១២៨. អត្យា

វុត្តិយំ ឯតស្មិំ វិសយេតិ ឯត្ថ ឯតស្មិន្តិ ត្យាទិន្តវជ្ជិតបច្ចយ វិសយេតិ អត្ថោ. វិញ្ញាយមានត្តា ញាបិតោ ហោតីតិ គម្យតេ. ន ញាបកតោតិ ឥមិនា ឥទំ ទស្សេតិ ‘‘កិញ្ចិ វចនានុសារតោ វិញ្ញាយមានតាមត្តេន ញាបីយតេ កិញ្ចិ ញាបកេន, អស្មិម្បក្ខេ វុត្តានុសារតោ កត្ថចិ កស្សចិ ធាតុនោ អប្បយោគោ វិញ្ញាបីយតី’’តិ. បក្ខន្តរមាហ- ‘ញាបកត្តាយេវ វា’តិអាទិ. សមត្ថេតិ តថាហិច្ចាទិនា. អសស្សាប្បយោគោតិ អសធាតុស្ស កិស្មិញ្ចិ តព្ពាទិកេ បច្ចយេ បរេ ភវិតព្ពន្តិអាទីនមប្បយោគោតិ អត្ថោ.

វិនាបិ សុត្តន្តិ ‘‘អត្យាទី’’តិអាទិកំ សុត្តំ វិនាបិ. ឯវំ មញ្ញតេ ‘‘អសស្ស ភូអាទេសេន សាធីយមានំ សព្ពមិដ្ឋំ ពហុលាធិការតោ ភូធាតុនាវ សិជ្ឈតិ វិនាបិ ភូអាទេសសុត្តន្តរន្តិ កត្ថចិ កស្សចិ អប្បយោគស្ស ញាបកត្តម្បិស្ស យុជ្ជតិ អញ្ញត្ថ ករីយមានមិហាបិ អត្ថវន្តំ សិយា’’តិ.

យេតិ ធាតុប្បយោគា យស្មិន្តិ វិសយេ, បាតិស្សាតិ ‘បា-រក្ខណេ’តីមស្ស, នប្បយោគោ បាយយតិ បាយយិតព្ពន្តិអាទិប្បយោគោ ន ហោតីតិ. ឯវមុបរិបិ យថាយោគំ ញេយ្យំ. ព្រូស្សាតិ ‘ព្រូ=វចនេ’ឥច្ចស្ស. អទិស្សាតិ ‘អទ-ភក្ខណេ’ឥច្ចស្ស. ឦអាទីតិ ភូតេ ឦអាទិ. ឯតិស្ស ច ឦអាទីសូតិ សម្ពន្ធោ.

អវពោធេ ឯតិស្ស ណិសេសុ ច ឦអាទីសុ ច, អជ្ឈេនេ ឯតិស្ស បរោក្ខាសុ ច ណិសេសុ ច ឦអាទីសុចាតិ យោជេតព្ពំ. សព្ពត្ថ នប្បយោគោតិ យោជេត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ពហុលំវិធានតោ ញាតព្ពាតិ យោជនា. យក្វិករណេន និទ្ទេសា ‘អស-ក្ខេបនេតី មស្សា’តិ វុត្តំ, តទាហ- ‘អសស្សា’តិអាទិ.