១១៨. អសំខ្យេហិ សព្ពាសំ

អវិជ្ជមានសំខ្យេហិ បរាសំ សព្ពាសំ វិភត្តីនំ លោបោ ហោតិ. ន សន្តិ ឯកវចនាទិសំខ្យា ឯតេសន្តិ អសំខ្យា, តេសំ អសំខ្យានំ វិភត្តីនំ ភេទេ អសតិបិ ស្យាទិវិធានំ ‘‘មា នោ អជ្ជ វិកន្តិំសូ’’តិអាទោ វិភត្យន្តត្តា បទត្តសិទ្ធីតិ វោ+នោអាទីនំ សិទ្ធិយា ច តេសំ បឋមាទិអត្ថេ ទស្សនតោ ច ហោតិ. បហារោ បរាភវោ អបហារោ សំហារោ អវហារោ ឱហារោ ឥច្ចាទិ ហោតិ.

ឧបេច្ច+ត្ថំ សជន្តីតិ, ឧបសគ្គា ហិ បាទយោ;

ចាទី បទាទិមជ្ឈន្តេ, និបាតា និបតន្តីតិ.

ឱបសគ្គិកបទំ.

សមុច្ចយ+វិកប្បន+បដិសេធ+បូរណាទិអត្ថំ អសត្តវាចិកំ នេបាតិកំ.

ច-ឥតិ សមុច្ចយា+ន្វាចយ+ឥតរេតរយោគ+សមាហារា+វធារណាទីសុ. វា-ឥតិ វិកប្បនុ+បមាន+សមុច្ចយ+វវត្ថិតវិភាសាទីសុ. ន, នោ, មា, អ, អលំ, ហលំ ឥច្ចេតេ បដិសេធេ. ‘‘ទ្វេ បដិសេធា បកតិអត្ថំ គមយន្តី’’តិ ញាយា ‘‘ន តេសំ បន រូបានំ បច្ចយា ន ច ហោន្តី’’តិ ឯត្ថ ន ច ន ហោន្តិ-ហោន្តេវាតិ បកតិអត្ថំ គមយតិ. អលំ បរិយត្តិ+ភូសនេសុ ច.

បូរណត្ថំ ទុវិធំ អត្តបូរណំ បទបូរណញ្ច, តត្ថ អថ, ខលុ, វត, អថោ, អស្សុ, យគ្ឃេ, ហិ, ចរហិ, នំ, តំ, ច, តុ, វា, វោ, បន, ហវេ, កីវ, ហ, តតោ, យថា, សុទំ, ខោ, វេ, ហំ, ឯនំ, (ឯវំ, រូ) សេយ្យថិទំ ឥច្ចេវមាទិ បទបូរណេ. តត្ថ អថ-ឥតិ បញ្ហា+នន្តរិយា+ធិការាទីសុ ច. ខលុ-ឥតិ បដិសេធា+វធារណ, បសិទ្ធីសុ ច. វត+ឥតិ ឯកំស, ខេទា+នុកម្ប, សំកប្បេសុ ច. អថោ-ឥតិ អន្វាទេសេ ច. ហិ-ឥតិ ហេតុ, អវធារណេសុ ច. តុ-ឥតិ វិសេស, ហេតុ, និវត្តនាទីសុ ច. បន-ឥតិ វិសេសេបិ. ហវេ+វេ ឥច្ចេតេ ឯកំសត្ថេបិ. ហំ-វិសាទ, វិម្ហេសុបិ. (វិសាទ, សម្ភវេសុ, រូ). សេយ្យថិទំតិ តំ កតមំតិ អត្ថេបិ.

