ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਿਭਾਵਨਾ
੭੯. ਯੇਨ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਭੂਤੇਨ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤਾਦਿਨਾ ਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੇਨ ਏਕਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਦੇਸਤ੍ਥਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਭੂਤੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤਾਦਿਹਾਰਸਮ੍ਪਾਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ‘‘ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ –‘‘ਏਵਂ ਨਾਨਾਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ, ਏਕਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਚ ਹਾਰਵਿਚਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨਯਵਿਚਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੭੯) ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯੋ’’ਤਿਆਦਿਂ ਅਨਾਰਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਆਰਮ੍ਭਨੇ ਕਾਰਣਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਹਾਰਾਦੀਸੁ ਯੋ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭੂਮਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਤਥਾਪਿ ਅਤ੍ਥਨਯਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪਾਕਟਂ ਕਾਤੁਂ ਪੁਨ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਤਣ੍ਹਾਅਵਿਜ੍ਜਾਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚੇਵ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਹਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ ਨਯੋ ਨਾਮ. ਤੀਹਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਲੋਭਾਦੀਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚੇਵ ਤੀਹਿ ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲੋ ਨਯੋ ਨਾਮ. ਚਤੂਹਿ ਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ ਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚੇਵ ਚਤੂਹਿ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦੀਹਿ ਅਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਹਿ, ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਵਾ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਮੁਖੇਨ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤੋ ਨਯੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਨਯਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯਾਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਨਯਾ ਪਨ ਨਾਨਾਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਮੂਲਪਦੇਹਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾਯ ਨਯਤੋ ਅਨੁਬੁਜ੍ਝਿਯਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਹਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਨਯਤਿ ਸਮ੍ਪਾਪੇਤੀਤਿ ‘‘ਨਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਕਤਮਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਮਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾਯ ਨਯਗ੍ਗਾਹਤੋ ਨੀਯਤਿ ਅਨੁਪੁਚ੍ਛੀਯਤੀਤਿ ਨਯੋ, ਕੋ ਸੋ? ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਭੂਤੋ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਯਤਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਨਯੋ, ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋਵ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਅਨੁਬੁਜ੍ਝਿਯਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਹਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਨਯਤਿ ਸਮ੍ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਨਯੋ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੭੯). ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਨਯਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਕਿਂ ਤਂ? ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਦਿਕਾਰਣਂ, ਤਂਦੀਪਨਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਚ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਦਿਨਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਅਤ੍ਥਨਯਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ? ਤਂਤਂਮੂਲਪਦੇਹਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੭੯). ਏਵਂ ਅਤ੍ਥੇ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਸਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯਾਪਿ ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨਯਾਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇ.
‘‘ਕਤਮਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਠਮਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਚ ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ‘‘ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਕੋਟਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਸੁ ਕਤਮਾ ਨੀਵਰਣਂ, ਕਤਮਾ ਸਂਯੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨੀਵਰਣਂ ਤਣ੍ਹਾ ਸਂਯੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਾਸੁ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਸੁ. ਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨੀਵਰਣਂ. ਭਵੇਸੁ ਸਂਯੋਜਨਤੋ ਤਣ੍ਹਾ ਸਂਯੋਜਨਂ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ, ਕਥਂ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਮੇਤੇਸਮਤ੍ਥੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਭਿਨਿਵਿਸਵਤ੍ਥੂਸੁ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਕ੍ਖੇਨ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਅਭਿਨਿਵੇਸਵਤ੍ਥੁਭੂਤੇ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਚਰਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਮੇਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਪਕ੍ਖੇਨ ਅਟ੍ਠਸਤਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਇਤੋ ਸਾਸਨਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਾਪਿ ‘‘ਸੁਖੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਂ ਪਞ੍ਚਾਤਪਾਦਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਇਤੋ ਸਾਸਨਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਾਪਿ ‘‘ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤਾ ਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢਾਪੇਨ੍ਤਾ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਡ੍ਢਾਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.
‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਤਥਾਵਿਧਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਮਾ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਤਥਾਵਿਧਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਿਂ ਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੇਸੁ. ਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਕਿਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਇਤੋ ਸਾਸਨਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਯੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਚ੍ਚਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਕੁਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕੋਸਲ੍ਲਂ ਵਾ ਉਪਸਮਸੁਖਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਅਨਭਿਞ੍ਞਾ ਵਿਪਰੀਤਚੇਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਆਹਂਸੁ ‘‘ਸੁਖੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਤੇ ਏਵਂਸਞ੍ਞੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠੀ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸੁਖਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਇਤੋ ਸਾਸਨਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਯੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਚ੍ਚਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਕੁਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕੋਸਲ੍ਲਂ ਵਾ ਉਪਸਮਸੁਖਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਅਨਭਿਞ੍ਞਾ ਵਿਪਰੀਤਚੇਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹਂਸੁ ‘‘ਯੋ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਤਿ, ਸੋ ਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢਯਤਿ, ਯੋ ਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢਯਤਿ, ਸੋ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਤੀ’’ਤਿ. ਤੇ ਏਵਂਸਞ੍ਞੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠੀ ਕਾਮੇਸੁ ਸੁਖਸਞ੍ਞੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਚ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.
