សង្ខ្យាកណ្ឌ

អថ សង្ខ្យាសទ្ទា វុច្ចន្តេ. ឯកាទយោ អដ្ឋារសន្តា សង្ខ្យេយ្យវចនា. វីសតិអាទយោ ‘‘ភិក្ខូនំ វីសតី’’តិអាទីសុ សង្ខ្យាវចនា, ‘‘វីសតិ ភិក្ខវោ’’តិអាទីសុ សង្ខ្យេយ្យវចនា. ឯកសទ្ទោ សព្ពាទីសុ វុត្តោវ. ទ្វាទយោ អដ្ឋារសន្តា ពហុវចនន្ថាវ.

២១៩. យោម្ហិ ទ្វិន្នំ ទុវេ+ទ្វេ

យោម្ហិ ទ្វិស្ស សវិភត្តិស្ស ទុវេ+ទ្វេ ហោន្តិ បច្ចេកំ. ទុវេ ទ្វេ, ទុវេ ទ្វេ, ទ្វីហិ ទ្វីភិ.

២២០. ទុវិន្នំ នំម្ហិ វា

នំម្ហិ ទ្វិស្ស សវិភត្តិស្ស ទុវិន្នំ ហោតិ វា. ទុវិន្នំ, អញ្ញត្រ –

៤៧. នំម្ហិ នុក ទ្វាទីនំ សត្តរសន្នំ

ទ្វាទីនំ សត្តរសន្នំ សង្ខ្យានំ នុក ហោតិ នំម្ហិ វិភត្តិម្ហិ. ឧការោ ឧច្ចារណត្ថោ, កការោ អន្តាវយវត្ថោ. ឯត្ថ នាគមោ វិភត្តិស្ស អាទ្យាវយវោ ចេ, ‘‘អាគមា តគ្គុណីភូតា តគ្គហណេន គយ្ហន្តេ’’តិ ញាយា នាគមោបិ តំគហណេន គយ្ហតីតិ ‘‘សុនំហិសូ’’តិ ទីឃប្បសង្គេ បកតិយា អន្តាវយវភូតេ សរន្តតា នត្ថីតិ ន ទីឃោ. ទ្វិន្នំ, ទ្វីសុ.

២០៧. បុមេ តយោ+ចត្តារោ

យោម្ហិ សវិភត្តីនំ តិ+ចតុន្នំ តយោ+ចត្តារោ ហោន្តិ យថាក្កមំ បុល្លិង្គេ. តយោ, តយោ, តីហិ តីភិ.

៤៩. ណ្ណំ+ណ្ណន្នំ តិតោ ឈា

ឈសញ្ញិតោ តិតោ នំវចនស្ស ណ្ណំ+ណ្ណន្នំ ហោន្តិ. តិណ្ណំ តិណ្ណន្នំ, តីសុ.

ឥត្ថិយំ –

២០៥. តិស្សោ ចតស្សោ យោម្ហិ សវិភត្តីនំ

វិភត្តិសហិតានំ តិចតុន្នំ យោម្ហិ តិស្សោ+ចតស្សោ ហោន្តិ ឥត្ថិយំ យថាក្កមំ. តិស្សោ, តិស្សោ, តីហិ តីភិ.

២០៤. នំម្ហិ តិចតុន្ន+មិត្ថិយំ តិស្ស+ចតស្សា

នំម្ហិ តិចតុន្នំ តិស្ស+ចតស្សា ហោន្តិ+ត្ថិយំ យថាក្កមំ. នំម្ហីតិ ចតុត្ថីឆដ្ឋីនំ សាមញ្ញវចនំ, នោ ចេ នំសូតិ វទតិ, យថាក្កមំតិ សទ្ទទ្វយាបេក្ខំ. ឯវ+មីទិស+មញ្ញម្បិ. តិស្សន្នំ តីសុ.

២០៦. តីណិ+ចត្តារិ នបុំសកេ

យោម្ហិ សវិភត្តីនំ តិចតុន្នំ យថាក្កមំ តីណិ+ចត្តារិ ហោន្តិ នបុំសកេ. តីណិ, តីណិ, តីហិ ឥច្ចាទិ បុល្លិង្គេវ.

ចតុ យោ,

២០៨. ចតុរោ វា ចតុស្ស

ចតុស្ស សវិភត្តិស្ស យោម្ហិ ចតុរោ ហោតិ វា បុល្លិង្គេ. ចតុរោ ចត្តារោ. កថំ ‘‘ចតុរោ និមិត្តេ នាទ្ទសាសិ’’ន្តិ, លិង្គវិបល្លាសេន សិទ្ធំ, ចត្តារិ និមិត្តានីតិ អត្ថោ. វិបល្លាសោ តិវិធោ លិង្គវិបល្លាសោ វចនវិបល្លាសោ វិភត្តិវិបល្លាសោតិ. ចតូហិ ចតូភិ. ចតុន្នំ, ចតូសុ.

ឥត្ថិយំ ចតស្សោ. ចតស្សោ. ចតូហិ ចតូភិ. ចតស្សន្នំ. ចតស្សន្នំ. ចតូសុ.

នបុំសកេ ចត្តារិ. ចត្តារិ. ចតូហិ ចតូភិ. ឥច្ចាទិ បុមេវ.

១៦៩. ដ បញ្ចាទីហិ ចុទ្ទសហិ

‘‘សុត្តេ លិង្គវចនមត្ត’’ន្តិ ញាយា ដ-ឥតិ វុត្តំ. បញ្ចាទីហិ ចុទ្ទសហិ សង្ខ្យាហិ យោនំ ដ ហោតិ. បញ្ច. បញ្ច. យោនំ ដា+ដេនិវត្ថនត្ថំ ដ-វិធានំ.

