៦៤. ន្តោ

យោ សាធយិតុមារទ្ធោ នច និដ្ឋមុបគតោតិ យោ កដាទិសាធយិតុំ និព្ពត្តយិតុំ អារទ្ធោ និដ្ឋំ បរិសមត្តិំ ន ចោបគតោ នប្បត្តោ. បវត្តោ-នុបរតោវាតិ យោ បព្ពតាទិ និច្ចប្បវតោ-អវិរតោ តេនេវ និដ្ឋំ នោបគតោសោវត្តមានោតិ វុច្ចតេតិ យោជនា. តព្ពិ សយកិរិយាទ្វារេនាតិ យថាវុត្តកដាទិវិសយ កិរិយាមុខេន, ឥទំ វុត្តំ ហោតិ ‘‘យថាវុត្តកដាទីនំ វត្តមានត្តា តព្ពិសយា កិរិយាបិ វត្តមានា ឯវាតិ តំទ្វារេន ក្រិយត្ថវិសេសន’’ន្តិ.

ភុញ្ជតិ ទេវទត្តោតិ ឯត្ថ យជ្ជបិ ភុញ្ជមានោ ហសតិ ខជ្ជតិ [វទតិ] បានិយំ បិវតិ, តថាបិ យុត្តា វត្តមានតា កត្តុមិច្ឆិតស្សារម្ភោ ន បរិសមត្តោតិ វុត្តំ- ‘សាធយិតុមារទ្ធោ ន ច និដ្ឋមុបគតោ’តិ. តិដ្ឋន្តិ បព្ពតាតិអាទីសុ និច្ចេសុ បព្ពតាទីសុ ភូតានាគតានមសម្ភវា តន្និសេធិនោ វត្តមានស្សាប្យសម្ភវា យទីបិ កាលវិភាគោ ន វិញ្ញាយតេ, តថាបិ អារទ្ធស្ស ឋានស្សាបរិសមត្តិយា វត្តមានា ឯវាតិ វុត្តំ- ‘បវត្តោ-នុបរតោ វា’តិ. កត្តុវិសេសនេ សតិ កោ ទោសោច្ចាហ- ‘កត្តុ វិសេសនេ’ច្ចាទិ. ឥហាបិ សិយា កត្តុនោ វត្តមានត្តា, វត្តមានត្ត មេវាស្ស បកាសេតុមយន្តិ វុត្តំ. ‘‘អបឋមា សមានាធិករណេ’’ត្យាទីហិ (៣-២-១២៤) អនេកេហិ សុត្តេហិន្តប្បច្ចយោ បាណិនិយេហិ វិហិតោ.

ឥធ បន សាមញ្ញេន វិហិតត្តា អាហ- ‘សាមញ្ញេនា’តិអាទិ. សន្តោ ‘អស-ភុវិ’ន្តប្បច្ចយោ. ‘‘កត្តរិ លោ’’ (៥-១៨) ‘‘ន្តមានាន្តិ យិយុំស្វាទិលោបោ’’តិ (៥-១៣០) អការស្ស លោបោ. តបន្តោ ‘តប-សន្តាបេ’. ជប្បន្តោ ‘ជប្ប=វចនេ’. បឋន្តោ ‘បឋ=ឧច្ចារណេ’ បចន្តោ ‘បច=បាកេ’ធារយន្តោ ‘ធរ=ធារណេ’. បយោជកព្យាបារេ ណិ, ធរិតុំ បយុញ្ជមានោ ធារយន្តោ. ទិស្សន្តោ ទិស ទុស=អប្បិតិយំ’’ ទិវាទីហិ យក’’ (៥-១២) យជន្តោ ‘យជ-ទេវបូជាយំ’. អរហន្តោ ‘អរហ-បូជាយំ. យថាចាតិអាទិនា អបឋមាសមានាធិករណាទីសុ ‘សំវិជ្ជមានោ វិរោចមានំ ជប្បមានោ’ច្ចាទីសុ មានោ ន្តោ វិយ ទដ្ឋព្ពោតិ វទតិ.