធសា កោធេន. អត្ថសា អត្ថេន. ‘‘យេ ឧត្តមត្ថានិ តយិ លភិម្ហា’’តិ អត្ថសទ្ទោ នបុំសកលិង្គោបិ ទិស្សតិ.

‘‘ស្មិនោ ដី’’តិ ច វត្តតេ.

១៧៥. ទិវាទិតោ

ទិវាទីហិ នាមេហិ ស្មិនោ ដិ ហោតិ និច្ចំ. ទិវិ, ឯវំ ភុវិ. ឯត្ថដិម្ហិ និច្ចំ វការាគមោ រស្សោ ច. ឯត្ថ ភូសទ្ទោ វធូសទ្ទសមំ.

‘‘វេ’’តិ វត្តតេ.

១៤៤. មនាទីហិ ស្មិំ+សំ+នា+ស្មានំ សិ+សោ+ឱ+សា+សា

មនាទីហិ ស្មិ+មាទីនំ សិ+សោ+ឱ+សា+សា ហោន្តិ វា យថាក្កមំ. មនោ, មនា. ភោ មន មនា, មនា. មនោ, មនំ, មនេ. មនសា មនេន, មនេហិ មនេភិ. មនសោ មនស្ស, មនានំ. មនសា មនា មនម្ហា មនស្មា, មនេហិ មនេភិ. មនសិ មនម្ហិ មនស្មិំ, មនេសុ.

ឯវំ វចោ បយោ តេជោ,

តបោ ចេតោ តមោ យសោ.

អយោ វយោ សិរោ សរោ,

ឧរោ+ត្យេ+តេ មនាទយោ.

រូបសិទ្ធិយំ អហ+រហសទ្ទា មនាទីសុ បឋិតា. អហស្ស អាបាទិត្តា រហោតិ និបាតត្តា រហសីតិ វិភត្យន្តបដិរូបកនិបាតត្តា ឥធ ន គហិតា.

គច្ឆន្ត សិ, ‘‘សិស្ស’’ ‘‘វេ’’តិ ច វត្តតេ. បរតោ ភិយ្យោ នានុវត្តយិស្សាម, វុត្តិយា ឯវ អនុវត្តស្ស គម្យមានត្តា.

១៤៨. ន្តស្សំ

សិម្ហិ ន្តបច្ចយស្ស អំ ហោតិ វា. ‘‘សុតានុមិតេសុ សុតសម្ពន្ធោវ ពលវា’’តិ ញាយា ‘‘ន្តស្សា’’តិ សុតត្តា ន្តស្សេវ អំ, ន តទន្តស្ស អនុមិតស្ស សទ្ទស្ស. ឯវ+មុបរិបិ ន្ត+ន្តូនំ អាទេសវិធានដ្ឋានេសុ. ‘‘គសិនំ’’តិ សិលោបោ. គច្ឆំ គច្ឆន្តោ.

២១៥. ន្ត+ន្តូនំ ន្តោ យោម្ហិ បឋមេ

បឋមេ យោម្ហិ ន្ត+ន្តូនំ សវិភត្តីនំ ន្តោឥច្ចាទេសោ ហោតិ វា. ស ច ពហុលាធិការា បុមេវ, គច្ឆន្តោ គច្ឆន្តា.

២១៨. ដ+ដា+អំ គេ

គេ បរេ ន្ត+ន្តូនំ សវិភត្តីនំ ដ+ដា+អំឥច្ចាទេសា និច្ចំ ហោន្តិ ពហុលំ. ភោ គច្ឆ គច្ឆា គច្ឆំ, គច្ឆន្តោ គច្ឆន្តា.

៩២. ន្តស្ស ច ដ វំ+សេ

អំសេសុ ន្តបច្ចយស្ស ដ ហោតិ វា ន្តុស្ស ច. វវត្ថិតវិភាសា+យំ. គច្ឆំ គច្ឆន្តំ, គច្ឆន្តេ.

២១៧. តោ+តា+តិ+តា ស+ស្មា+ស្មិំ នាសុ

ស+ស្មា+ស្មិំ+នាសុ ន្ត+ន្តូនំ សវិភត្តីនំ តោ+តា+តិ+តា ហោន្តិ វា យថាក្កមំ. គច្ឆតា គច្ឆន្តេន, គច្ឆន្តេហិ គច្ឆន្តេភិ. គច្ឆតោ គច្ឆស្ស គច្ឆន្តស្ស.

២១៦. តំ នំម្ហិ

នំម្ហិ ន្ត+ន្តូនំ សវិភត្តីនំ តំ វា ហោតិ. គច្ឆតំ គច្ឆន្តានំ. គច្ឆតា គច្ឆន្តា គច្ឆន្តម្ហា គច្ឆន្តស្មា. គច្ឆតិ គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តម្ហិ គច្ឆន្ថស្មិំ, ច្ឆេន្តេសុ.

ឯវំ មហំ ចរំ តិដ្ឋំ, ទទំ ភុញ្ជំ សុណំ បចំ;

ជយំ ជីរំ វចំ បីយំ, សរំ កុព្ពំ ជបំ វជំ.

ឥច្ចាទយោ.

ភវន្ត សិ,