‘‘ਤਥਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਾ ਕਿਂ ਵਡ੍ਢਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇ ਤਦਭਿਞ੍ਞਾ ਸਨ੍ਤਾ ਰੋਗਮੇਵ ਵਡ੍ਢਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਤਥਾ ਵਡ੍ਢਯਨ੍ਤਾ ਰੋਗਾਦੀਨਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢਯਨ੍ਤਿ ਕਿ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇ ਰੋਗਾਭਿਤੁਨ੍ਨਾ ਗਣ੍ਡਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤਾ ਸਲ੍ਲਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾ ਨਿਰਯਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਪੇਤਾਸੁਰੇਸੁ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਿਮੁਜ੍ਜਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਉਗ੍ਘਾਤਨਿਗ੍ਘਾਤਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤਾ ਰੋਗਗਣ੍ਡਸਲ੍ਲਭੇਸਜ੍ਜਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੭੯) ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਕਤਮੇ ਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਾ, ਕਤਮੇ ਰੋਗਾਦਯੋ, ਕਤਮਂ ਭੇਸਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਰੋਗਭੇਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ. ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗੋ ਚ ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗੋ ਚ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗੋ ਚ ਰੋਗੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਰੋਗਨਿਗ੍ਘਾਤਕਭੇਸਜ੍ਜਂ…ਪੇ... ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਾਰਣਭੇਸਜ੍ਜਂ ਹੋਤਿ.
‘‘ਕਤਮੋ ਕਤਮਂ ਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਸਂਕਿਲੇਸਾਦੀਸੁ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਏਕਦੇਸਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਤਦਭਿਸਙ੍ਗੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਂਕਿਲੇਸੇ ਅਭਿਸਙ੍ਗੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤੋ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰਵਸੇਸਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਭਿਸਙ੍ਗੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧੋ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ‘‘ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਕਤਮਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਕਤਮੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਕਤਮੋ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ, ਕਤਮੋ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੮੦. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਿ, ‘‘ਕਥਂ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯਦਸ੍ਸਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯਦਸ੍ਸਨੇ ਕਤਮੋ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਇਮੇਸਂ ਸਕ੍ਕਾਯਦਸ੍ਸਨੇ ਅਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਦਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਦਸ੍ਸਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੇਸੁ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਰੂਪਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਪਨ ਰੂਪਂ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿਯਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ. ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਏਕੇਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤ੍ਤਾ ਵੀਸਤਿਵਤ੍ਥੁਕਾ ਅਯਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ‘‘ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯਦਸ੍ਸਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਕਤਮੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਾ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਜਹਨਵਸੇਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਨ੍ਵਾਯਿਕਾ ਅਨੁਗੁਣਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਜਹਨਵਸੇਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਯਿਕਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਯਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਕੋ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ ਪਹਾਯਕਤ੍ਤਾ. ‘‘ਤੇ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਖਨ੍ਧਤੋ ਕਿਤ੍ਤਕਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਤਮੋ ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਥੋ, ਕਤਮੋ ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਥੋ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਕ੍ਕਾਯਾਦੀਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮਂ ਸਚ੍ਚਂ, ਕਤਮੋ ਕਤਮਂ ਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸਕ੍ਕਾਯੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਿ, ਕਥਂ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਦਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੇਸੁ ਯੇ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਰੂਪਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਮੇ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ‘‘ਰੂਪਾਦਯੋ ਚ ਅਤ੍ਤਾ, ਰੂਪਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਤ੍ਤਾ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ, ਅਤ੍ਤਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨਤੋ ‘‘ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਿਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਰੂਪਂ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਮੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ‘‘ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਾ ਨਿਚ੍ਚੋ ਸਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨਤੋ ‘‘ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਿਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੀਸਸ੍ਸਤਵਾਦੀਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਾ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ ਉਭੋ ਅਨ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਪਟਿਪਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਪਟਿਪਦਾ ਸਂਸਾਰਪਵਤ੍ਤਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਸਂਸਾਰਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਜਹਨਵਸੇਨ ਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਦਾਸਙ੍ਖਾਤੋਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ ਪਹਾਯਕਤ੍ਤਾ. ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਸਂਸਾਰਨਿਵਤ੍ਤਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਸਂਸਾਰਨਿਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਂਸਾਰਪਵਤ੍ਤਿਸਂਸਾਰਨਿਵਤ੍ਤੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਪਵਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਤਦਭਿਸਙ੍ਗੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਭਿਸਙ੍ਗੋ ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧੋ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ, ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਿ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੋਵ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਉਚ੍ਛੇਦਸਸ੍ਸਤਸ੍ਸ ਕਿਤ੍ਤਕੋ ਪਭੇਦੋ, ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਿਤ੍ਤਕੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਉਚ੍ਛੇਦਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਉਚ੍ਛੇਦਸਸ੍ਸਤਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਸੁ ਉਚ੍ਛੇਦਸਸ੍ਸਤਦਸ੍ਸਨਂ ਸਮਾਸਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੀਸਤਿਵਤ੍ਥੁਕਾ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ. ਉਚ੍ਛੇਦੋ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ, ਸਸ੍ਸਤਦਸ੍ਸਨਂ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਤਿਧਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਪਨ੍ਨਰਸਵਿਧਨ੍ਤਿ ਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ? ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਵਾਦਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਵਾਦਾ, ਦ੍ਵੇ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਾਦਾ, ਸੋਲ਼ਸ ਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ, ਅਟ੍ਠ ਅਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ, ਅਟ੍ਠ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਵਾਦਾ, ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ, ਪਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਾਤਿ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੦ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਉਚ੍ਛੇਦਸਸ੍ਸਤਦਸ੍ਸਨਾਨਂ ਤੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਕਤਮੇ ਤੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਞ੍ਞਾ ਚ ‘‘ਪਹਾਨਸਞ੍ਞਾ ਵਿਰਾਗਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੋਧਸਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਞ੍ਞਾ ਚਾਤਿ ਛ ਸਞ੍ਞਾ ਚ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ, ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਅਟ੍ਠ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ ਤੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ.