អត្ថបូរណំ ទុវិធំ វិភត្តិយុត្តំ អវិភត្តិយុត្តញ្ច. អត្ថិ, សក្កា, លព្ភា ឥច្ចេតេ បឋមាយំ. អាវុសោ អម្ភោ ហម្ភោ អរេ ហរេ រេ ជេ ឥច្ចេតេ អាមន្តណេ. ទិវា ភិយ្យោ (នមោ, រូ) ឥច្ចេតេ បឋមាទុតិយាសុ. សយំ សាមំ សំ សម្មា កិន្តិ ឥច្ចេតេ តតិយត្ថេ. សោ+តោ+ធាបច្ចយន្តា ច សុត្តសោ បទសោ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ ឯកធា ទ្វិធា ឥច្ចាទិ. តវេ+តុំ បច្ចយន្តា ចតុត្ថិយាវ, កាតវេ ទាតវេ, កាតុំ ការេតុំ, (ទាតុំ, រូ) ទាបេតុំ ឥច្ចាទិ. សោ+តោបច្ចយន្តា បញ្ចមិយត្ថេ, ទីឃសោ ឱរសោ រាជតោ វា ចោរតោ វា ឥច្ចាទិ. តោ សត្ត- ម្យត្ថេបិ ត្រ+ត្ថាទិបច្ចយន្តា ច, ឯកតោ បុរតោ បច្ឆតោ បស្សតោ បិដ្ឋិតោ បាទតោ សីសតោ អគ្គតោ មូលតោ, យត្រ យត្ថ យហិំ តត្រ តត្ថ តហិំ ឥច្ចាទិ. សមន្តា សាមន្តា បរិតោ អភិតោ សមន្តតោ ឯកជ្ឈំ ឯកមន្តំ ហេដ្ឋា ឧបរិ ឧទ្ធំ អធោ តិរិយំ សម្មុខា បរមុខា អាវិ រហោ តិរោ ឧច្ចំ នីចំ អន្តោ អន្តរា អន្តរំ អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ពាហិរា ពាហិរំ ពហិ ឱរំ បារំ អារា អារកា បច្ឆា បុរេ ហុរំ បេច្ច ឥច្ចេតេ សត្តមិយា. សម្បតិ អាយតិ អជ្ជ អបរជ្ឈ សុវេ ស្វេ ឧត្តរសុវេ (កិសុ, រូ) ហិយ្យោ បរេ (បរសុវេ, រូ) សជ្ជុ សាយំ បាតោ កាលំ កល្លំ ទិវា រត្តំ និច្ចំ សតតំ អភិណ្ហំ អភិក្ខណំ មុហុំ មុហុត្តំ ភូតបុព្ពំ បុរា យទា តទា (កទា, រូ) ឥច្ចាទយោ កាលសត្តមិយំ. ឥតិ វិភត្តិយុត្តានិ.

