៧៨. តមេ

ឥតិសទ្ទេន ព្យវច្ឆិន្នមត្ថមុបទស្សយមញ្ញនាបេក្ខំ សប្បធានំ មន្ត្វាទិ វិធិម្ហិទមត្ថទ្វយំ ព្យាបារីយតិច្ចាហ-‘ឯត្ថ អស្ស អត្ថី’តិ. ននុ ច យំ យស្ស ហោតិ តំ តស្មិម្បិ ហោតិ (យំ យស្មិំ ហោតិ) តស្សាបិ តំ ហោតិ តេនេវ វុច្ចតេ- ‘ឆដ្ឋីសត្តមីនមវិសេសោ’តិ, តត្រញ្ញ តរនិទ្ទេសេនេវ សិទ្ធេ កិមត្ថមិហ ឆដ្ឋីសត្តមីនំ ភេទេនោបាទានំ ករីយតីតិ វុច្ចតេ-យត្រាវយវាវយវិភាវោ, តត្ថេវ ឆដ្ឋីសត្តមីនមត្ថស្ស អវិសេសោ [វត្ថុតោ (បោត្ថកេ)] យថា ‘រុក្ខេសាខា រុក្ខស្ស សាខា’តិ. សស្សាមិភាវជញ្ញជនកភាវាទោ តុ នាវស្សមាធារាធេយ្យភាវោតិ ទ្វិន្នមេវត្ថានមុបាទានន្តិ.

ននុ ច សម្ភវេ ព្យភិចារេ ច សតិ វិសេសនំ សាត្ថកំ ភវតិ យថា ‘នីលមុប្បល’ន្តិ, នេវាត្ថិត្តស្សាត្ថិ ព្យភិចារោ, តថា ច វុត្តំ- ‘ន សត្តំ បទត្ថោ ព្យភិចរតី’តិ, តស្មា ព្យវេច្ឆេជ្ជាភាវា និរត្ថកមត្ថីតិវិសេសនន្ត្យាហ- ‘បទត្ថស្សេ’ច្ចាទិ. សត្តាយំ អព្យភិចារេ បីតិ សម្ពន្ធោ. កាលន្តរា ព្យភិចារត្ថមត្ថីតិវិសេសនន្តិ ទស្សេតុមាហ- ‘កាលេ’ច្ចាទិ.

ននុ ច សុត្តេសុ កាលោ បធានំ ន ហោតិ, ‘‘តេន កតំ កីតំ’’ត្យាទិនា ហិ បច្ចយត្ថោ ទស្សិតោ, តថា ហិ កាយិកំវាចសិកំ ត្យាទោ ន កាលសម្បច្ចយោ, ឯវមិហាបិ សត្តាមត្តេ ភវិតព្ពំ, អត្ថីតិ តុ វត្តមានសត្តាយ ឯវ បរិគ្គហោ កថមវសីយតេ យេន កាលវិសេសនំ សិយាតិ. សច្ចំ, កិន្តុ បទត្ថស្ស សត្តាព្យភិចារាភាវេបិ អត្ថីតិវិសេសនោបាទានសាមត្ថិយាត្រ វិសិដ្ឋោ សត្តា អត្ថីតិ វិសេសនត្តេនោបាត្តា, ន សត្តាមត្តន្តិ បតីយតេ, សា បន វិសិដ្ឋា សត្តា សម្បតិសត្តា, អត្ថិ ច តស្សា ព្យភិចារោ សាមញ្ញសត្តាយាតិ យុជ្ជតេវ វិសេសនវិសេស្សភាវោតិ មញ្ញតេ. ឧបាធីតិ វិសេសនំ.

ន ភុញ្ជតិច្ចាទិវិយាតិ យថា ន ភុញ្ជតីតិ នញ្ស្ស បដិសេធត្តា វិរុទ្ធត្ថបទស្ស សន្និធានេ-ត្ថន្តរស្ស បដិសេធរូបស្សត្ថស្សាវគតិ បទនិពន្ធនស្ស វិធិនោ អពាធិកា ភវតិ, តមិវាក្យត្ថោ. អធិប្បាយត្ថ មាហ- ‘អត្ថិវចនិច្ឆាយ យោ វិសយោ តស្ស និយមោ’តិ. កតិ បយសម្ភវេ ន បន គោមា រុក្ខវាតិ យោជនា, តេហីតិ បសំសាបហូតេហិ. កកុទេ អាវត្តោ កកុទាវត្តោ, និន្ទិតោ កកុទាវត្តោ អស្ស អត្ថីតិ កកុទាវត្តី. កថំ និន្ទិតត្តមស្សិច្ចាហ-‘កកុទា វត្តោ’ច្ចាទិ. សំសត្តោ ទណ្ឌោ អស្ស អត្ថិច្ចនេន គេហដ្ឋិតេន វិជ្ជមានេនបិ ទណ្ឌេន ទណ្ឌីតិ នាភិធីយតីតិ វទតិ. ទព្ពេភិធេយ្យេតិ ជាតិសន្និស្សយគោបិណ្ឌអស្សបិណ្ឌាទិសង្ខាតេ ទព្ពេ-ភិធេយ្យេ, ភវំ ភវេយ្យាតិ យទាកទាចិ ភវន្តោ យទិ ភវេយ្យ.