៩០. បញ្ចាទីនំ ចុទ្ទសន្ន+ម

បញ្ចាទីនំ ចុទ្ទសន្នំ សុនំហិស្វ ហោតិ. ឯត្ត+ទីឃាបវាទោ+យំ. អបវាទតិ ពាធេតីតិ អបវាទោ. តស្មា ‘‘បកប្យាបវាទវិសយមុស្សគ្គា អភិនិវិសន្តេ’’តិ ញាយា ‘‘សុហិស្វ+ស្សេ’’ ‘‘សុនំហិសុ’’តិ ច ឧស្សគ្គា ‘‘បញ្ចាទីនំ ចុទ្ទសន្ន+ម’’ ឥតិ អបវាទវិសយំ ន បវិសន្តិ, សាមញ្ញត្តា. ឯវ+មុបរិបិ ‘‘បញ្ចមិយំ បរស្ស’’ ‘‘អាទិស្សា’’តិ. បញ្ចហិ បញ្ចភិ បញ្ចន្នំ. បញ្ចន្នំ. បញ្ចសុ. ឯវំ ឆាទយោ អដ្ឋារសន្តា.

‘‘ចត្ថេ’’តិ ឯកោ ច ទស ចាតិ ចត្តសមាសេ ‘‘អមាទី’’តិ ឯកេន អធិកា ទសាតិ តតិយាសមាសេ វា កតេ ‘‘ឯកត្ថតាយ’’ន្តិ វិភត្តិលោបោ. ឯវ+មុបរិ ច.

៣,១០២. ឯកដ្ឋាន+មា

ឯកអដ្ឋានំ អា ហោតិ ទសេ បរេ.

៣,១០៣. រ សំខ្យាតោ វា

សំខ្យាតោ បរស្ស ទសស្ស រ ហោតិ វិភាសា. ស ច ‘‘បញ្ចមិយំ បរស្សា’’តិ វត្តមានេ ‘‘អាទិស្សា’’តិ ទការស្សេវ ហោតិ. ឯការស ឯកាទស. ឯការសហិ ឯកាទសហិ. ឯការសន្នំ ឯកាទសន្នំ. ឯការសសុ ឯកាទសសុ. ឯវ+មេកាទសឥច្ចាទិបិ.

៣,៩៤. អា សំខ្យាយា សតាទោ នាញ្ញត្ថេ

សំខ្យាយ+មុត្តរបទេ ទ្វិស្សា ហោតិ អសតាទោ នាញ្ញត្ថេ.

អាវិដ្ឋលិង្គត្តា សំខ្យាយំ ឧត្តរបទេ សលិង្គេនេវ វិសេសនំ ភវតិ.

សុទ្ធំ មិស្សញ្ច សំកិណ្ណំ, ឧបសជ្ជនមេវ ច;

អាវិដ្ឋ+មថ វា+ព្យត្តំ, ឆធា លិង្គំ វិវំយតេ.

ឯត្ថ យថាក្កមំ រុក្ខោ លតា បណ្ណំតិ សុទ្ធំ. ឃដោ ឃដី, វជិរោ វជិរំ, វេទនា វេទនំតិ មិស្សំ. តដោ តដី តដំតិ សំកិណ្ណំ. សុក្កោ បដោ, សុក្កា បដិ, សុក្កំ វត្ថំតិ ឧបសជ្ជនំ. រាជា សរណំ, គុណោ បមាណំតិ អាវិដ្ឋំ. តុវំ អហំ កតិ បញ្ចាតិ អព្យត្តំ. ឥតិ លិង្គំ វេទិតព្ពំ. ទ្វាទស.

៣,៩៨. ពា ចត្តាលីសា ទោ

ទ្វិស្ស ពា វា ហោតិ ចត្តាលីសា ទោ នាញ្ញត្ថេ. រាទេ សេ ពារស.

៣,៩៥. តិស្សេ

សំខ្យាយ+មុត្តរបទេ តិស្ស ឯ ហោត+សតាទោ នា+ញ្ញត្ថេ.

៣,១០៤. ឆតីហិ ឡោ ច

ឆតីហិ បរស្ស ទសស្ស ឡោ ហោតិ រោ ច. តេឡស តេរស.

៣,១០០. ចតុស្ស ចុចោ ទសេ

ចតុស្ស ចុ+ចោ ហោន្តិ វា ទសេ បរេ. ទ្វិត្តេ ចុទ្ទស ចោទ្ទស ចតុទ្ទស.

៣,៩៩. វីសតិទសេសុ បញ្ចស្ស បណ្ណ+បន្នា

វីសតិ សេសុ បរេសុ បញ្ចស្ស បណ្ណ+បន្នា ហោន្តិ យថាក្កមំ. បន្នរស បញ្ចទស.

៣,១០១. ឆស្ស សោ

ឆស្ស សោ-ឥច្ច+យ+មាទេសោ ហោតិ សេ បរេ. សោឡស សោរស. សត្តរស សត្តទស. ‘‘ឯកដ្ឋាន+មា’’តិ អា, អដ្ឋារស អដ្ឋាទស.

ឩនា ច សា វីសតិ ចាតិ ‘‘វិសេសន+មេកត្ថេនេ’’តិ វិសេសនសមាសេ ‘‘ឥត្ថិយំ ភាសិតបុមិ+ត្ថី បុមេ+វេកត្ថេ’’តិ បុមត្តេ ច កតេ ឯកេន ឩនា វីសតីតិ តតិយាសមាសេ ឯកូនវីសតិ.

វីសតិអាទយោ អានវុតិយា ឥត្ថិលិង្គេ+កវចនា. ភោ ឯកូនវីសតិ. ឯកូនវីសតិំ. ឯកូនវីសត្យា ឯកូនវីសតិយា. ឯកូនវីសត្យំ ឯកូនវីសតិយំ ឯកូនវីសត្យា ឯកូនវីសតិយា. មតិសមំ.

ឯវំ វីសតិ, ឯកវីសតិ, ទ្វាវីសតិ ពាវីសតិ, តេវីសតិ ចតុវីសតិប្បភុតយោ. បណ្ណអាទេសេ បណ្ណវីសតិ បញ្ចវីសតិ. ឯវំ ឆព្ពីសតិ, សត្តវីសតិ, អដ្ឋវីសតិ.