អវិភត្តិយុត្តេសុ អប្បេវ អប្បេវនាម នុ ឥច្ចេតេ សំសយត្ថេ. អទ្ធា អញ្ញទត្ថុ តគ្ឃ ជាតុ កាមំ សសក្កំ ឥច្ចេតេ ឯកំសត្ថេ. ឯវំ ឥតិ អវធារណេ. កច្ចិ នុ ននុ កថំ (កិំសុ, រូ) កិំ ឥច្ចេតេ បុច្ឆនត្ថេ. ឯវំ ឥតិ ឥត្ថំ ឥច្ចេតេ និទស្សនត្ថេ. ឥតិ ហេតុ+វាក្យបរិសមត្តីសុ ច. យាវ តាវ យាវតា តាវតា កិត្តាវតា ឯត្តាវតា កីវ ឥច្ចេតេ បរិច្ឆេទនត្ថេ. ឯវំ សាហុ លហុ ឱបាយិកំ បដិរូបំ អាម សាធុ ឥច្ចេតេ សម្បដិច្ឆនត្ថេ. តថា យថា យថេវ តថេវ ឯវំ ឯវមេវ ឯវម្បិ យថាបិ សេយ្យថាបិ សេយ្យថាបិនាម វិយ ឥវ យថរិវ តថរិវ យថានាម តថានាម យថាហិ តថាហិ យថាច តថាច ឥច្ចេតេ បដិភាគត្ថេ. យថាឥតិ យោគ្គតា+វិច្ឆា+បទត្ថានតិវត្តិ+និទស្សនេសុ ច. ឯវំឥតិ ឧបទេស+បញ្ហាទីសុ ច. កិញ្ចាបិឥតិ អនុគ្គហត្ថេ. ធិឥតិ គរហេ. អហោឥតិ គរហ+បសំសន+បត្ថនេសុ. នាមឥតិ គរហ+បសំសន+សញ្ញា+បញ្ហេសុ. សាធូតិ បសំសន+យាចនេសុ. ឥង្ឃ ហន្ទ ឥច្ចេតេ ចោទនត្ថេ. សាធុ សុដ្ឋុ ឯវមេតំតិ អនុមោទនេ. កិរឥតិ អនុស្សវន+អសទ្ធេយ្យេសុ. នុនឥតិ អនុមានា+នុស្សរណ+បរិវិតក្កេសុ. កស្មាតិ ការណបុច្ឆនេ. យស្មា តស្មា តថា ហិ តេន ឥច្ចេតេ ការណច្ឆេទនត្ថេ. សហ សទ្ធិំ អមា (សមំ, រូ) ឥតិ សមក្រិយាយំ. វិនា រិតេ វិប្បយោគេ. នានា បុថុ ពហុបការេ. បុថុ វិសុំ អសង្ឃាតេ ច. ទុដ្ឋុ កុ កុច្ឆាយំ (ជិគុច្ឆាយំ, រូ). បុន អប្បឋមេ. កថំ ចិកិច្ឆត្ថេ. ធា ក្ខត្តុំ សោ កិញ្ចឥតិ សំខ្យាវិភាគេ. ឦសកំ អប្បមានេសុ (អប្បមត្តេ, រូ). សណិកំ មន្ទត្ថេ. ខិប្បំ អរំ លហុំ អាសុ តុណ្ហំ អចិរំ សីឃត្ថេ. ចិរំ ចិរស្សំ ទីឃកាលេ. ចេ យទិ សំកា+វដ្ឋានេ. ធុរំ ថិរា+វធារណេសុ (ធុវំ ថិរា+វធារណេសុ, រូ). ហា វិសាទេ. តុណ្ហី អភាសនេ. សច្ឆិ បច្ចក្ខេ. មុសា មិច្ឆាអលិកំ អសច្ចេ. សុវត្ថិ អាសិដ្ឋេ ឥច្ចាទិ.

តុន+ក្ត្វាន+ក្ត្វាបច្ចយន្តា ឧស្សុក្កនត្ថេ ភវន្តិ. យថា បស្សិតុន បស្សិយ បស្សិត្វាន បស្សិត្វា, ទិស្វា ទិស្វាន ទស្សេត្វា ទាតុន ទត្វាន ទត្វា ឧបាទាយ ទាបេត្វា វិញ្ញាយ វិចេយ្យ វិនេយ្យ សមេច្ច និហច្ច ឧបេច្ច អារព្ភ អាគម្ម ឥច្ចាទិ.

វិភត្តិយា កតោ ភេទោ, សលិង្គានំ ភវេ តថា;

តុម្ហាទីនំ ត្វ+លិង្គេសុ, នេវ+ត្ថិ បាទិ+ចាទិនំ.

ឯវំ នាមាខ្យាតោបសគ្គេហិ វិនិមុត្តំ ឯតំ និបាតបទំ វេទិតព្ពំ.

នេបាតិកបទំ.

បុល្លិង្គំ ឥត្ថិលិង្គញ្ច, នបុំសក+មថា+បរំ;

តិលិង្គញ្ច អលិង្គញ្ច, នាមិកំ បញ្ចធា ឋិតំ.

ឥតិ បយោគសិទ្ធិយំ នាមកណ្ឌោ ទុតិយោ.