២៩. តេន

ឯកីភាវោតិ មុគ្គេហិ សំសដ្ឋានំ មាសានមិវ មិស្សីភាវោ. ឯសោតិ សំសគ្គោ, ឧក្កំសេនាតិ ឧក្កំសាធានេន [ឧត្កំសសាធនេន (បោត្ថកេ)] ច ភវិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. សំសគ្គឧក្កំសានំ សហភាវស្ស អនេកន្តិ កត្តេ ការណមាហ- ‘អសុចិទព្ពេ’ច្ចាទិនា. ព្យតិរេកមាហ- ‘នុក្កំសោ’តិ យត្ថ សំសគ្គរហិតំ កេវលមភិសង្ខត្តមត្ថិ, តត្ថ បច្ចយមុទាហរណេន ទស្សេត្វា វិជ្ជាយ សហ សំសគ្គស្សាវិជ្ជមានត្តេ ការណំ វទតិ ‘រូបី ធម្មត្តា’តិអាទិ. រូបំ ភូតោបាទាយភេទមស្ស អត្ថីតិ រូបី, ឃតាទិ សំសដ្ឋំ ភត្តាទិ. តស្ស ធម្មោ សភាវោ សំសគ្គោ, តស្ស ភាវោ តត្តំ, តស្មា, តស្សាតិ សំសគ្គស្ស, វិជ្ជាត្វរូបី… យថាវុត្ត រូបសភាវាភាវា, តេនាហ- ‘វិជ្ជាយ ច អរូបិត្តា’តិ ចរឥច្ចន្ធាតុយេវ ចរតិ.

វាចសិកំ មានសិកន្តិ ‘‘មនាទីនំ សក, យំកិញ្ចីតិ សតាទិកំ យំកិញ្ចិ. ពាហុលកេនេវេត្ថាវធារណំ លព្ភតីតិ វុត្តំ- ‘តតោ វា’តិ, ទេវទត្តេន កីតោតិ សោ អត្ថោ តទត្ថោ, តស្ស អប្បតីតិ អភិធានសត្តិវេកល្លេន វុត្តិយមនវគមោ, ទេវទត្តិកោតិ ហិ វុត្តេ ទេវទត្តេន កីតោត្យយមត្ថោ នប្បតីយតេ… តាទិស សទ្ទសត្តិវេកល្លេន តទត្ថស្សានមិធីយមានត្តា, អវគមោ ច នាម សតិ សាមត្ថិយេ សិយាតិ ឥមមត្ថំ សង្ខេបតោ ទស្សេតុមាហ- ‘តទត្ថាប្បតីតិយា’តិអាទិ.

អភិធានលក្ខណត្តន្តិ អភិធានំ សតិ សាមត្ថិយេ វាក្យេ វចនីយស្សាត្ថស្ស វុត្តិយា កថនំ លក្ខណំ សភាវោ យេសន្តេ អភិធានលក្ខណា, តេសំ ភាវោ តត្តំ, តព្ពាទិសមាប្យេវមេវ ទដ្ឋព្ពា. មរិចេន អភិសង្ខតំ សំសដ្ឋំ វាតិ, សលាកាយ ជិតន្តិ វិគ្គហោ.