ឯកេន ឩនា តិំសតិ តិំសា វាតិ ឯកូនតិំសតិ ឯកូនតិំសា វា. ករណេ ឯកូនតិំសាយ. ឯកូនតិំសាយ, ឯកូនតិំសាយ, ឯកូនតិំសាយ, ឯកូនតិំសាយំ. ឯវំ តិំសតិណិំសាវភុតយោ. តិំសាសទ្ទស្ស បន សិលោបេ ‘‘ទីឃស្សោ’’តិ យោគវិភាគា រស្សោ, តិំស. និគ្គហីតាគមោ, តិំសំ. ភោតិំសេ+ច្ចាទិ បុមេវ.

ចត្តាលីសាទីសុបិ យថាសម្ភវំ ឯវមេវ. ទ្វិត្តេ ឯកត្តិំសតិ ឯកត្តិំសា. រស្សទ្វិត្តេ ទ្វត្តិំសតិ ទ្វត្តិំស. ឯវំ តេត្តិំសតិ តេត្តិំសាទយោ យាវ ឯកូនចត្តាលីសតិ ឯកូនចត្តាលីសា. ចត្តាលីសាយ សិម្ហិ ចត្តារីសា ចត្តាលីសា ចត្តាលីសំ, ភោ ចត្តាលីសេ+ច្ចាទិ ហោតិ. ឯវំ ឯកចត្តារីសា.

៣,៩៧. ទ្វីស្សា ច

អសតាទោ នាញ្ញត្ថេ ចត្តាលីសាទោ ទ្វិស្ស ឯ វា ហោតិ អា ច. ទ្វេចត្តាលីសា ទ្វេចត្តាលីស ទ្វេចត្តាលីសំ, ឯវំ ទ្វាចត្តាលីស-ឥច្ចាទិ. ទ្វេចត្តារីសា ទ្វេចត្តារីស ទ្វេចត្តារីសំ, ឯវំ ទ្វាចត្តារីសា ទ្វាចត្តារីស ឥច្ចាទិ. ចត្តាលីសតិ ឯកចត្តាលីសតិ ទ្វេចត្តាលីសតិ ទ្វាចត្តាលីសតិ ឥច្ចាទិ ឯកូនវីសតិសមំ.

៣,៩៨. ចត្តាលីសាទោ វា

អសតាទោ នាញ្ញត្ថេ ចត្តាលីសាទោ តិស្សេ ហោតិ វា. តេចត្តាលីសា តេចត្តាលីស តេចត្តាលីសំ. ភោ តេចត្តាលីសេ ឥច្ចាទិ ហោតិ. ឯវំ តិចត្តាលីសា តេចត្តារីសា តិចត្តារីសា ឥច្ចាទិ, តេចត្តាលីសតិ តិចត្តាលីសតិ ឥច្ចាទិ បុព្ពេវ.

ឯវំ ចតុចត្តាលីសា បញ្ចចត្តាលីសា ចតុចត្តាលីសតិ បញ្ចចត្តាលីសតិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនបញ្ញាសា.

បញ្ញាសា បញ្ញាស បញ្ញាសំ ឥច្ចាទិ ហោតិ. ឯវំ ទ្វេបញ្ញាសា ទ្វាបញ្ញាសា ទ្វិបញ្ញាសា ទ្វេបណ្ណាសា ទ្វាបណ្ណាសា ទ្វិបណ្ណាសា. តេបញ្ញាសា តិបញ្ញាសា តិបញ្ញាសំ តេបណ្ណាសា តិបណ្ណាសា. ចតុបណ្ណាសា បញ្ចបណ្ណាសា ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនសដ្ឋិ.

ឯវំ សដ្ឋិ, ឯកសដ្ឋិ, ទ្វេសដ្ឋិ ទ្វាសដ្ឋិ ទ្វិសដ្ឋិ, តេសដ្ឋិ តិសដ្ឋិ, ចតុសដ្ឋិ បញ្ចសដ្ឋិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនសត្តតិ.

សត្តតិ, ឯកសត្តតិ, ទ្វេសត្តតិ ទ្វាសត្តតិ ទ្វិសត្តតិ, តេសត្តតិ តិសត្តតិ. ទ្វេសត្តរិ ទ្វាសត្តរិ ទ្វិសត្តរិ, ចតុសត្តតិ, បញ្ចសត្តតិ, ចតុសត្តរិ, បញ្ចសត្តរីតិ យាវ ឯកូនាសីតិ.

អសីតិ, ឯកាសីតិ, ទ្វាសីតិ, យាគមេ ទ្វិយាសីតិ, តេអសីតិ តិយាសីតិ, ចតុរាសីតិ, បញ្ចាសីតិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូននវុតិ.

នវុតិ, ឯកនវុតិ, ទ្វេនវុតិ ទ្វានវុតិ ទ្វិនវុតិ, តេនវុតិ តិនវុតិ, ចតុនវុតិ, បញ្ចនវុតិ ឥច្ចាទិ យាវ ឯកូនសតំ, ឯតំ នបុំសកលិង្គ+មេកវចនន្តំ.

សតំ, ភោ សត សតា, សតំ, សតំ. សតេន, ករណេ សតេន. សតស្ស, សតា សតម្ហា សតស្មា, សតស្ស, សតេ សតម្ហិ សតស្មិំ. ឯវំ ឯកសតតោ បភុតិ យាវ សហស្សំ.

កោដិ បកោដិ កោដិប្បកោដិ អក្ខោភិណិយោ ឥត្ថិលិង្គេ+កវចនន្តា. វគ្គភេទេ តុ សព្ពាសម្បិ សំខ្យានំ ពហុវចនោបិ ហោតេវ ‘‘ទ្វេវីសតិយោ ជិនទន្តា’’ ‘‘តិស្សោ វីសតិយោ ទិនឃដិកា’’ ឥច្ចាទិ.

