៤៧. តទ

ឥស្ស អត្តំ និបាតនា, ទការោ បន ‘‘មយទា សរេ’’តិ (១-៤៤), បទន្តរេនាតិអាទីតិ ឥមិនា អញ្ញេន បទេន, សាធូនិ ភវន្តីតិ វុត្តិ បាឋស្ស អត្ថំ វត្តុំ ‘សាធូនិ ភវន្តីតិ និបាតនតោ’តិ អាហ, តត្ថ ការណមាហ-‘យ’មិច្ចាទិ, អប្បត្តស្ស បាបនម្បត្តស្ស បដិសេធោ ច និបាតនំ, តេសំ ឥធ បាឋាតិ តេសំ តថា ឥច្ឆន្តានំ ឥធាតិ និបាតស្ស ឥមស្មិំ តទមិនាទិសុត្តេ បាឋា, ឧទ្ធស្ស ឧទូតិ ឧទ្ធំ ខមស្សាតិ អញ្ញបទត្ថសមាសេ ឧទ្ធំខ ឥតិ ឋិតេ ឧទ្ធំសទ្ទស្ស ឧទុអាទេសោ, អស-ភោជនេ ឥច្ចស្មា ‘‘ក្វចណ’ ឥតិ (៥-៤១) សុត្តេន អណ្បច្ចយេ អសសទ្ទោ និប្ផជ្ជតីតិ អាហ-‘បិសិតមសនា’តិ ‘‘ក្វចណ’’ ឥតិ មហិយំ រវតីតិ ឋិតេ ឥមិនាវ គណនិបាតនេន សមាសេ កតេ មយូរសទ្ទោ និប្ផជ្ជតីតិ ទស្សេតុមាហ ‘មហិសទ្ទស្សេ’ច្ចាទិ, អស្ស តទមិនាទិគណស្ស អាគតិគណត្តា ឯវមញ្ញេបីតិ សម្ពន្ធោ, វុត្តន្តិ បាឋសេសោ. ទីឃនិកាយាទីសុ បញ្ចសុ និកាយេសូតិ–

‘‘ទីឃមជ្ឈិមសំយុត្ត, អង្គុត្តរិកខុទ្ទកា;

និកាយា (បញ្ច) គម្ភីរា, ធម្មតោ អត្ថតោចិមេ’’តិ.

វុត្តេសុ ទីឃាគមាទីសុ បញ្ចសុ និកាយេសុ, ញាតព្ពាតិ វណ្ណា គមាទិទ្វារេន ជានិតព្ពា, បញ្ចវិធំ បញ្ចប្បការំ និរុត្តមុច្ចតេតិ សម្ពន្ធោ, និព្ពចនំ និរុត្តំ, នបុំសកេ ភាវេ ត្តោ, អត្ថកថនវាក្យ បុព្ពកមុច្ចារណមិច្ចត្ថោ, តទភិធាយិ សត្ថមប្យភិធានេ-ភិធេយ្យោ បចារា តទត្ថតាយ វា និរុត្តមុច្ចតេ, វុត្តនិរុត្តិ លក្ខណេន…បេ… វេទិតព្ពាតិ ឥមិនា និរុត្តសត្ថេ យេ សទ្ទា បដិបទំ និប្ផាទិយន្តិ តេសមិទំ សាមញ្ញេន និប្ផាទនន្តិ ទីបេតិ, ទ្វារេ និយុត្តោ ទោវារិកោតិ ឯត្ថ ណិកេ ទការវការានំ មជ្ឈេ ឱការាគមោ, ហិំសិស្មាតិ ‘ហិំស-ហិំសាយ’ មិច្ចស្មា, អប្បច្ចយេតិ ‘‘សាវការកេស្វ ឃណ្ឃកា’’តិ (៥-៤៤) អប្បច្ចយេ, និជកោតិ ឯត្ថ ជការស្ស យការេ និយកោ. អថ វណ្ណវិការោតិ វុត្តត្តា ជវណ្ណស្ស យាទេសេ និយកាទយោ តាវ សិជ្ឈន្តុ, សុសានាទយោ កថំ ឆវបទាទិវិការត្តា សុសានាទីនន្តិ អាហ ‘បទវិការោបិ’ច្ចាទិ. អញ្ញថា វណ្ណសមុទាយាទេសស្ស វិសុំគហណេ ឆព្ពិតោបត្តិយា ‘បញ្ចវិធំ និរុត្ត’ន្តិ សង្ខ្យានិយមោ ន យុជ្ជេយ្យាតិ ភាវោ. យោគោ សម្ពន្ធោ, តថាហិច្ចាទិនា ធាតុស្ស អត្ថាតិសយេន យោគម្បាកដីករោតិ, រវនកិរិយាតិ សម្ពន្ធោតិ កេកាយិតាន្យសទ្ទនកិរិយាភិសម្ពន្ធោ. មយូរោតិ ឯត្ថ រវតិ មយូររាវេ ឯវ វត្តតេ, ន សាមញ្ញេន រវនកិរិយាមត្តេតិ ភាវោ.