១២. ធាត្វា

អបរិនិប្ផន្នោតិ អនិប្ផន្នោ អសិទ្ធាវត្ថោតិ អត្ថោ. ការកសាធិយោតិ យថាលាភំ ការកេហិ សាធិយោ. អសត្វភូតោតិ អទព្ពភូតោ. អយន្តុ កិរិយារូបោ បទត្ថោ បចត្យាទីនំ វិក្លេទនាទិបធានកិរិយារូបោ ច តទវយវរូបា បុព្ពបរីភូតឧទ្ធនារោ បនាទិកាទយោ តាទត្ថិយា ច បចត្យាទិវចនីយា. តស្មា យថា វុត្តលក្ខណេ ធាត្វត្ថេ ធាតុតោ វិធីយមានោ ត្យាទិប្បច្ចយោ តថាភូតមេវ វទតីតិ ភេទាភាវា អភេទសង្ខ្យាយេកវចនេនោច្ចតេ, ‘ន ពហុវចនេន, តេនេត្ថ ‘ឋីយតេ ទេវទត្តេន, ឋីយតេ ទេវទត្តេហី’តិ ភវតិ. ន យតោកុតោចីតិអាទិនា យតោ យត្ថ ន ទិស្សតិ, តតោ តត្ថ ន ហោតីតិ ទីបេតិ. យតោ យត្ថ វិធិ, ស តស្ស សម្ពន្ធី ភវតីតិ នាមេហិ វចនីយត្ថតោ-ត្ថន្តរភូតោ យោយំ ធាត្វត្ថោ កមាទីនមត្ថភូតោ, សោ សកត្ថោតិ សកត្ថេយេវាយមិប្បច្ចយោ ចុរាទិណិវិយាតិ វេទិតព្ពោ.

តស្សចាតិ ឯការស្ស ច. អថ អតិហត្ថយតិច្ចាទោ បាទិវិសិដ្ឋេ ឯវ ធាត្វត្ថេ ឥប្បច្ចយស្ស វិធានា តទត្ថវិហិតេនេវ ឥប្បច្ចយេន បាទិវិសិដ្ឋោ ធាត្វត្ថោ វុត្តោ, តេន កិមត្ថោ ឥប្បច្ចយន្តស្ស បាទិយោគោច្ចាសង្កិយ បយោជនមាខ្យាតុមាហ- ‘អតិហត្ថយតិ’ច្ចាទិ. ន សាមត្ថិយន្តិ សមត្ថតា នត្ថីតិ អត្ថោ.