‘‘ਸਮਥਵਸੇਨ ਕਤਮੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਟ੍ਠ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ ਪਾਕਟਾ. ਦਸ ਕਸਿਣਾਯਤਨਾਨਿ ਸਮਥਵਸੇਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ. ‘‘ਕਤਮਂ ਞਾਣਂ ਕਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਦਾਲਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ, ਮੋਹੋ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ, ਜਾਲਂ. ਅਨਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਮੋਹੋ. ਅਨਿਧਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਜਾਲਂ. ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤੇਜੇਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਞ੍ਚ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਞ੍ਚਞਾਣਵਜਿਰਂ ਨਾਮ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ. ਮੋਹੋ ਚ ਜਾਲਞ੍ਚ ਮੋਹਜਾਲਂ. ਪਦਾਲੇਤੀਤਿ ਪਦਾਲਨਂ, ਕਤ੍ਤਰਿ ਯੁਪਚ੍ਚਯੋ, ਮੋਹਜਾਲਸ੍ਸ ਪਦਾਲਨਨ੍ਤਿ ਮੋਹਜਾਲਪਦਾਲਨਂ. ਪਦਾਲਨਞ੍ਹਿ ਦੁਵਿਧਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪਦਾਲਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਦਾਲਨਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪਦਾਲਨਂ, ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਦਾਲਨਂ ਏਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਮੋਹਜਾਲੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਮੋਹੋ, ਭਵਤਣ੍ਹਾ ਜਾਲਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਆਧਾਰਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਮੋਹੇਤੀਤਿ ਮੋਹੋ. ਪਠਮਂ ਜਾਲਂ ਜਟਂ ਲਾਯਿਤ੍ਵਾ ਜਟਾਵਸੇਨ ਲਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਜਾਲਂ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਜਾਤਂ ਮਚ੍ਛਸਕੁਣਾਦਿਕਂ ਲਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਲਾਪੇਤਿ ਗਣ੍ਹਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਜਾਲਂ, ਜਾਲਂ ਵਿਯਾਤਿ ਜਾਲਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ, ਸਕਅਤ੍ਤਭਾਵਾਦੀਸੁ ਚ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਜਾਲਂ ਭਵਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੦). ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਹਿ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਾਦੀਨਂ ਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਕਤਂ ਕਥਂ ਕੇਨ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਚ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯ ਚਾ’ਤਿ’’ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੮੧. ‘‘ਇਤੋ ਸਾਸਨਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਪਟਿਪਦਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਸਾਸਨੇ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਨਂ ਪਟਿਪਦਾਦਯੋ ਕਥਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਾ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਕਥਂ ਦਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਅਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੇਸੁ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਤੂਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਸਲ੍ਲੇਖਾਨੁਸਨ੍ਤਤਵੁਤ੍ਤਿ ਭਵਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਸਲ੍ਲੇਖੇ ਤਿਬ੍ਬਗਾਰਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਲ੍ਲੇਖੇ ਤਿਬ੍ਬਗਾਰਵਤ੍ਤਾ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਨੁਸਨ੍ਤਤਵੁਤ੍ਤਿ ਭਵਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਤਿਬ੍ਬਗਾਰਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਤਿਬ੍ਬਗਾਰਵਤ੍ਤਾ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਭਵਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸਯੇ ਪਞ੍ਞਾਸਦਿਸਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ ਭਵਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਧਿਮੋਕ੍ਖਤ੍ਤਾ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ, ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ, ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਸੁਖੇਨ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ, ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ, ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਤ੍ਤਾ.
‘‘ਤਥਾ ਕਸ੍ਮਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਕਿਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਕਾਮਾ ਸੁਖੇਨ ਅਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਮਾਨਂ ਸੁਖੇਨ ਅਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ. ਸੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਕਾਮੇਹਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਕਿਲੇਸਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵੇਚਿਯਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਰਤਿ, ਦਨ੍ਧਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਂ ਆਜਾਨਾਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਦਿਤੋ ਆਦਿਮ੍ਹਿਯੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਹਿ ਅਨਤ੍ਥਿਕੋ ਭਵਤਿ. ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਤਤੋ ਤੇਹਿ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵੇਚਿਯਮਾਨੋ ਖਿਪ੍ਪਞ੍ਚ ਸੁਖੇਨ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਰਤਿ, ਖਿਪ੍ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਆਜਾਨਾਤਿ.
‘‘ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀਤਿ ਏਕੇਕਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾਪਿ ਪਟਿਪਦਾ ਦੁਵਿਧਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚ, ਸੁਖਾਪਿ ਪਟਿਪਦਾ ਦੁਵਿਧਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਏਵਂ ਸਤਿ ਏਕੋਵ ਦ੍ਵੀਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਟਿਪਦਾਹਿ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਤ੍ਤਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾਪਿ ਦੁਵਿਧਾ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪਿ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾਪਿ ਦੁਵਿਧਾ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪਿ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਯੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਦਨ੍ਧਞ੍ਚ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ, ਦਨ੍ਧਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਆਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਖਿਪ੍ਪਞ੍ਚ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ, ਖਿਪ੍ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਆਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕੇਕਸ੍ਸੇਵ ਏਕੇਕਾ ਪਟਿਪਦਾ ਯੁਤ੍ਤਾਵਾਤਿ. ‘‘ਇਮਾਹਿ ਪਟਿਪਦਾਹਿ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿਯੇਵ, ਨ ਨਿਯ੍ਯਿਂਸੁ ਨਿਯ੍ਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤੀਤੇਪਿ ਇਮਾਹਿ ਚਤੂਹਿ ਪਟਿਪਦਾਹਿ ਨਿਯ੍ਯਿਂਸੁ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁਪਿ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਨਿਯ੍ਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ ਯਥਾ ‘‘ਪਬ੍ਬਤੋ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ.
ਏਵਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ. ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਚਤੁਕ੍ਕਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਬੁਧਜਨਸੇਵਿਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾਅਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦ੍ਵਿਦਿਸਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾਪਿ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਦ੍ਵਿਦਿਸਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾਪਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਅਯਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭੂਮਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋਤਿ. ‘‘ਤਥਾਵਿਧਾਯ ਚਤੁਸਚ੍ਚਯੋਜਨਾਯ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭੂਮਿਭਾਵੋ ਕੇਨ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਨਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੮੨. ‘‘ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਭੂਮਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਕਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਦਿਸਾ ਕਿਤ੍ਤਕੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਰਤ੍ਥੋ. ਯੇ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਆਹਾਰਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਆਹਾਰਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਵਿਧੇਨ ‘‘ਇਮੇ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾ, ਇਮੇ ਕੁਸਲਾ ਵੋਦਾਨਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਦੁਵਿਧੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ ਆਲੋਚਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਕਤਮੇਨ ਦੁਵਿਧੇਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਲੋਕਵਟ੍ਟਾਨੁਸਾਰੀ ਚ ਲੋਕਵਿਵਟ੍ਟਾਨੁਸਾਰੀ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਤਮਂ ਵਟ੍ਟਂ, ਕਤਮਂ ਵਿਵਟ੍ਟ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਵਟ੍ਟਂ ਨਾਮ ਸਂਸਾਰੋ, ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਕਤਮੋ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਾ ਹੇਤੁ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਤਮਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾਯੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਕਿਂ, ਉਦਾਹੁ ਚੇਤਸਿਕਞ੍ਚ ਫਲਦਾਨਸਮਤ੍ਥਾਸਮਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਂ ਕਿ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸੇਸੁ. ‘‘ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਥਂ ਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਚੇ ਵਦੇਯ੍ਯ, ਯਥਾ ਯੇਨ ਉਪਚਯੇਨ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਫਲਦਾਨਸਮਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਚਯੇ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਤੇ ਕਿਲੇਸਾ ਕਤਮੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਚੇ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾ ਚਤੂਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਤੇ ਕਿਲੇਸਾ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਚੇ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਦਸਵਤ੍ਥੁਕੇ ਕਿਲੇਸਪੁਞ੍ਜੇ ਤੇ ਕਿਲੇਸਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
‘‘ਕਤਮਾਨਿ ਦਸ ਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿ ਚੇ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਯੋਗਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਗਨ੍ਥਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਓਘਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਲ੍ਲਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨੀਤਿ ਦਸ ਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਏਕਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਪਿ ਕਿਲੇਸੋਪਿ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ.
‘‘ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਠਮੇ ਆਹਾਰੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬੇ ਪਠਮੇ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇ ਪਠਮੋ ‘‘ਰੂਪਂ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬੇ ਦੁਤਿਯੇ ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੇ ਦੁਤਿਯੋ ‘‘ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ ਸੁਖਾ’’ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬੇ ਤਤਿਯੇ ਚਿਤ੍ਤਾਹਾਰੇ ਤਤਿਯੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬੇ ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੇ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬੇ ਪਠਮੇ ‘‘ਰੂਪਂ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਪਠਮਂ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੮੩. ‘‘ਤੇਸੁ ਆਹਾਰਾਦੀਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਆਹਾਰਾਦੀਸੁ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੇਸੁ ਵਾ. ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵੇਦਨਾਸੁ ਤਿਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਦਰਾਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਯੋ ਚ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ, ਯੋ ਚ ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਇਮੇ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਫਸ੍ਸਾਹਾਰਾ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਬਲਵਅਤ੍ਤਨਿਚ੍ਚਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਯੋ ਚ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ, ਯੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਇਮੇ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰਾ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਅਸੁਭੇ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਤਣ੍ਹਾਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਚ, ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ.
੮੪. ‘‘ਕਤਮਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਾਦਿਕੇ ਆਹਾਰੇ ਕਤਮੋ ਪਠਮਾਦਿਕੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਆਹਾਰੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਾਮਵਸੇਨ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਕਤਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇ ਠਿਤੋ ਕਤਮਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਠਮੇ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇ ਠਿਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਠਮੇ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇ ਠਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਾਮੇ ਯੇਨ ਉਪਾਦਾਨੇਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਇਦਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ‘‘ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸੇਸੁ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.
‘‘ਯੇਨ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨੇਨ ਕਾਮੇਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਂਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਧਮ੍ਮੋ ‘ਕਾਮਯੋਗੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਸੇਸਾਨਂ ਯੋਜਨਤ੍ਥਾਦਯੋ ਪਾਲ਼ਿਤੋ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋ ਚ ਪਾਕਟਾ.
੮੫. ‘‘ਆਹਾਰਾਦੀਸੁ ਕਤਮੇ ਕਤਮਾ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਇਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਸੁ ਦਸਸੁ ਚਤੁਕ੍ਕੇਸੁ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਾਦਿਕੋ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ, ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਫਸ੍ਸਾਹਾਰਾਦਿਕੋ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ, ਤਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰਾਦਿਕੋ ਤਤਿਯਾ ਦਿਸਾ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਾਦਿਕੋ ਚਤੁਤ੍ਥਾ ਦਿਸਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
‘‘ਤਾਸੁ ਚਤੂਸੁ ਦਿਸਾਸੁ ਤੇਸੁ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਾਦੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਤਮਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਇਮੇ ਆਹਾਰਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ…ਪੇ… ਇਮੇ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਉਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ – ‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ ਆਹਾਰੋਤਿਆਦਿ ਆਹਾਰਾਦੀਸੁ ਯੇ ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ, ਤਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੫) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਸਨ੍ਨਂ ਸੁਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਦੇਸਭੂਤਾਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਸੁਤ੍ਤਾਨਂ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ. ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਸਮਾਨੋਤਿ. ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਚ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਾਦੀਸੁ ਕਤਮੇ ਆਹਾਰਾਦਯੋ ਕਤਮੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਹਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਇਤੀਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ. ਸਬ੍ਬੇਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਆਹਾਰਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਵਟ੍ਟਾਨੁਸਾਰਿਨੋ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤੇਤਿ ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਆਹਾਰਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ. ਲੋਕਾਤਿ ਲੋਕਤੋ ਵਟ੍ਟਤੋ. ਤੀਹਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਹਿ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ.