ទសទសកំ សតំ នាម, ទសសតំ សហស្សំ នាម, ទសសហស្សំ នហុតំ, ទសនហុតំ លក្ខំ, សតសហស្សន្តិបិ វុច្ចតិ.

លក្ខសតំ កោដិ, កោដិលក្ខសតំ បកោដិ, បកោដិលក្ខសតំ កោដិប្បកោដិ, ឯវំ នហុតំ, និន្នហុតំ, អក្ខោភិណី, ពិន្ទុ, អព្ពុទំ, និរព្ពុទំ, អហហំ, អពពំ, អដដំ, សោគណ្ឌិកំ, ឧប្បលំ, កុមុទំ, បុណ្ឌរីកំ, បទុមំ, កថានំ, មហាកថានំ, អសង្ខ្យេយ្យន្តិ យថាក្កមំ សតលក្ខគុណំ វេទិតព្ពំ.

ឥច្ចេវំ ឋានតោ ឋានំ, សតលក្ខគុណំ មតំ;

កោដិប្បភុតីនំ វីស-សង្ខ្យានញ្ច យថាក្កមន្តិ.

អថា+សំខ្យា វុច្ចតេ, អព្យយន្តិ ច វុច្ចតេ. តំ បាទិ ចាទិ, ឧបសគ្គនិបាតាតិ ច ទុវិធំ.

ប បរា អប សំ អនុ អវ ឱ និ ទុ វិ អធិ អបិ អតិ សុ ឧ អភិ បតិ បរិ ឧប អា ឥមេ វីសតិ បាទយោ. បាទយោ ហិ ជោតកា, ន វាចកា.

តត្ថ ប-សទ្ទោ បការា+ទិកម្ម, បធាន+ន្តោភាវ, វិយោគ, តប្បរ, ភុសត្ថ, សម្ភវ, តិត្តិ, អនាវិល, បត្ថនាទីសុ. យថា បការេ-បញ្ញា. អាទិកម្មេ-វិប្បកតំ, បធានេ-បណីតំ, អន្តោភាវេ-បក្ខិត្តំ, ខិត្តន្តិ បេរណំ, បក្ខិត្តន្តិ អន្តោករណំ, ធាត្វត្ថស្ស ពាធិតត្តា. វុត្ថញ្ហិ –

ធាត្វត្ថំ ពាធតេ កោចិ, កោចិ តំ អនុវត្តតេ;

តមេវ+ញ្ញោ វិសេសេតិ, ឧបសគ្គគតី តិធាតិ.

ឯត្ថ ច ‘‘អនុរុទ្ធកា មេ សង្គាមយុទ្ធេ’’តិ ច ឥមេ ឧបសគ្គា ធាត្វត្ថំ វិសេសេន្តិ នាម. វិយោគេ-បវាសី, តប្បរេ-បាចរិយោ, ភុសត្ថេ-បវុទ្ធកាយោ, សម្ភវេ-ហិមវន្តា គង្គា បភវតិ, តិត្តិយំ-បហូត+មន្នំ, អនាវិលេ-បសន្ន+មុទកំ, បត្ថនេ-បណិហិតំ.

បរាឥតិ បរិហានិ, បរាជយ, គតិ, វិក្កមា+មសនាទីសុ. យថា បរិហានិយំ-បរាភវោ. បរាជយេ-បរាជិតោ, គតិយំ-បរាយនំ, វិក្កមេ-បរក្កមតិ, អាមសនេ-អង្គស្ស បរាមសនំ.

អបឥតិ អបគត, គរហ, វជ្ជន, បូជា, បទុស្សនាទីសុ. យថា អបគតេ-អបមានោ អបេតោ, គរហេ-អបគព្ភោ, វជ្ជនេ-អបសាលាយ អាយន្តិ វាណិជា, បូជាយំ-វុទ្ធាបចាយី, បទុស្សនេ-អបរជ្ឈន្តិ.

សំឥតិ សមោធាន, សម្មាសម, សមន្តភាវ, សំគត, សំខេប, ភុសត្ថ, សហ+ប្បត្ថ, បភវា+ភិមុខភាវ, វិធាន, បុនប្បុន, ករណ, សមិទ្ធាទីសុ. យថា សមោធានេ-សន្ធិ, សម្មាសមេ-សមាធិ, សម្បយុត្តោ, សមន្តភាវេ-សំកិណ្ណំ, សមុល្លបនា, សំគតេ-សង្គមោ, សំខេបេ-សមាសោ, ភុសត្ថេ-សារត្ថោ, សហត្ថេ-សំវាសោ, អប្បត្ថេ-សមគ្ឃោ, បភវេ-សម្ភវោ, អភិមុខភាវេ-សម្មុខំ. សំគតេ-សំគណ្ហាតិ, វិធានេ-សំវុតំ, បុនប្បុនករណេ-សន្ធាវតិ, សមិទ្ធិយំ-សម្បន្នោ.

អនុឥតិ អនុគតា+នុបច្ឆិន្ន, បច្ឆាត្ថ, ភុសត្ថ, សាទិស្ស, ហីន, តតិយត្ថ, លក្ខណិ+ត្ថម្ភូតក្ខាន, ភាគ, វិច្ឆាទីសុ. អនុគតេ-អន្វេតិ, អនុបច្ឆិន្នេ-អនុសយោ, បច្ឆាត្ថេ-អនុរថំ, ភុសត្ថេ-អនុរត្តោ, សាទិស្សេ-អនុរូបំ, ហីនេ-អនុសារិបុត្តំ បញ្ញវន្តោ, តតិយត្ថេ-នទិ+មន្វវសិតា សេនា, លក្ខណេរុក្ខ+មនុវិជ្ជោតតេ វិជ្ជុ, ឥត្ថម្ភូតខ្យានេ-សាធុ ទេវទត្តោ មាតរ+មនុ, ភាគេ-យ+ទេត្ថ មំ អនុ សិយា, តំ ទីយតុ, វិច្ឆាយំ-រុក្ខំ រុក្ខំ អនុ វិជ្ជោតតេ ចន្ទោ.

អវឥតិ អធោភាគ, វិយោគ, បរិភវ, ជានន, [សុទ្ធិ] និច្ឆយ, ទេស, ថេយ្យាទីសុ. អធោភាគេ-អវក្ខិត្តចក្ខុ, វិយោគេ-អវកោកិលំ វនំ, បរិភវេ-អវជាននំ, អវមញ្ញតិ, ជាននេ-អវគច្ឆតិ. [សុទ្ធិយំ–វោទានំ (រូបសិទ្ធិ)], និច្ឆយេ-អវធារណំ, ទេសេ-អវកាសោ, ថេយ្យេ-អវហារោ.

ឱឥតិ ឱរោហរណ, នីហរណ, សុទ្ធិអាទីសុ ទិស្សតិ. ឱរោហណេ-បាសាទា ឱរោហតិ, នីហរណេ-ឱមុក្កុបាហនោ, សុទ្ធិយំ-ឱទាតំ.

និឥតិ, និស្សេស, និគ្គត, នីហរណ,+ន្តោបវេសនា+ភាវ, និសេធន, និក្ខន្ត, បាតុភាវា+វធារណ, វិភជន, ឧបមុ+បធារណា+វសាន, ឆេក, នីហរណា+វរណាទីសុ. និស្សេសេ-និរុត្តិ, និគ្គតេ-និក្កិលេសោ, និយ្យាតិ, នីហរណេ-និទ្ធារណំ, អន្តោបវេសនេ-និខាតោ, អភាវេ-និម្មក្ខិកំ, និសេធេ-និវារេតិ, និក្ខន្តេ-និព្ពានំ, បាតុភាវេ-និម្មិតំ, អវធារណេ-និច្ឆយោ, វិភជនេ-និទ្ទេសោ. ឧបមាយំ-និទស្សនំ, ឧបធារណេ-និសាមនំ, អវសានេ-និដ្ឋិតំ, ឆេកេ-និបុណោ, នីហរណេ-នីហរតិ, ឥស្ស ទីឃោ. អាវរណេ-នីវរណំ.

ទុឥតិ អសោភណា+ភាវ, កុច្ឆិតា+សមិទ្ធិ, កិច្ឆ, វិរូបតាទីសុ. អសោភណេ-ទុគ្គន្ធោ, អភាវេ-ទុព្ភិក្ខំ, កុច្ឆិតេ – ទុក្កដំ. អសមិទ្ធិយំ-ទុស្សស្សំ, កិច្ឆេ-ទុក្ករំ, វិរូបតាយំ-ទុព្ពណ្ណោ ទុម្មុខោ.

វិឥតិ វិសេស, វិវិធ, វិរុទ្ធ, វិគត, វិយោគ, វិរូបតាទីសុ. វិសេសេ-វិមុត្តិ, វិសិដ្ឋោ, វិវិធេ-វិមតិ, វិរុទ្ធេ-វិវាទោ, វិគតេ-វិមលំ, វិយោគេ-វិប្បយុត្តោ, វិរូបតាយំ-វិរូបោ.

អធិឥតិ អធិកិ+ស្សរូ+បរិភាវា+ធិភវន+ជ្ឈាយា+ធិដ្ឋាន, និច្ឆយ, បាបុណនាទីសុ. អធិកេ-អធិសីលំ, ឥស្សរេ-អធិបតិ, អធិ ព្រហ្មទត្តេ បញ្ចាលា, ឧបរិភាវេ-អធិរោហតិ, បថវិំ អធិសេស្សតិ, អធិភវនេ-អធិភវតិ, អជ្ឈាយនេ-ព្យាករណ+មធីតេ, អធិដ្ឋានេ-ភូមិកម្បាទិំ អធិដ្ឋាតិ, និច្ឆយេ-អធិមោក្ខោ, បាបុណនេ-ភោគក្ខន្ធំ អធិគច្ឆតិ.

អបិឥតិ សម្ភាវនា+បេក្ខា, សមុច្ចយ, គរហ, បញ្ហាទីសុ. សម្ភាវនាយំ-អបិ ទិព្ពេសុ កាមេសុ, មេរុម្បិ វិនិវិជ្ឈិត្វា គច្ឆេយ្យ, អបេក្ខាយំ-អយម្បិ ធម្មោ អនិយតោ, សមុច្ចយេ-ឥតិបិ អរហំ, អន្តម្បិ អន្តគុណម្បិ អាទាយ, គរហេ-អបិ អម្ហាកំ បណ្ឌិតក, បញ្ហេ-អបិ ភន្តេ ភិក្ខំ លភិត្ថ.

អតិឥតិ អតិក្កមនា+តិក្កន្តា+តិសយ, ភុសត្ថាទីសុ. អតិក្កមេ-អតិរោចតិ អម្ហេហិ, អតីតោ, អតិក្កន្តេ-អច្ចន្តំ, អតិសយេ-អតិកុសលោ, ភុសត្ថេ-អតិកោធោ, អតិវុទ្ធិ.

សុឥតិ សោភណ, សុដ្ឋុ, សម្មា, សមិទ្ធិ, សុខត្ថាទីសុ. សោភណេ-សុគន្ធោ, សុដ្ឋុ+សម្មាទត្ថេសុ-សុដ្ឋុ គតោ សុគតោ, សម្មា គតោតិបិ សុគតោ, សមិទ្ធិយំ-សុភិក្ខំ, សុខត្ថេ-សុករោ.

ឧឥតិ ឧគ្គតុ+ទ្ធកម្ម, បធាន, វិយោគ, សម្ភវ, អត្តលាភ, សត្តិ, សរូបកថនាទីសុ. ឧគ្គតេ-ឧគ្គច្ឆតិ, ឧទ្ធកម្មេ-អាសនា ឧដ្ឋិតោ, ឧក្ខេបោ, បធានេ-ឧត្តមោ, លោកុត្តរោ, វិយោគេ-ឧព្ភាសិតោ, សម្ភវេ-ឧព្ភុតោ, អត្តលាភេ-ឧប្បន្នំ ញាណំ, សត្តិយំ-ឧស្សហតិ គន្តុំ, សរូបកថនេ-ឧទ្ទិសតិ សុត្តំ.

អភិឥតិ អភិមុខភាវ, វិសិដ្ឋា+ធិកុ+ទ្ធកម្ម, កុល, សារុប្ប, វន្ទន, លក្ខណិ+ត្ថម្ភូតក្ខាន, វិច្ឆាទីសុ. អភិមុខភាវេ-អភិមុខោ, អភិក្កមតិ, វិសិដ្ឋេ-អភិធម្មោ, អធិកេ-អភិវសតិ, ឧទ្ធកម្មេ-អភិរុហតិ. កុលេ-អភិជាតោ, សារុប្បេ-អភិរូបោ, វន្ទនេ-អភិវាទេតិ, លក្ខណាទីសុ បុរិមសមំ.

បតិឥតិ បដិគត, បដិលោម, បដិនិធិ, បដិទាន, និសេធ, និវត្តន, សាទិស្ស, បដិករណា+ទាន, បដិពោធ, បដិច្ច, លក្ខណិត្ថម្ភូតក្ខាន, ភាគ, វិច្ឆាទីសុ. បដិគតេ-បច្ចក្ខំ, បដិលោមេ-បដិសោតំ, បដិនិធិម្ហិ-អាចរិយតោ បតិ សិស្សោ, បដិទានេ-តេលត្ថិកស្ស ឃតំ បដិទទាតិ, និសេធេ-បដិសេធេតិ, និវត្តនេ-បដិក្កមតិ, សាទិស្សេ-បដិរូបកំ, បដិករណេ-បដិការោ, អាទានេ-បដិគ្គណ្ហាតិ, បដិពោធេ-បដិវេធោ, បដិច្ចេ-បច្ចយោ, លក្ខណាទីសុ បុរិមសមំ.

បរិឥតិ សមន្តតោភាវ, បរិច្ឆេទ, វជ្ជនា+លិង្គន, និវសន, បូជា, ភោជនា+វជានន, ទោសក្ខាន, លក្ខណាទីសុ. សមន្ថ- តោភាវេ-បរិវុតោ, បរិច្ឆេទេ-បរិញ្ញេយ្យំ, វជ្ជនេ-បរិហរតិ, អាលិង្គនេ-បរិស្សជតិ, និវសនេ-យោ វត្ថំ បរិទហេស្សតិ, បូជាយំ-បរិចរិយា, ភោជនេ-ភិក្ខុំ បរិវិសតិ, អវជាននេ-បរិភវតិ. ទោសក្ខានេ-បរិភាសតិ, លក្ខណាទីសុ-រុក្ខំ បរិ វិជ្ជោតតេ វិជ្ជុ ឥច្ចាទិ.

ឧបឥតិ ឧបគមន, សមីបូ+បបត្តិ, សាទិស្សា+ធិកុ+បរិភាវា+នសន, ទោសក្ខាន, សញ្ញា, បុព្ពកម្ម, បូជា, គយ្ហាការ, ភុសត្ថាទីសុ. ឧបគមនេ-និសិន្នំ វា ឧបនិសីទេយ្យ, សមីបេ-ឧបនគរំ, ឧបបត្តិយំ-សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ, អថ វា ឧបបត្តិ=យុត្តិ, យថា ឧបបត្តិតោ ឥក្ខតីតិ ឧបេក្ខា, សាទិស្សេ-ឧបមានំ, ឧបមា, អធិកេ-ឧបខារិយំ ទោណោ, ឧបរិភាវេ-ឧបសម្បន្នោ, អនសនេ-ឧបវាសោ, ទោសក្ខានេ-បរំ ឧបវទតិ, សញ្ញាយំ-ឧបធា, ឧបសគ្គោ, បុព្ពកម្មេ-ឧបក្កមោ, ឧបការោ, បូជាយំ-ពុទ្ធុបដ្ឋាកោ, មាតុបដ្ឋានំ, គយ្ហាការេ-សោចេយ្យបច្ចុបដ្ឋានំ, ភុសត្ថេ-ឧបាទានំ, ឧបាយាសោ, ឧបនិស្សយោតិ.

អាឥតិ អភិមុខភាវុ+ទ្ធកម្ម+មរិយាទា+ភិវិធិ, បត្តិ+ច្ឆា, បរិស្សជន, អាទិកម្ម, គហណ, និវាសន, សមីប, អាវ្ហានាទីសុ. អភិមុខភាវេ-អាគច្ឆន្តិ, ឧទ្ធកម្មេ-អារោហតិ, មរិយាទាយំ-អាបព្ពតា ខេត្តំ, អភិវិធិម្ហិ-អាកុមារំ យសោ កច្ចាយនស្ស, បត្តិយំ-អាបត្តិំ អាបន្នោ, ឥច្ឆាយំ-អាកង្ខា, បរិស្សជនេ-អាលិង្គនំ, អាទិកម្មេ-អារម្ភោ, គហណេ-អាទីយតិ, អាលិង្គតិ, (អាលិម្បតិ, រូ), និវាសេ-អាវសថោ, អាវាសោ, សមីបេ-អាសន្នំ, អាវ្ហានេ-អាមន្តេតិ.

ប បរា+ប ស+មន្វ+វ, ឱ និ ទុ រភិ ព្យា+ធិសុ;

អតិ និ ប្បតិ បរិ អបយោ, ឧប អា ឥតិ វីសតិ;

ឯស ហិ ភោ ឧបសគ្គ-វិធិ+ក្កមតោ កថិតោ.

ឯត្ថ ច –

ឧបសគ្គ+និបាតា ច, បច្ចយា ច ឥមេ តយោ;

នេកេ+នេកត្ថវាចកា, ឥតិ នេរុត្តិកា+ព្រវុំ.

១១៨. អសំខ្យេហិ សព្ពាសំ

អវិជ្ជមានសំខ្យេហិ បរាសំ សព្ពាសំ វិភត្តីនំ លោបោ ហោតិ. ន សន្តិ ឯកវចនាទិសំខ្យា ឯតេសន្តិ អសំខ្យា, តេសំ អសំខ្យានំ វិភត្តីនំ ភេទេ អសតិបិ ស្យាទិវិធានំ ‘‘មា នោ អជ្ជ វិកន្តិំសូ’’តិអាទោ វិភត្យន្តត្តា បទត្តសិទ្ធីតិ វោ+នោអាទីនំ សិទ្ធិយា ច តេសំ បឋមាទិអត្ថេ ទស្សនតោ ច ហោតិ. បហារោ បរាភវោ អបហារោ សំហារោ អវហារោ ឱហារោ ឥច្ចាទិ ហោតិ.

ឧបេច្ច+ត្ថំ សជន្តីតិ, ឧបសគ្គា ហិ បាទយោ;

ចាទី បទាទិមជ្ឈន្តេ, និបាតា និបតន្តីតិ.

ឱបសគ្គិកបទំ.

សមុច្ចយ+វិកប្បន+បដិសេធ+បូរណាទិអត្ថំ អសត្តវាចិកំ នេបាតិកំ.

ច-ឥតិ សមុច្ចយា+ន្វាចយ+ឥតរេតរយោគ+សមាហារា+វធារណាទីសុ. វា-ឥតិ វិកប្បនុ+បមាន+សមុច្ចយ+វវត្ថិតវិភាសាទីសុ. ន, នោ, មា, អ, អលំ, ហលំ ឥច្ចេតេ បដិសេធេ. ‘‘ទ្វេ បដិសេធា បកតិអត្ថំ គមយន្តី’’តិ ញាយា ‘‘ន តេសំ បន រូបានំ បច្ចយា ន ច ហោន្តី’’តិ ឯត្ថ ន ច ន ហោន្តិ-ហោន្តេវាតិ បកតិអត្ថំ គមយតិ. អលំ បរិយត្តិ+ភូសនេសុ ច.

បូរណត្ថំ ទុវិធំ អត្តបូរណំ បទបូរណញ្ច, តត្ថ អថ, ខលុ, វត, អថោ, អស្សុ, យគ្ឃេ, ហិ, ចរហិ, នំ, តំ, ច, តុ, វា, វោ, បន, ហវេ, កីវ, ហ, តតោ, យថា, សុទំ, ខោ, វេ, ហំ, ឯនំ, (ឯវំ, រូ) សេយ្យថិទំ ឥច្ចេវមាទិ បទបូរណេ. តត្ថ អថ-ឥតិ បញ្ហា+នន្តរិយា+ធិការាទីសុ ច. ខលុ-ឥតិ បដិសេធា+វធារណ, បសិទ្ធីសុ ច. វត+ឥតិ ឯកំស, ខេទា+នុកម្ប, សំកប្បេសុ ច. អថោ-ឥតិ អន្វាទេសេ ច. ហិ-ឥតិ ហេតុ, អវធារណេសុ ច. តុ-ឥតិ វិសេស, ហេតុ, និវត្តនាទីសុ ច. បន-ឥតិ វិសេសេបិ. ហវេ+វេ ឥច្ចេតេ ឯកំសត្ថេបិ. ហំ-វិសាទ, វិម្ហេសុបិ. (វិសាទ, សម្ភវេសុ, រូ). សេយ្យថិទំតិ តំ កតមំតិ អត្ថេបិ.

អត្ថបូរណំ ទុវិធំ វិភត្តិយុត្តំ អវិភត្តិយុត្តញ្ច. អត្ថិ, សក្កា, លព្ភា ឥច្ចេតេ បឋមាយំ. អាវុសោ អម្ភោ ហម្ភោ អរេ ហរេ រេ ជេ ឥច្ចេតេ អាមន្តណេ. ទិវា ភិយ្យោ (នមោ, រូ) ឥច្ចេតេ បឋមាទុតិយាសុ. សយំ សាមំ សំ សម្មា កិន្តិ ឥច្ចេតេ តតិយត្ថេ. សោ+តោ+ធាបច្ចយន្តា ច សុត្តសោ បទសោ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ ឯកធា ទ្វិធា ឥច្ចាទិ. តវេ+តុំ បច្ចយន្តា ចតុត្ថិយាវ, កាតវេ ទាតវេ, កាតុំ ការេតុំ, (ទាតុំ, រូ) ទាបេតុំ ឥច្ចាទិ. សោ+តោបច្ចយន្តា បញ្ចមិយត្ថេ, ទីឃសោ ឱរសោ រាជតោ វា ចោរតោ វា ឥច្ចាទិ. តោ សត្ត- ម្យត្ថេបិ ត្រ+ត្ថាទិបច្ចយន្តា ច, ឯកតោ បុរតោ បច្ឆតោ បស្សតោ បិដ្ឋិតោ បាទតោ សីសតោ អគ្គតោ មូលតោ, យត្រ យត្ថ យហិំ តត្រ តត្ថ តហិំ ឥច្ចាទិ. សមន្តា សាមន្តា បរិតោ អភិតោ សមន្តតោ ឯកជ្ឈំ ឯកមន្តំ ហេដ្ឋា ឧបរិ ឧទ្ធំ អធោ តិរិយំ សម្មុខា បរមុខា អាវិ រហោ តិរោ ឧច្ចំ នីចំ អន្តោ អន្តរា អន្តរំ អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ពាហិរា ពាហិរំ ពហិ ឱរំ បារំ អារា អារកា បច្ឆា បុរេ ហុរំ បេច្ច ឥច្ចេតេ សត្តមិយា. សម្បតិ អាយតិ អជ្ជ អបរជ្ឈ សុវេ ស្វេ ឧត្តរសុវេ (កិសុ, រូ) ហិយ្យោ បរេ (បរសុវេ, រូ) សជ្ជុ សាយំ បាតោ កាលំ កល្លំ ទិវា រត្តំ និច្ចំ សតតំ អភិណ្ហំ អភិក្ខណំ មុហុំ មុហុត្តំ ភូតបុព្ពំ បុរា យទា តទា (កទា, រូ) ឥច្ចាទយោ កាលសត្តមិយំ. ឥតិ វិភត្តិយុត្តានិ.

