៩. បញ្ហេ

បច្ឆិមំ បច្ឆិមំ បទន្តិអាទីសុ បញ្ហោតិ បុរិមំ បទំ, សម្បុច្ឆនាតិ បច្ឆិមំ បទន្តិអាទិនា ទដ្ឋព្ពំ. សមេច្ច អញ្ញមញ្ញំ បុច្ឆនា សម្បុច្ឆនា, យាចនំ ទេហី ត្យាទិនា យាចនមត្ថំ, ឥដ្ឋស្សាសម្បត្តស្សាត្ថនមិដ្ឋាសិំសនំ. បត្តកាលវសេន ច វិសយភេទេន ភិន្នាយ បីតិ យោជេត្វា អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. បត្តកាលំ ទស្សេតិ និមិត្តភូតស្សាតិអាទិនា. និមិត្តភូតស្សាតិ តំតំកិច្ចសម្បជ្ជនេ ការណភូតស្ស. វិធិ នាម ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិក និមន្តណាមន្តណាជ្ឈេសនបេសនានិ. ឯត្ថ ច អនុញ្ញាបត្តកាលេសុ ច បញ្ចមី វិហិតា បរេហិ, ទិដ្ឋធម្មិកាទីសុ បញ្ចសុ សត្តមី. ឥធ បន តេ ទ្វេបិ វិធិវិសេសាយេវាតិ វិធិម្ហិ អន្តោករិត្វា ឯយ្យាទិំ វិធាតុំ យំ វុត្តំ វុត្តិការេន, តទិទានិ វត្តុកាមោ អាហ- ‘អនុញ្ញាបត្តកាលេសុបិ’ច្ចាទិ. វិធិប្បតីតិមេវ បកាសេតិ ‘ឯវំ ករេយ្យាសី’’តិច្ចាទិនា. អនុជានន្តោបិ ទីបេន្តោបិ កិរិយាសុ ព្យាបារេតិយេវាតិ ព្យាបារណម្បតីតិតោតិ យោជេត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

បេសនេបិ កេសញ្ចិ ព្យាករណញ្ញូនំ សត្តមីវិធិច្ឆិតោតិវុត្តិការេន យំ វុត្តំ, តំ ទានិ វត្តុមាហ- ‘បេសនេ បិ’ច្ចាទិ. សមូលតន្តិ កេសញ្ចិ សទ្ទិកានំ សត្តមីវិធិវិធានមូលេន សមូលតំ. ‘‘អនុមតិបរិកប្បត្ថេសុ សត្តមី’’តិ (៣-១-១១) កច្ចានសុត្តំ. កត្តុមិច្ឆតោ បរស្ស អនុជាននំ អនុមតិ, បរិកប្បនំ សល្លក្ខណំ និរូបនំ បរិកប្បោ ហេតុផលកិរិយា សម្ភវោ ច, តស្មិំ អនុមត្យត្ថេ ច បរិកប្បត្ថេ ច សត្តមីវិភត្តិ ហោតីតិ អត្ថោ. អត្ថគ្គហណេន វិធិនិមន្តណាមន្តណាជ្ឈេសន បត្ថនាបត្តកាលេសុ ច.