៩. ឥយុ

ចត្ថសមាសោតិ ឥតរីតរយោគទ្វន្ទសមាសោ. អត្តេតិ មុនិ សទ្ទាទិវចនីយេ អត្ថេ, នមតីតីមស្សេតំ កម្មំ,

យំ សព្ពវចនំ សព្ព, លិង្គំ សព្ពវិភត្តិកំ;

តំ សព្ពត្ថេ នមនតោ, វិទុំ នាមន្តិ តព្ពិទូ.

ឥធ នាមសញ្ញាយាភាវេបិ អន្វត្ថពលាយេវ នាមសញ្ញា សិទ្ធាតិ (អាហ) ‘អន្វត្ថព្យបទេសេនា’តិ, ស្យាទ្យន្តបកតិរូបន្តិ បច្ចយា បឋមំ ករីយតីតិ បកតិ, សា ឯវ រូបន្តិ បកតិរូបំ, ស្យាទ្យន្តស្ស បកតិ រូបំ មុនិសទ្ទាទិ ស្យាទ្យន្តបកតិរូបំ, អត្ថវន្តមធាតុកមប្បច្ចយម្បាដិបទិកំ, បទំ បទំ បតិ បដិបទេ, បដិបទំ និយុត្តំ បាដិបទិកំ. វិសេសនេនាតិ សុត្តេ ‘នមស្សន្តេ’តិ វុត្តេន ឥវណ្ណុវណ្ណានំ វិសេសនេន. អាខ្យាតស្សាតិ បចតិអាទិនោ. អាទិមជ្ឈវត្តិនោតិ ឥន្ទ ឧទកសទ្ទាទីនំ អាទោ, បខុមាទីនំ មជ្ឈេច វត្តិនោ. បទេសេសូតិ ‘‘ឈលា សស្ស នោ’’តិ (២-៨៣) អាទិកេសុ សុត្តប្បទេសេសុ, អនិដ្ឋបសង្គ (សង្កំ) និវត្តេតីតិ សម្ពន្ធោ, អនិដ្ឋប្បសង្គោនាម [នាមាតិ (បោត្ថកេ)] បចតិ-ឥន្ទ (ឧទក បខុម) សទ្ទាទីន មន្ត អាទិមជ្ឈភូតឥវណ្ណាទីនំ ឈលសញ្ញា វិធាយ តតោ បរាសំ សាទិ វិភត្តីនំ ‘‘ឈលា សស្ស នោ’’តិ (២-៨១) អាទីហិ ‘នោ’ អាទេសាទិម្ហិ កតេ ‘បចតិនោ, ឥន្ទនោ, ឧទកនោ, បខុមនោ’តិអាទិ រូបប្បសង្គោ, ននុចាទិអាទិ ចោទនា. វត្តព្ពន្តិ សុត្តេ វត្តព្ពំ. ព្យាសនិទ្ទេសេនាតិ អសមាសនិទ្ទេសេន. តទយុត្តន្តិអាទិ បរិហារោ, តន្តិ តំ ចោទ្យំ, សតិហីតិអាទិនា អយុត្តត្តំ សមត្ថេតិ, ទ្វីសុត្តរេសុ យោគេសូតិ ឧបរិមេសុ ‘‘បិត្ថិយំ’’ ‘‘ឃា’’តិ ទ្វីសុ សុត្តេសុ. ឥត្ថិយន្តិ ឥទន្តិ ‘‘បិត្ថិយ’’ន្តិ សុត្តេ ឥត្ថិយន្តិ ឥទំ បទំ. វណ្ណវិសេសនំ សិយាតិ ‘‘បិត្ថិយ’’ន្តិ សុត្តេ ‘ឥយុវណ្ណា’តិ អនុវត្តនតោ ‘ឥត្ថិយំ ឥវណ្ណុវណ្ណា’តិ ឯវំ ឥវណ្ណុ វណ្ណា ‘‘ឃោ’’តិ សុត្តេ ‘ឥត្ថិយំ អា’តិឯវំ អវណ្ណស្ស ច វិសេសនំ ភវេយ្យ. វណ្ណវិសេសនេ វិរោធមាហ ‘ឯវញ្ចេ’ច្ចាទិ, នាមស្សន្តេតិ អសមាសនិទ្ទេសេ ត្វវិរោធមាហ- ‘ព្យាសេ’ច្ចាទិ. សក្កានាមវិសេសនំ កាតុន្តិ ទ្វីសុ សុត្តេសុ ឥត្ថិយន្តិអាទិនា វក្ខមានក្កមេន. នាមស្ស អន្តោ នាមន្តោតិ សមាសស្ស ឧត្តរបទត្ថប្បធានត្តា សមាសេ គុណីភូតស្ស នាមស្ស ឥត្ថិយន្តិ ឥទំ វិសេសនំ កាតុំ ន សក្កាតិ អធិប្បាយោ, វចនមន្តរេនាតិ បាណិនិយានមិវ ‘‘យថាសង្ខ្យមនុទេសោ សមានំ’’តិ (១-៣-១០) សុត្តំ វិនា, សមាសង្ខ្យ ឯតេសន្តិ សមសង្ខ្យកា, ឥតិសទ្ទោ អាទ្យត្ថោ, តេន–

‘‘អាលាបហាសលីលាហិ, មុនិន្ទ វិជយា តវ;

កោកិលា កុមុទានី វោ, បសេវន្តេ វនំ ជលំ’’ (២៦០).

ឥច្ចាទិំ សង្គណ្ហាតិ.