੮੬. ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦਯੋ ਦਸ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਕਤਮੇ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਦਿਸਾਭੂਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਹਾਰਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰਾ ਆਨੇਞ੍ਜਵਿਹਾਰਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਹਾਰਾ. ਤੇਸੁ ਰੂਪਾਵਚਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਅਰਿਯਵਿਹਾਰਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਆਨੇਞ੍ਜਵਿਹਾਰਾਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਅਬ੍ਭੁਤਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਮਾਨਪਹਾਨਂ ਆਲਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਹਾਨਂ ਭਵੂਪਸਮੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਾ. ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਸਚ੍ਚਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਚਾਗਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਉਪਸਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ. ਚਤਸ੍ਸੋ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ ਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਤਿ ਚਤਸ੍ਸੋ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੁਖਭਾਗਿਯਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੋ ਤਪੋ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੁਖਭਾਗਿਯਾ. ਅਵਸੇਸਾ ਪਾਕਟਾ.
‘‘ਚਤੂਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪਟਿਪਦਾਦੀਸੁ ਕਤਮੋ ਪਟਿਪਦਾਦਿਕੋ ਪਠਮੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਕੋ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਪਠਮਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪਟਿਪਦਾਦਯੋ ਪਞ੍ਞਾਪਦਟ੍ਠਾਨਾਦਿਕਾ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਯੋ ਪਨ ਸਤਿਪਦਟ੍ਠਾਨਾਦਿਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਪਠਮਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਪਠਮਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ ਪੂਰੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪੂਰਕਪੂਰੇਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਤਥਾ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਕਤਮੇ ਪਟਿਪਦਾਦਯੋ ਕਤਮੇ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਕੇ ਪੂਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਪਠਮਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ ਪੂਰੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੮੭. ‘‘ਤੇਸੁ ਦਸਸੁ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਸੁ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਤਮਾ ਦਿਸਾ, ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਤਮਾ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਇਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾ ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਪਠਮੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਦਸਸੁ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਸੁ. ਇਮਾ ਮਯਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾਦਯੋ ਦਿਸਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ.
‘‘ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਦਿਸਾਭੂਤੇਸੁ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਸੁ ਕਤਮੋ ਦਿਸਾਭੂਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਾ ਪਟਿਪਦਾ…ਪੇ… ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਉਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
‘‘ਤੇਸੁ ਦਸਸੁ ਪਟਿਪਦਾਦਿਚਤੁਕ੍ਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਕਤਮਂ ਕਤਮਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਚ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ ਟੀਕਾਯਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਾਕਟੋ. ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦਯੋ ਦਸ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ਦਿਸਾਭੂਤਾ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦਯੋ ਦਸ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਪਹਾਯਕਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ.
‘‘ਤੇਸਂ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਪਹਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਯਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਞ੍ਚ ਤੇਸਂ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਭਾਵਨਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਯਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਞ੍ਚ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਯਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਤਿਵਿਧਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਕਤਮੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਹਿ ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਂਸੁ, ਤੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸੇਵ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ ਕਿਂ, ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸੇਵ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ ਕਿਂ, ਸਾਵਕਸ੍ਸੇਵ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ ਕਿਂ, ਉਦਾਹੁ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾਨਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ ਕਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ‘‘ਤੇਸਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖੇਹਿ ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਮੁਚ੍ਚਿਂਸੁ, ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾਨਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ. ਯਂ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਪਹਾਨਞ੍ਚ ਯਾ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਭਾਵਨਾਸਮ੍ਪਾਦਨਾ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਪਾਦਨਾ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਨਾਮ ਭਵਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦਯੋ ਦਸ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕਿਂ, ਉਦਾਹੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਹਾਯਕਭਾਵੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਤੇਸਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ – ‘‘ਇਦਾਨਿ ਆਹਾਰਾਦੀਨਂ ਪਟਿਪਦਾਦੀਹਿ ਯੇਨ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ, ਤਂ ਨੇਸਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਤੇਸਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿਆਦਿਮਾਹਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੭) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਯੇ ਆਹਾਰਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਯਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਤਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਆਹਾਰਾਨਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਪਦਾਨਂ ਪਨ ਪਹਾਯਕਤ੍ਤਾ. ਸਤਿਪਿ ਆਹਾਰਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਪਟਿਬਦ੍ਧਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.
