១៤. តម

នាកឌ្ឍនត្ថោតិ ណស្សាកឌ្ឍនត្ថោ ន ហោតិ. យទ្យាកឌ្ឍនត្ថោ អស្ស, តទា ចានុកឌ្ឍិតំ នោត្តរត្រានុកឌ្ឍេយ្យាតិ មញ្ញតេ, កោចិយេវ ហោតីតិ ហោន្តីតិ ឥតោ ភិន្ទិត្វា អានេតព្ពំ. តទា ទេសស្សាតិ ឥមិនា ‘‘តទាទេសា តគ្គហណេន គយ្ហន្តី’’តិ បរិភាសមុបលក្ខេតិ. កតយាទេសស្សាបីតិ កតោ យាទេសោ យស្ស តស្ស កតយាទេសស្សាបីតិ. ឥការស្សាតិ យាទេសតោ បុព្ពេ ឥការស្ស, ឥមិនា ចាទេសាទេសីនមភេទោ ទស្សិតោ. តសទ្ទេ នេកេនាបិ បច្ចេកាភិសម្ពន្ធេ សិទ្ធេតិ ឯវមញ្ញតេ- ‘‘យថា’តេន កតំកីត’ (៤-២៩) ន្ត្យាទិសុត្តេ ឯកោវ តសទ្ទោ ពហូហិ បច្ចយត្តេហិ សម្ពជ្ឈតេ, តថិហាបិ ឯកមេវ តសទ្ទគ្គហណំ ‘តមធីតេ តំជានាតី’តិ បច្ចេកមភិសម្ពជ្ឈតេ, តស្មា កិមេតទត្ថេន ទ្វិតគ្គហណេនេ’’តិ. ទ្វិតគ្គហណេ បយោជនត្តយំ វុត្តំ, តត្ថ បឋមំ ទស្សេន្តោ ជាននិច្ចាទិនាធិប្បាយមាវីកត្វា ទ្វិតគ្គហណមិច្ចាទិនា បទត្ថមាហ.

តត្ថ-‘យោ យមធីតេ ជានាតិ ចា’តិ ឥមិនា ទ្វិតគ្គហណាភាវេ បច្ចយត្ថាវយវស្ស សមុច្ចយប្បសង្គមាហ. សមុច្ចយេ សតិ(យោ) យមធីតេ ជានាតិ ច, តត្ថេវ សិយា, យោ បនាធីតេ កេវលំ, ន (ជានាតិ) តត្ថ ន សិយាតិ ពោធយិតុំ ព្យភិចារមាហ‘ន បច្ចេកាតិ សម្ពន្ធេនេ’តិ. យថា ‘‘តេន កថំ កីត’’មិច្ចាទោ ‘‘តេន ជិតំ ជយតិ’’ច្ចាទិ បច្ចេកសម្ពន្ធេន ភវតិ ឯវម្មាវិញ្ញាយីតិ យថេច្ចាទិ កស្សាត្ថោ. ‘តេន កតំ កីត’’មិច្ចាទីហិ អវត្វា ‘‘តេន ជិតំ ជយតិ’’ច្ចាទិសុត្តេកទេសវចនមត្ថព្យត្តិ តថា វុត្តេ ហោតីតិ វុត្តំ, តេន ជិតមិច្ចាទោ ជយនាទិកា កិរិយានេ កទព្ពសមវាយិត្តេន បសិទ្ធាតិ យុត្តោ តត្ថ បច្ចេកាភិសម្ពន្ធោ, នេវមជ្ឈេន វេទនា ប្យេកទព្ពសមវាយិត្តាភិយ្យោត្យធិប្បាយោ.

ឥទានិ ទុតិយំ ទស្សេតិ ‘ជានន’មិច្ចាទិ, និមិត្ត មិដ្ឋានិដ្ឋពោធការណំ មុហុត្តោ កត្តិកាទិ, ឧប្បាតោ ឥដ្ឋានិដ្ឋសូចកំ បថវិសមុទ្ទាទីនំ សភាវបរិច្ចាគេនាញ្ញតត្តគមនំ. ជាននសាមញ្ញេតិ និមិត្តាទីនំ ជានន សាមញ្ញេ. ‘យថាវុត្តជាននស្ស អជ្ឈេន វិសយត្តេ ហេតុមាហ- ‘តំ ជានាតីតិ តសទ្ទេន អធីយមានបរាមសតោ’តិ. តតិយំ ទស្សេតិ ‘យតោ ចេ’ច្ចាទិនា. យតោ ច ឧប្បន្នេន វិធិនា អជ្ឈេន ញាតុ អភិធានម្បសិទ្ធន្តិ សម្ពន្ធោ, បោត្ថកេសុ បន អជ្ឈេតុញាតូសុតិ បាឋោ ទិស្សតិ, ឯត្ថាយមធិប្បាយោ ‘‘កត្ថចិ បសិទ្ធិវិសយោ ហោតិ តសទ្ទោ, តថា ច វុត្តំ សុពោធាលង្ការដីកាយំ បក្កន្តវិសយោ តថា បសិទ្ធវិសយោ អនុភូតវិសយោ ច តំសទ្ទោ យំ សទ្ទំ នា បេក្ខតេ’តិ, តស្មា បសិទ្ធិវិសយេន តសទ្ទេន បុថគេវ បសិទ្ធិយា ឧបសង្គហត្ថំ ទ្វិតគ្គហណំ កត្តព្ព’’ន្តិ. អត្ថត្តយេ វត្តមានស្ស តុ តសទ្ទស្ស សវិសយោ វិសេសោ តតោវាត្ថិកេហិ វេទិតព្ពោ.