អវិភត្តិយុត្តេសុ អប្បេវ អប្បេវនាម នុ ឥច្ចេតេ សំសយត្ថេ. អទ្ធា អញ្ញទត្ថុ តគ្ឃ ជាតុ កាមំ សសក្កំ ឥច្ចេតេ ឯកំសត្ថេ. ឯវំ ឥតិ អវធារណេ. កច្ចិ នុ ននុ កថំ (កិំសុ, រូ) កិំ ឥច្ចេតេ បុច្ឆនត្ថេ. ឯវំ ឥតិ ឥត្ថំ ឥច្ចេតេ និទស្សនត្ថេ. ឥតិ ហេតុ+វាក្យបរិសមត្តីសុ ច. យាវ តាវ យាវតា តាវតា កិត្តាវតា ឯត្តាវតា កីវ ឥច្ចេតេ បរិច្ឆេទនត្ថេ. ឯវំ សាហុ លហុ ឱបាយិកំ បដិរូបំ អាម សាធុ ឥច្ចេតេ សម្បដិច្ឆនត្ថេ. តថា យថា យថេវ តថេវ ឯវំ ឯវមេវ ឯវម្បិ យថាបិ សេយ្យថាបិ សេយ្យថាបិនាម វិយ ឥវ យថរិវ តថរិវ យថានាម តថានាម យថាហិ តថាហិ យថាច តថាច ឥច្ចេតេ បដិភាគត្ថេ. យថាឥតិ យោគ្គតា+វិច្ឆា+បទត្ថានតិវត្តិ+និទស្សនេសុ ច. ឯវំឥតិ ឧបទេស+បញ្ហាទីសុ ច. កិញ្ចាបិឥតិ អនុគ្គហត្ថេ. ធិឥតិ គរហេ. អហោឥតិ គរហ+បសំសន+បត្ថនេសុ. នាមឥតិ គរហ+បសំសន+សញ្ញា+បញ្ហេសុ. សាធូតិ បសំសន+យាចនេសុ. ឥង្ឃ ហន្ទ ឥច្ចេតេ ចោទនត្ថេ. សាធុ សុដ្ឋុ ឯវមេតំតិ អនុមោទនេ. កិរឥតិ អនុស្សវន+អសទ្ធេយ្យេសុ. នុនឥតិ អនុមានា+នុស្សរណ+បរិវិតក្កេសុ. កស្មាតិ ការណបុច្ឆនេ. យស្មា តស្មា តថា ហិ តេន ឥច្ចេតេ ការណច្ឆេទនត្ថេ. សហ សទ្ធិំ អមា (សមំ, រូ) ឥតិ សមក្រិយាយំ. វិនា រិតេ វិប្បយោគេ. នានា បុថុ ពហុបការេ. បុថុ វិសុំ អសង្ឃាតេ ច. ទុដ្ឋុ កុ កុច្ឆាយំ (ជិគុច្ឆាយំ, រូ). បុន អប្បឋមេ. កថំ ចិកិច្ឆត្ថេ. ធា ក្ខត្តុំ សោ កិញ្ចឥតិ សំខ្យាវិភាគេ. ឦសកំ អប្បមានេសុ (អប្បមត្តេ, រូ). សណិកំ មន្ទត្ថេ. ខិប្បំ អរំ លហុំ អាសុ តុណ្ហំ អចិរំ សីឃត្ថេ. ចិរំ ចិរស្សំ ទីឃកាលេ. ចេ យទិ សំកា+វដ្ឋានេ. ធុរំ ថិរា+វធារណេសុ (ធុវំ ថិរា+វធារណេសុ, រូ). ហា វិសាទេ. តុណ្ហី អភាសនេ. សច្ឆិ បច្ចក្ខេ. មុសា មិច្ឆាអលិកំ អសច្ចេ. សុវត្ថិ អាសិដ្ឋេ ឥច្ចាទិ.

តុន+ក្ត្វាន+ក្ត្វាបច្ចយន្តា ឧស្សុក្កនត្ថេ ភវន្តិ. យថា បស្សិតុន បស្សិយ បស្សិត្វាន បស្សិត្វា, ទិស្វា ទិស្វាន ទស្សេត្វា ទាតុន ទត្វាន ទត្វា ឧបាទាយ ទាបេត្វា វិញ្ញាយ វិចេយ្យ វិនេយ្យ សមេច្ច និហច្ច ឧបេច្ច អារព្ភ អាគម្ម ឥច្ចាទិ.

វិភត្តិយា កតោ ភេទោ, សលិង្គានំ ភវេ តថា;

តុម្ហាទីនំ ត្វ+លិង្គេសុ, នេវ+ត្ថិ បាទិ+ចាទិនំ.

ឯវំ នាមាខ្យាតោបសគ្គេហិ វិនិមុត្តំ ឯតំ និបាតបទំ វេទិតព្ពំ.

នេបាតិកបទំ.

បុល្លិង្គំ ឥត្ថិលិង្គញ្ច, នបុំសក+មថា+បរំ;

តិលិង្គញ្ច អលិង្គញ្ច, នាមិកំ បញ្ចធា ឋិតំ.

ឥតិ បយោគសិទ្ធិយំ នាមកណ្ឌោ ទុតិយោ.