ਸੀਹਾਤਿ ਸੀਹਸਦਿਸਾ ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਸੀਹਸਦਿਸਾ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਸੀਹਸਦਿਸਾ ਸਾਵਕਾ ਚਾਤਿ ਸੀਹਸਦਿਸਾ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਸਾਵਕਾ ਪਨ ਅਹਤਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾਪਿ ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਪਿ ‘‘ਸੀਹਾ’’ਤਿ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨਿਵਤ੍ਤਾਪਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਹਤਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹਨਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਹਤਾ, ਰਾਗੋ ਚ ਦੋਸੋ ਚ ਮੋਹੋ ਚ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ, ਹਤਾ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ ਏਤੇਹਿ ਸਾਵਕੇਹੀਤਿ ਹਤਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾ, ਸਾਵਕਾਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ ਸਾਵਕਾਨਂਯੇਵ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ. ਤੇਸਂ ਸੀਹਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਸੀਹਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਸੀਹਾਨਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਾਵਨਾ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਭਾਵਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾ ਵਡ੍ਢਨਾ ਚ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇਯੇਵ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਚ, ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਿਰਿਯਾ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਪਹਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਿਰਿਯਾ ਚ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਨਾਮ ਭਵਤਿ.
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਭਾਵਨਾ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਚ. ਵਿਪਰਿਯਾਸਾਨਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਂ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਂ ਨਾਮਾਤਿ ਗਹਿਤਂ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗੋਚਰੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਗੋਚਰੋ ਪਵਤ੍ਤਨਹੇਤੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ. ਵਿਪਰਿਯਾਸਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਕਿਲੇਸਗੋਚਰੋ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਗੋਚਰੋ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ.
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾਤਿਆਦਿਨਾ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਭਾਵਨਾਮੁਖੇਨ ਯਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਕਤਾ, ‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਵਿਭਾਵਨਾਮੁਖੇਨ ਯਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਕਤਾ, ਸਾ ਅਯਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਕਤਮਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭੂਮੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਨ੍ਤਿ ਯਾ ਅਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਕਤਾ, ਸਾ ਅਯਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਕੋਸਲ੍ਲੇਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ.
‘‘ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਯ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿਭਾਵੋ ਕਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਨਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਯ ਨਯਭੂਮਿਭਾਵੇਨ ‘‘ਯੋ ਨੇਤਿ…ਪੇ… ਕੁਸਲਾਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਆਚਰਿਯੋ ਆਹ, ਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ.
ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਭੂਮਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਾਵਿਤਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਕਤਮਾ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਭੂਮੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਭੂਮਿਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਕਾਮੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ, ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਮੇਵ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਭੂਮਿਭਾਵਨਾ ਪਨ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਯਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਮਪਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਅਯਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਮੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਯਂ ਪਨ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਤੋ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸ੍ਸ ਨਿਗ੍ਗਚ੍ਛਨਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਨਤੋ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਭੂਮਿਵਿਭਾਵਨਾਯਂ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗਤੋ ਵਿਭਾਵਿਤਪੁਗ੍ਗਲਚਤੁਕ੍ਕਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਂ, ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਭੂਮਿਵਿਭਾਵਨਾਯਂ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗਤੋ ਵਿਭਾਵਿਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਚਤੁਕ੍ਕਂ ਪਠਮਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਯੋ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕੋ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਭੂਮਿਵਿਭਾਵਨਾਯਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕੇ. ਯੇਤਿ ਯੇ ਦਨ੍ਧਉਦਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਪੁਗ੍ਗਲਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਨਿਯ੍ਯਕਾ ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਚ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ. ‘‘ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਕਤਮੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ…ਪੇ… ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਿ, ਇਤਿ ਅਯਂ ਦਸਵਿਧੋ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕਾਦਿਚਤੁਕ੍ਕੋ ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੋ, ‘‘ਕਤਮਂ ਵੋਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਦਂ ਵੋਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਇਤਿ ਇਦਂ ਦਸਵਿਧਂ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਾਦਿਚਤੁਕ੍ਕਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਤੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤਿ.
੮੮. ‘‘ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਕਤਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂ, ਕਤਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂ, ਕਤਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪੁਨ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ’’ਤਿ ਚੇ ਵਦੇਯ੍ਯ? ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਂ ਸਾਮਿਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਨ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ ਅਵਯਵਾਨਂ ਸਮੂਹਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਤਿ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ…ਪੇ… ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯੋਜਨਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸੋਵ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ. ਯੋਤਿ ਉਦਤ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਨਿਯਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ. ਪੁਨ ਯੋਤਿ ਉਦਤ੍ਤੋਵ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਚ ਮਨ੍ਦੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਚ. ਸਾਧਾਰਣਾਯਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚ.
‘‘ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਯੋ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਂ ਕਤਮਂ ਭਗਵਾ ਉਪਦਿਸਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਪਟਿਪਦਾਭੇਦੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਾਵਿਤੋ, ਕਥਂ ਦੇਸਨਾਭੇਦੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਭੇਦੇਨਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ. ‘‘ਸਮਥਦੇਸਨਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੇਸਨਾਭੇਦੇਨੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਮੁਦੁਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਤਿਕ੍ਖਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਭੇਦੇਨਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਵਮੇਵ ਅਨੁਸਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ.
ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਚ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾ ਚ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦੇਨ ਚੇਵ ਦੇਸਨਾਭੇਦੇਨ ਚ ਤਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ’’ਤਿਆਦਿਂ ਪੁਨ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਤਿ ਖੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੀਣਿ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਤੀਣੀਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਲ੍ਲਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤਯੋ’’ਤਿ ਪਨ ਪਕਤਿਲਿਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋਵ.
‘‘ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਕਤਮੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ ‘‘ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ…ਪੇ… ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ ਆਚਾਰਵਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਇਤਿ ਅਯਂ ਸਮੂਹੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਹੋਤਿ. ‘‘ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੋ, ਕਥਂ ਵੋਦਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਦਂ ਵੋਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਦਂ ਵੋਦਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ…ਪੇ… ਤੀਣਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਂ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੂਹਭੂਤਂ ਇਤਿ ਇਦਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤਿ.
‘‘ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਾਵਿਤਾ, ਤਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਿਤ੍ਤਕਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ‘‘ਇਤਿ ਖੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੀਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੀਣਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤੀਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੀਣਿ ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤੀਣਿ ਤਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ.
‘‘ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਕਤਮੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ‘‘ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ…ਪੇ… ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ ਚਾ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਂ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਇਤਿ ਅਯਂ ਸਮੂਹੋ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਹੋਤਿ.
‘‘ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੋ, ਕਥਂ ਵੋਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ‘‘ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਦਂ ਵੋਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੋਦਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ…ਪੇ… ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ, ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੂ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਂ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੂਹਭੂਤਂ ਇਤਿ ਇਦਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤਿ.
‘‘ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਅਕੁਸਲਮੂਲਤਿਕਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਤਿਕਾਨਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਵਿਭਾਵਨਾਮੁਖੇਨ ਯਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਕਤਾ, ‘‘ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਕੁਸਲਮੂਲਤਿਕਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਤਿਕਾਨਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਵਿਭਾਵਨਾਮੁਖੇਨ ਯਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਕਤਾ, ਅਯਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਸ੍ਸ ਚ ਨਯਸ੍ਸ, ਅਙ੍ਕੁਸਸ੍ਸ ਚ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਨਾਮਾਤਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਤਣ੍ਹਾਅਵਿਜ੍ਜਾਦੁਕਾਦੀਨਂ ਪਨ੍ਨਰਸਨ੍ਨਂ ਦੁਕਾਨਂ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਵਿਭਾਵਨਾਮੁਖੇਨ ਯਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਕਤਾ, ‘‘ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੁਕਾਦੀਨਂ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਦੁਕਾਨਂ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਵਿਭਾਵਨਾਮੁਖੇਨ ਯਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਕਤਾ, ਅਯਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮੀਤਿਪਿ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਹਿ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਤੋ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ, ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਤੋ ਚ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਹੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਪਨ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਤੋ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ, ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਤੋ ਚ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਨ੍ਤੇ ‘ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚਾ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਮਥਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੀਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੀਣਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਭਵਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੮).
‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਯਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਯ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਸ੍ਸ ਚ ਨਯਸ੍ਸ, ਅਙ੍ਕੁਸਸ੍ਸ ਚ ਨਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ‘‘ਤੇਨਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਯ ਭੂਮਿਭਾਵੇਨ ਆਚਰਿਯੋ ‘‘ਯੋ ਅਕੁਸਲੇ…ਪੇ… ਦਿਸਾਲੋਚਨੇਨਾਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਆਹ, ਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਯ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲ…ਪੇ… ਯਸ੍ਸ ਭੂਮਿਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਿਯੁਤ੍ਤਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇਨ ਯੇਨ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਵਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਵਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਤਂ ਤਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਯੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾਰਹਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੁਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਨਯਕ੍ਕਮੇਨ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮਿ – ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਤਿਕੋਟ੍ਠਾਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਦਿਸਾ, ਛਦਿਸਾ, ਅਟ੍ਠਦਿਸਾਤਿ ਦਿਸਾਪਿ ਤਿਕੋਟ੍ਠਾਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਦਿਸਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦਿਸਾ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦਿਸਾਤਿ ਚਤੁਦਿਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਛਦਿਸਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾਤਿ ਛਦਿਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਦਿਸਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਚਤਸ੍ਸੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾ, ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਚਤਸ੍ਸੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾਤਿ ਅਟ੍ਠਦਿਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ, ਚਤੁਦਿਸਾ ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਯੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲੇ ਚ ਛਦਿਸਾ ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਚ ਅਟ੍ਠਦਿਸਾ ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇ ਵਿਭਜਿਤੇ ਦਿਸਾਲੋਚਨਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿਪਿ ਵਿਭਜਿਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ.
‘‘ਕਥਂ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਚੇ ਵਦੇਯ੍ਯ? ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਅਹਿਰਿਕਞ੍ਚ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਤਿ ਚ ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਞ੍ਚ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਚ ਕੋਸਜ੍ਜਞ੍ਚ ਦੋਵਚਸ੍ਸਞ੍ਚ ਅਹਂਕਾਰੋ ਚ ਮਮਂਕਾਰੋ ਚ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਾ ਚ ਪਮਾਦੋ ਚ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਞ੍ਚ ਅਸਂਵਰੋ ਚ ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਚ ਨੀਵਰਣਞ੍ਚ ਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ ਕੋਧੋ ਚ ਉਪਨਾਹੋ ਚ ਮਕ੍ਖੋ ਚ ਪਲ਼ਾਸੋ ਚ ਇਸ੍ਸਾ ਚ ਮਚ੍ਛੇਰਞ੍ਚ ਮਾਯਾ ਚ ਸਾਠੇਯ੍ਯਞ੍ਚ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ ਚਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੮) ਦੁਕਦੁਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਅਯਂ ਦਿਸਾਭੂਤੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਸਂਕਿਲੇਸਸਾਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਪਨ੍ਨਰਸਸੁ ਦੁਕਦੁਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਦਿਸਾਭੂਤੇਸੁ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਦਿਸਾਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਓਲੋਕਨਾ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਯਨਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਯਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ.
‘‘ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ, ਹਿਰੀ ਚ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ, ਸਤਿ ਚ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਞ੍ਚ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਚ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ ਚ, ਸੋਵਚਸ੍ਸਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਞ੍ਚ ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਞ੍ਚ, ਖਯੇ ਞਾਣਞ੍ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਞ੍ਚ, ਸਦ੍ਧਾ ਚ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਚ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਞ੍ਚ ਸਂਵਰੋ ਚ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਚ, ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਭਿਸਮਯੋ ਚ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾ ਚ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿ ਚ ਅਕ੍ਕੋਧੋ ਚ, ਅਨੁਪਨਾਹੋ ਚ ਅਮਕ੍ਖੋ ਚ, ਅਪਲ਼ਾਸੋ ਚ ਇਸ੍ਸਾਪਹਾਨਞ੍ਚ ਮਚ੍ਛਰਿਯਪ੍ਪਹਾਨਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਜਾ ਚ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਚ ਸਙ੍ਖਤਾਰਮ੍ਮਣੋ ਚ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਅਸਙ੍ਖਤਾਰਮ੍ਮਣੋ ਚ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ, ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੂ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੮) ਤਿਕਦੁਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤਂ ਇਦਂ ਦਿਸਾਭੂਤਂ ਕੁਸਲਸਮੂਹਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਵੋਦਾਨਸਾਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਯਾ ਦੁਕਦੁਕਵਸੇਨ ਵਾ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਦਿਸਾਭੂਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਦਿਸਾਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਓਲੋਕਨਾ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਯਨਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਯਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ.
‘‘ਕਥਂ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਚੇ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ‘‘ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਦੋਸੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਮੋਹੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ. ਤੀਣਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ – ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਤਯੋ ਅਕੁਸਲਵਿਤਕ੍ਕਾ – ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕੋ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਅਕੁਸਲਸਞ੍ਞਾ – ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਸਞ੍ਞਾ, ਵਿਹਿਂਸਾਸਞ੍ਞਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਞਾ – ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ, ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ – ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਤਾ – ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾ. ਤਯੋ ਅਗ੍ਗੀ – ਰਾਗਗ੍ਗਿ, ਦੋਸਗ੍ਗਿ, ਮੋਹਗ੍ਗਿ. ਤਯੋ ਸਲ੍ਲਾ – ਰਾਗਸਲ੍ਲੋ, ਦੋਸਸਲ੍ਲੋ, ਮੋਹਸਲ੍ਲੋ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਜਟਾ – ਰਾਗਜਟਾ, ਦੋਸਜਟਾ, ਮੋਹਜਟਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਅਕੁਸਲੂਪਪਰਿਕ੍ਖਾ – ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋ – ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਆਚਾਰਵਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੮) ਤਿਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਅਯਂ ਦਿਸਾਭੂਤੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਸਂਕਿਲੇਸਸਾਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਤਿਕਤਿਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਦਿਸਾਭੂਤੇਸੁ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਦਿਸਾਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਤਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਓਲੋਕਨਾ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਯਨਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਯਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ.
‘‘ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਅਦੋਸੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਅਮੋਹੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ. ਤੀਣਿ ਸੁਚਰਿਤਾਨਿ – ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ, ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ. ਤਯੋ ਕੁਸਲਵਿਤਕ੍ਕਾ – ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕੋ. ਤਯੋ ਸਮਾਧੀ – ਸਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਵਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ, ਅਵਿਤਕ੍ਕੋ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿ, ਅਵਿਤਕ੍ਕੋ ਅਵਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਕੁਸਲਸਞ੍ਞਾ – ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਸਞ੍ਞਾ, ਅਵਿਹਿਂਸਾਸਞ੍ਞਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਅਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਞਾ – ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ, ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਕੁਸਲੂਪਪਰਿਕ੍ਖਾ – ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ. ਤੀਣਿ ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨਿ – ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ – ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ – ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾ. ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ – ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਤੀਣਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ – ਸੁਞ੍ਞਤਂ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੮) ਤਿਕਤਿਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤਂ ਇਦਂ ਦਿਸਾਭੂਤਂ ਕੁਸਲਸਮੂਹਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਵੋਦਾਨਸਾਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਤਿਕਤਿਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਦਿਸਾਭੂਤੇਸੁ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਦਿਸਾਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਤਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਓਲੋਕਨਾ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਯਨਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਯਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ.
‘‘ਕਥਂ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚੇ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਯੋਗਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਗਨ੍ਥਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਓਘਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਲ੍ਲਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨੀ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੭) ਚਤੁਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਅਯਂ ਦਿਸਾਭੂਤੋ ਚਤੁਕ੍ਕੋ ਚਤੁਕ੍ਕੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚਾ’’ਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਸਂਕਿਲੇਸਸਾਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਚਤੁਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਦਸਸੁ ਚਤੁਕ੍ਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇ ਦਿਸਾਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਤਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ, ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਓਲੋਕਨਾ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਯਨਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਯਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ.
‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨਿ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਹਾਰਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਅਬ੍ਭੁਤਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੁਖਭਾਗਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੬) ਚਤੁਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤਂ ਇਦਂ ਦਿਸਾਭੂਤਂ ਕੁਸਲਸਮੂਹਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਸ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚਾ’’ਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵੋਦਾਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖੇ ਵੋਦਾਨਸਾਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇਸੁ ਚਤੁਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਦਸਸੁ ਚਤੁਕ੍ਕੇਸੁ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤਮੋ ਕਤਮੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਕਤਮਸ੍ਸ ਕਤਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦਿਸਾ’’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਦਿਸਾਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਯਂ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਪਠਮੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਠਮਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਦੁਤਿਯੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਤਤਿਯਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਦਿਸਾਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ, ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਓਲੋਕਨਾ ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਦਿਸਾਲੋਚਨਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਯਨਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਨਯਤਿ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਚ ਅਙ੍ਕੁਸਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਨਯਕ੍ਕਮੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
ਇਤਿ ਨਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤ੍ਤਿਬਲਾਨੁਰੂਪਾ ਰਚਿਤਾ
ਵਿਭਾਵਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਨੁਸਾਰੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ.