੪. ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ

੧. ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਿਭਾਵਨਾ

੫. ਏਵਂ ਹਾਰਾਦਯੋ ਸਰੂਪਤੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਤੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਪੁਨ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਆਰਦ੍ਧੋਤਿ ਚੇ? ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਤਿਵਿਧਤ੍ਤਾ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਾ ਹਿ ਅਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਨਾਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋਤਿ ਤਿਵਿਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਅਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞਸ੍ਸਾਨੁਰੂਪਂ ਹਾਰਾਦਯੋ ਉਦ੍ਦੇਸਤੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਨਾਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਇਦਾਨਿ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞਸ੍ਸਾਨੁਰੂਪਂ ਹਾਰਾਦਯੋ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਵਿਭਙ੍ਗਵਾਰੋ ਆਰਦ੍ਧੋ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ਹਾਰਾਦਯੋਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਸਰੂਪਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤੇਸੁ ਹਾਰੇ ਤਾਵ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਹਾਰਾਦਯੋ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਤਤ੍ਥ ਹਾਰਾਦੀਸੁ ਕਤਮੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋਤਿ ਚੇ? ਯਾ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪) ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪) ਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਇਦਾਨਿ ਮਯਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ‘‘ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਕਿਂ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਕਿਂ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪੁਚ੍ਛਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਂ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਕਿਂ ਦੇਸਯਤਿ? ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਆਦੀਨਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਕਿਂ ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਚੇ? ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਦੇਸਯਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਿ, ਆਦੀਨਵਂ ਦੇਸਯਤਿ…ਪੇ… ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਦੇਸਯਤਿ…ਪੇ… ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਿ, ਫਲਂ ਦੇਸਯਤਿ…ਪੇ… ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਿ, ਉਪਾਯਂ ਦੇਸਯਤਿ…ਪੇ… ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਿ, ਆਣਤ੍ਤਿਂ ਦੇਸਯਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤੀਤਿ ਯੋਜਨੋ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਪੇਕ੍ਖੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ‘‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪) ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਇਮੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਕਤ੍ਥ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪) ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਇਮੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਕਤ੍ਥ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇ ਯੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਆਗਤਾ, ਤੇ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਚ੍ਚਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਪਕਤਿਪੁਞ੍ਞਾਪਤ੍ਤਿਞੇਯ੍ਯਾਦੀਸੁ ਬਹੂਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਤਥਾਪਿ ਇਧ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਯੇਵ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਦੇਸੋ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫) ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਧ ਮਯਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵੋ-ਕਾਰੋਪਿ ਉਪਯੋਗਕਰਣਪਦਪੂਰਣਸਮ੍ਪਦਾਨਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਚ, ਤਥਾਪਿ ਇਧ ਸਮ੍ਪਦਾਨਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਭਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਯਾਚਨ੍ਤਿ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ, ਪਚ੍ਚਯੇ ਵਾ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਂ ਇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ. ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਲਪਤਿ, ਕਿਮਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੁਖਾਭਿਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨੇ ਅਤਿਉਸ੍ਸਾਹਨੇ ਨਿਯੋਜੇਤੁਂ ਆਲਪਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਨਾਹਂ ਇਸ੍ਸਰਤਾਯ ਤੁਮ੍ਹੇ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰੇਯ੍ਯਾਮਿ, ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਚ ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸੁਤਮਯਞਾਣਾਨੁਸਾਰੇਨ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਨਾਵਰਣਞਾਣੇਨ ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਾਰਿਤਾਯ ਇਦਾਨਿ ਮਯਾਯੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਹਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਆਦਿ ਕਲ੍ਯਾਣਮੇਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾਦਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਕਲ੍ਯਾਣਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਸੀਲੇਨ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਂ. ਬੁਦ੍ਧਸੁਬੁਦ੍ਧਤਾਯ ਵਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਧਮ੍ਮਸੁਧਮ੍ਮਤਾਯ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਸਙ੍ਘਸੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਵਿਨਯਨੇਨ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਵਿਨਯਨੇਨ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਵਿਨਯਨੇਨ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਂ. ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫).

ਅਰੀਯਤਿ ਞਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਰ-ਧਾਤੁਯਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਞਾਣਪ੍ਪਧਾਨੋ ਆਰਮ੍ਮਣਿਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਠਾਨੂਪਚਾਰਤੋ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਞਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਾਯੇਵ ਸਤ੍ਤਿ ਪਰਾਮਸੀਯਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸਤ੍ਤਿਸਹਿਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਤ-ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਧਾਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਸਤਿ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਹ ਅਤ੍ਥੇਨ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਾਤ੍ਥੋ, ਅਤ੍ਥੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋ ਸਾਤ੍ਥੋ, ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਦਿਛਅਤ੍ਥਪਦਸਮਾਯੋਗਤੋ ਵਾ ਸਾਤ੍ਥੋ. ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਨੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਤ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ. ਸਿਥਿਲਧਨਿਤਦੀਘਰਸ੍ਸਗਰੁਲਹੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਵਤ੍ਥਿਤਵਿਮੁਤ੍ਤਨਿਗ੍ਗਹਿਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਅਕਾਰਨ੍ਤਾਦਿਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦਿਏਕਵਚਨਾਦਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਪਮਾਦਲੇਖਾਦਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਵਯਵੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਤਂਸਮੂਹਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ ਨਾਮ, ਅਕ੍ਖਰਾਦਿਛਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਸਮਾਯੋਗਾ ਵਾ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ. ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਯਂ ਊਨੋ, ਸੋ ਨੇਤਬ੍ਬੋ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧ- ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਵਾ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ. ਇਧਾਯਂ ਅਤਿਰੇਕੋ, ਸੋ ਅਪਨੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਪਨੇਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ, ਚਤੁਰੋਘਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਾਯ, ਲੋਕਾਮਿਸਨਿਰਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਵਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ. ਸੇਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਵਾ ਸੇਟ੍ਠਾਨਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਚਰਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਦੀਸੁ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਪਰਿਦੀਪਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਪਕਾਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਦੇਸਯਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵਸੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਂ ਇਮਂ ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਦੇਸਯਤਿ, ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਂ ਇਮਂ ਆਦੀਨਵਂ ਦੇਸਯਤੀਤਿਆਦਿ ਵਿਸੇਸੋ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ, ‘‘ਕਥਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਉਪਲਕ੍ਖਣਨਯੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ? ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਭੇਦੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦੇਸੁ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਂ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ;

ਅਦ੍ਧਾ ਪੀਤਿਮਨੋ ਹੋਤਿ, ਲਦ੍ਧਾ ਮਚ੍ਚੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੨; ਮਹਾਨਿ. ੧) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯੋ ਵਿਸਯਭੂਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਆਗਤੋ, ਸੋ ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ –

‘‘ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤੋ, ਪਕਾਸਿਤੋ ਚ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮੋ ਯੇਸਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਂ ਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਤੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭੂਤਾ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਪਾਠੇ ਸਵਿਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਤੋ ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ ਇਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਅਸ੍ਸਾਦੀਯਤੇਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ. ਕਾਮੀਯਤੇਤਿ ਕਾਮੋ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚ. ਤਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਕਾਮਯਮਾਨੋ, ਸਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿਯਾ ਯੁਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪੀਤਿਮਨੋ. ਮਨਤਿ ਜਾਨਾਤੀਤਿਆਦਿਵਚਨਤ੍ਥੇਨ ਮਚ੍ਚੋ. ਕਾਮਂ ਕਾਮਿਤਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਥੁ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤਂ ਕਾਮਿਤਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਥੁ ਸਚੇ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਸੋ ਸਤ੍ਤੋ ਅਦ੍ਧਾ ਪੀਤਿਮਨੋ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਮਚ੍ਚੋ ਯਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਇਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਸੋ ਮਚ੍ਚੋ ਲਦ੍ਧਾ ਅਦ੍ਧਾ ਪੀਤਿਮਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਗਾਥਾਯਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

‘‘ਕਾਮਂ …ਪੇ… ਪੀਤਿਮਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਲਦ੍ਧਾ ਮਚ੍ਚੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਲੋਭਨੀਯਂ ਵਤ੍ਥੁਂਯੇਵ ਲਦ੍ਧਾ ਪੀਤਿਮਨੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਪਤ੍ਥੇਤਬ੍ਬਂ ਪੂਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਲਦ੍ਧਾ ਮਚ੍ਚੋ ਪੀਤਿਮਨੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਵਿਸਯਭੂਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਗਾਥਾਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਾਦਿਭੇਦੇਸੁ ਆਦੀਨਵੇਸੁ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ? ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਆਦੀਨਵੇਸੁ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸ, ਛਨ੍ਦਜਾਤਸ੍ਸ ਜਨ੍ਤੁਨੋ;

ਤੇ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋਵ ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੩; ਮਹਾਨਿ. ੨) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਆਗਤੋ, ਸੋ ਅਯਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਪਨ ਕਾਮਯਤਿ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਕਾਮਯਾਨੋ. ਅਥ ਵਾ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਾਨੋ, ਕਾਮੇਨ ਯਾਨੋ ਕਾਮਯਾਨੋ, ਤਸ੍ਸ. ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਤੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ, ਤਸ੍ਸ. ਵਿਜ੍ਝੀਯਤੇਤਿ ਵਿਦ੍ਧੋ, ਸਲ੍ਲਤਿ ਪਵਿਸਤੀਤਿ ਸਲ੍ਲੋ, ਸਲ੍ਲੇਨ ਵਿਦ੍ਧੋ ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋ. ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸ ਛਨ੍ਦਜਾਤਸ੍ਸ ਜਨ੍ਤੁਨੋ ਯੇ ਕਾਮਾ ਲਭਿਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਕਾਮਾ ਕੇਨਚਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਯਦਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸੋ ਜਨ੍ਤੁ ਰੁਪ੍ਪਤਿ. ਕੀਦਿਸੋਵ ਰੁਪ੍ਪਤਿ? ਅਯੋਮਯਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋ ਮਿਗੋ ਰੁਪ੍ਪਤਿ ਇਵ, ਪਰਿਹੀਨਕਾਮੋ ਜਨ੍ਤੁ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿਵਚਨੇਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਦੋਮਨਸ੍ਸਭੂਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਰਣੇਸੁ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਯੋ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਰਣੇਸੁ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਯੋ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਪ੍ਪਸ੍ਸੇਵ ਪਦਾ ਸਿਰੋ;

ਸੋਮਂ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਂ ਲੋਕੇ, ਸਤੋ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੪; ਮਹਾਨਿ. ੩) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯਂ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਨਕਰਣਂ ਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਆਗਤਂ, ਤਂ ਇਦਂ ਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਨਕਰਣਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਨ੍ਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਯੋਤਿ ਝਾਨਲਾਭੀ ਵਾ ਅਰਿਯੋ ਵਾ. ਕਾਮੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ. ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਛਨ੍ਦਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਵਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨੇਨ ਵਾ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ. ਕਿਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ ਇਵ ਵਜ੍ਜੇਤਿ? ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸਿਰੋ ਸਿਰਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਦਾ ਪਾਦੇਨ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ ਇਵ, ਏਵਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ. ਸਤੋ ਸਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਲੋਕੇ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਂ ਇਮਂ ਤਣ੍ਹਂ ਯੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਤਿ ਸਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਇਦਂ ਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਨਕਰਣਂ ਏਕਦੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਾਮਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਆਕਾਰਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਾਦਾਤਿ ਚ ਪਾਦੇਨ ਯਥਾ ‘‘ਅਮੋਹਭਾਵਾ ਅਮੋਹਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦੇਨਾ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫).

ਏਕਦੇਸੋ ਵਿਸਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਏਕਦੇਸੋ ਵਿਸਯਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ? ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ? ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਆਰਦ੍ਧਂ, ਨਨੁ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ? ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ? ਸਚ੍ਚਂ, ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪਨ ਦੁਵਿਧੋ ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਵਸੇਨ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਇਦਾਨਿ ਵਿਸਯਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ? ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਭੇਦੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦੇਸੁ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਹਿਰਞ੍ਞਂ ਵਾ, ਗਵਾਸ੍ਸਂ ਦਾਸਪੋਰਿਸਂ;

ਥਿਯੋ ਬਨ੍ਧੂ ਪੁਥੂ ਕਾਮੇ, ਯੋ ਨਰੋ ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੫; ਮਹਾਨਿ. ੪) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯੋ ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਆਗਤੋ, ਸੋ ਅਯਂ ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਸਯਿਅਸ੍ਸਾਦੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਖਿਪੀਯਨ੍ਤਿ ਬੀਜਾਨਿ ਏਤ੍ਥ ਠਾਨੇਤਿ ਖੇਤ੍ਤਂ. ਖਿਪਨ੍ਤਾਨਂ ਜਨਾਨਂ ਖਿਪਨਕਿਰਿਯਾ ਖਿਪ-ਧਾਤੁਯਾ ਮੁਖ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਖਿਪਨਕਿਰਿਯਾਜਨਕੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਫਲੂਪਚਾਰਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸ੍ਸ ਕੇਦਾਰਸ੍ਸ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਾਪਨਸਤ੍ਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰਤ੍ਥੋ, ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਾ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਾਪਨਸਤ੍ਤਿਯੇਵ ਪਰਾਮਸੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਕੇਦਾਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਠਾਨਂ ਤ-ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਏਵਰੂਪੇਸੁ ਚ ਵਚਨਤ੍ਥੇਸੁ ਯਥਾਰਹਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਵਪਨ੍ਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਵਤ੍ਥੁ. ਅਪਰਣ੍ਣਾਦੀਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਹਨਂ ਵਪ-ਧਾਤੁਯਾ ਮੁਖ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਸਤ੍ਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰਤ੍ਥੋ, ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਸਤ੍ਤਿ ਪਰਾਮਸੀਯਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨਂ ਤ-ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ. ਖੇਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਣਵਿਰੂਹਨਟ੍ਠਾਨਂ, ਵਤ੍ਥੁ ਅਪਰਣ੍ਣਵਿਰੂਹਨਟ੍ਠਾਨਂ.

ਹਿਨੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ, ਕਿਂ ਤਂ? ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਰਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਜਾਤਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰਂ, ਕਿਂ ਤਂ? ਜਾਤਰੂਪਂ, ਹਿਂ ਰਨ੍ਤਿ ਹਿਰਂ, ਦੁਤਿਯਾਤਪ੍ਪੁਰਿਸਸਮਾਸੋ. ਞਾਪੇਤਿ ਤੋਸੇਤੀਤਿ ਞਂ, ਕਿਂ ਤਂ? ਜਾਤਰੂਪਂ. ਹਿਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਞਂ ਹਿਰਞ੍ਞਂ, ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਜਨੇ ਵਿਸੇਸੇਨ ਤੋਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਵੁਤ੍ਤਾਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ. ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਗਾਵੋ, ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵਂ ਅਸਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾ, ਗਾਵੋ ਚ ਅਸ੍ਸਾ ਚ ਗਵਾਸ੍ਸਂ. ਦਾਤਬ੍ਬਂ ਪਠਮਂ ਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਦਾ, ਅਸਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਅਸਾ, ਦਤ੍ਵਾ ਅਸਾ ਦਾਸਾ, ਸਾਮਿਕਾਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬਂ ਪਠਮਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਸਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਿਕੇਹਿ ਵਾ ਦਿਨ੍ਨਂ ਅਸਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਦਾਸਾ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਅਸਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਦਾਸਾ,. ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਹਦਯਂ ਪੁਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਰਿਸਾ, ਪੁਰਂ ਹਿਤਂ ਵਾ ਇਸਨ੍ਤਿ ਗਵੇਸਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਰਿਸਾ. ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਭਾਵਂ ਪੁਰੇਤਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਪੁਰਂ, ਕਿਂ ਤਂ? ਬਲਵਕਮ੍ਮਂ, ਪੁਰਂ ਇਸਨ੍ਤਿ ਸੀਲੇਨਾਤਿ ਵਾ ਪੁਰਿਸਾ. ਪੁਰਿਸਾ ਏਵ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪੁਰਿ ਉਚ੍ਚਟ੍ਠਾਨੇ ਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਰਿਸਾ. ਪੁਰਿਸਾ ਹਿ ਮਾਤੂਨਂ ਪਿਤੁਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤਾ’’ਤਿ ਇਮੇ ਵਚਨਤ੍ਥਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਯੁਤ੍ਤਾਯੇਵ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਦਾਸਾ ਚ ਪੁਰਿਸਾ ਚ ਦਾਸਪੋਰਿਸਂ, ਮਜ੍ਝੇ ਵੁਦ੍ਧਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਦਾਸਗ੍ਗਹਣੇਨ ਦਾਸੀਪਿ ਗਹਿਤਾ. ਦਾਸਾ ਦੁਕ੍ਕਟਜਨਾ, ਪੁਰਿਸਾ ਸੁਖਿਤਜਨਾਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਠਨ੍ਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਾਤੁਗਾਮੇ ਪੁਤ੍ਤਧੀਤਾਤਿ ਥਿਯੋ. ਨਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਗ੍ਗਹਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੋਵ.

ਏਕਦੇਸੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਆਗਤੋਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ? ਅਬਲਾ ਨਂ ਬਲੀਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ? ਅਬਲਾ ਨਂ ਬਲੀਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਆਰਦ੍ਧਂ, ਨਨੁ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ? ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਦੀਨਵੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਆਦੀਨਵੋ ਪਨ ਬਹੁਵਿਧੋ ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਾਦਿਵਸੇਨ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਬਹੁਵਿਧੇ ਆਦੀਨਵੇ ਏਕਦੇਸੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਇਦਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤਂ ਆਦੀਨਵਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ? ਅਬਲਾ ਨਂ ਬਲੀਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਆਦੀਨਵੇਸੁ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਅਬਲਾ ਨਂ ਬਲੀਯਨ੍ਤਿ, ਮਦ੍ਦਨ੍ਤੇਨਂ ਪਰਿਸ੍ਸਯਾ;

ਤਤੋ ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨ੍ਵੇਤਿ, ਨਾਵਂ ਭਿਨ੍ਨਮਿਵੋਦਕ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੬; ਮਹਾਨਿ. ੫) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤੋ ਏਕਦੇਸੋ ਆਦੀਨਵੋ ਆਗਤੋ, ਸੋ ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤੋ ਏਕਦੇਸੋ ਆਦੀਨਵੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਨਤ੍ਥਿ ਬਲਂ ਏਤੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਨ੍ਤਿ ਅਬਲਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਕਿਲੇਸਾ ਅਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਕੁਸਲੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਨਰਨ੍ਤਿ ਖੇਤ੍ਤਾਦਿਕਾਮੇ ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤਂ ਨਰਂ, ਸਦ੍ਧਾਬਲਾਦਿਵਿਰਹਤੋ ਵਾ ਅਬਲਂ ਤਂ ਨਰਂ ਬਲੀਯਨ੍ਤਿ ਅਭਿਭਵਨ੍ਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕਿਲੇਸਾ ਕੁਸਲੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਕਾਮਮਨੁਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਾਬਲਾਦਿਵਿਰਹਿਤਂ ਅਭਿਭਵਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਮਦ੍ਦਨ੍ਤੇਨਂ ਪਰਿਸ੍ਸਯਾਤਿ ਕਾਮਗਿਦ੍ਧਂ ਕਾਮੇ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਂ, ਕਾਮਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਞ੍ਚ ਏਨਂ ਨਰਂ ਪਰਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਰਿਪੀਲ਼ੇਤ੍ਵਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਿਸ੍ਸਯਾ, ਸੀਹਬ੍ਯਗ੍ਘਾਦਯੋ ਚੇਵ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਯੋ ਚ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਤੇਹਿ ਪਰਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਅਭਿਭੂਤਂ ਨਂ ਨਰਂ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨ੍ਵੇਤਿ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਿਮਿਵ ਅਨ੍ਵੇਤਿ? ਉਦਕਂ ਭਿਨ੍ਨਨਾਵਂ ਅਨ੍ਵੇਤਿ ਇਵ, ਏਵਂ ਅਨ੍ਵੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਏਕਦੇਸਂ ਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਅਮ੍ਹੇਤਿ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ, ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਏਕਦੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਤਸ੍ਮਾ ਜਨ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਤਸ੍ਮਾ ਜਨ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਆਰਦ੍ਧਂ, ਨਨੁ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਯੋ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਵਿਭਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਵਸੇਨ, ਤਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣੇ ਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਇਦਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਤਸ੍ਮਾ ਜਨ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਰਣੇਸੁ ਏਕਦੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਜਨ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸਤੋ, ਕਾਮਾਨਿ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯੇ;

ਤੇ ਪਹਾਯ ਤਰੇ ਓਘਂ, ਨਾਵਂ ਸਿਤ੍ਵਾਵ ਪਾਰਗੂ’’ਤਿ. –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਆਗਤਂ, ਇਦਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਨ੍ਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਮਗਿਦ੍ਧਂ ਨਰਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨ੍ਵੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਨ੍ਤੁ ਸਦਾ ਸਬ੍ਬਕਾਲੇ ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤੇ ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗੇਨ ਸਤੋ ਸਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਨਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਵਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਵਾ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯੇ ਪਰਿਜਹੇਯ੍ਯ. ਤੇ ਕਾਮੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹਾਯ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਓਘਂ ਤਰੇਯ੍ਯ ਤਰਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ. ਕੋ ਤਰਤਿ ਇਵ ਤਰੇਯ੍ਯ? ਨਾਵਾਸਾਮਿਕੋ ਨਾਵਂ ਯਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਂ ਉਦਕਂ ਸਿਤ੍ਵਾ ਬਹਿ ਸਿਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਲਹੁਕਾਯ ਨਾਵਾਯ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨ ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਪਾਰਗੂ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਇਵ, ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਪਵਤ੍ਤਂ ਕਿਲੇਸੂਦਕਂ ਸਿਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਲਹੁਕੇਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਪਾਰਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਹੋਤਿ? ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਾਮ.

ਇਦਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ, ‘‘ਕਤਮਂ ਫਲਂ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਫਲਂ? ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ ਰਕ੍ਖਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਰਕ੍ਖਨਨਿਪ੍ਫਾਦਨਮਚ੍ਚੁਤਰਣਾਦੀਸੁ ਫਲੇਸੁ ਕਤਮਂ ਫਲਂ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ ਰਕ੍ਖਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰਿਂ, ਛਤ੍ਤਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਯਥ ਵਸ੍ਸਕਾਲੇ;

ਏਸਾਨਿਸਂਸੋ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣੇ, ਨ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੨, ੧੦੩) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਯਂ ਯਂ ਅਨਤ੍ਥੇਹਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਨਫਲਂ ਆਗਤਂ, ਰਕ੍ਖਾਵਹਨਸ੍ਸ ਅਬ੍ਭੁਦਯਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ ਫਲਂ ਆਗਤਂ, ਇਦਂ ਰਕ੍ਖਨਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ ਫਲਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਨ੍ਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਯੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਯੋ ਦਾਨਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦੋ ਪੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ, ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ. ਧਮ੍ਮਚਾਰਿਂ ਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਂ ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਅਨਤ੍ਥੇਹਿ ਰਕ੍ਖਤਿ. ਕਿਮਿਵ? ਵਸ੍ਸਕਾਲੇ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਸਤਿ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕੁਸਲੇਨ ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਛਤ੍ਤਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਜਨਂ ਵਸ੍ਸਤੇਮਨਤੋ ਰਕ੍ਖਤਿ ਯਥਾ, ਏਵਂ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋਪਿ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਾਨੇਨ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਧਮ੍ਮਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਂਯੇਵ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਤਾਦਿਸੋ ਧਮ੍ਮਚਾਰੀਯੇਵ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਸੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਸੁਚਿਣ੍ਣੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੇ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਏਕਦੇਸਂ ਫਲਂ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਂ, ‘‘ਕਤਮੋ ਉਪਾਯੋ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਉਪਾਯੋ? ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਨਿਬ੍ਬਿਦਾਦੀਸੁ ਉਪਾਯੇਸੁ ਕਤਮੋ ਉਪਾਯੋ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’ਤਿ…ਪੇ…;

ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ‘ਅਨਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਯਦਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੭੭-੨੭੯) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਗਾਥਾਸੁ ਯੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਅਧਿਗਮਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਆਗਤੋ, ਅਯਂ ਉਪਾਯੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ.

ਗਾਥਾਸੁ ਸਬ੍ਬੇ ਨਿਰਵਸੇਸਾ ਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤੋਤੁਆਹਾਰੇਹਿ ਸਙ੍ਖਰਿਤਾ ਸਙ੍ਖਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਇਤਿ ਯਦਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਥ ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਏਸੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਮਗ੍ਗੋਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੬ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸ) ਵੁਤ੍ਤੋਵ, ਤਂ ਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਂ ਅਨੋਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਏਕਚ੍ਚੇ ਆਚਰਿਯਾ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਭਾਵੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਾਨੁਰੂਪੋਵ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਸੁਖਸਾਰਅਤ੍ਤਸਾਰਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਸਾਰਕਟ੍ਠੇਨ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਅਨਤ੍ਤਾ.

ਏਕਦੇਸੋ ਉਪਾਯੋ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤੋਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮਾ ਆਣਤ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਆਣਤ੍ਤਿ? ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਵਿਸਮਾਨੀਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਸੁ ਪਾਪਦੁਚ੍ਚਰਿਤਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾਣਤ੍ਤਿਕਲ੍ਯਾਣਸੁਚਰਿਤਚਰਣਾਣਤ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਕਤਮਾਣਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਆਗਤਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਵਿਸਮਾਨੀਵ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਪਰਕ੍ਕਮੇ;

ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਪਾਪਾਨਿ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯੇ’’ਤਿ. (ਉਦਾ. ੪੩) –

ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਯਾ ਪਾਪਦੁਚ੍ਚਰਿਤਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾਣਤ੍ਤਿ ਆਗਤਾ, ਅਯਂ ਪਾਪਦੁਚ੍ਚਰਿਤਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾਣਤ੍ਤਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਾਤਿ.

ਗਾਥਾਯਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਪਰਕ੍ਕਮੇ ਆਵਹਿਤਂ ਸਰੀਰਂ ਆਵਹਨ੍ਤੋਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸਮਾਨਿ ਭੂਮਿਪ੍ਪਦੇਸਾਨਿ ਵਾ ਵਿਸਮੇ ਹਤ੍ਥਿਆਦਯੋ ਵਾ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ ਇਵ, ਏਵਂ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਪਾਪਾਨਿ ਲਾਮਕਾਨਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ. ਆਣਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਆਣਾਰਹਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਆਣਾ, ਸਾ ਬਹੁਵਿਧਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਰੇਯ੍ਯ ਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯਂ ਸੁਚਰਿਤਚਰਣਾ ਆਣਤ੍ਤਿ.

‘‘ਉਪੇਥ ਸਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਤਾਦਿਨਂ;

ਸਮਾਦਿਯਥ ਸੀਲਾਨਿ, ਤਂ ਵੋ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹੇਹਿਤੀ’’ਤਿ. (ਥੇਰੀਗਾ. ੨੪੯-੨੫੦, ੨੮੯-੨੯੦) –

ਆਦੀਸੁ ਗਾਥਾਸੁ ਸਰਣਗਮਨਾਣਤ੍ਤਿਸੀਲਸਮਾਦਾਨਾਣਤ੍ਤਿਆਦਿ ਆਗਤਾਤਿ.

‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਆਰਦ੍ਧਂ, ਨਨੁ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਫਲਂ? ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਉਪਾਯੋ? ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਆਣਤ੍ਤਿ? ਚਕ੍ਖੁਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਫਲੂਪਾਯਾਣਤ੍ਤਿਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਆਗਤਾ ਫਲੂਪਾਯਾਣਤ੍ਤਿਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਇਦਾਨਿ ਏਕਤੋ ਆਗਤਾ ਫਲੂਪਾਯਾਣਤ੍ਤਿਯੋ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੂਤਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸੁਞ੍ਞੋਤਿ ਅਵਸਵਤ੍ਤਿਤਾਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਵਾ ਤੁਚ੍ਛਭਾਵਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵਾ ਪਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ ਵਿਧਾਨਭਾਵਤੋ ਆਣਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਸੁਖਸਾਰਅਤ੍ਤਸਾਰਾਦਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਮੋਘਰਾਜਾ’’ਤਿ ਆਲਪਤਿ, ਸਦ੍ਧਾਸੀਲਸੁਤਚਾਗਾਦਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ਮੋਘੋ.

‘‘ਸਦਾ ਸਤੋ’’ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸੁਞ੍ਞਤਾਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਜਾਨਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਸਤਿਯੇਵ ਉਪਾਯੋ, ਨ ਸਤਿਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿ ਨਾਮ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ, ਰੂਪਵਾ ਅਤ੍ਤਾ, ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਵੀਸਤਿਵਤ੍ਥੁਕਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਮਗ੍ਗੇਨ ਊਹਚ੍ਚ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਵਿਸਯਾਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਸਿਯਾ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਏਤ੍ਥ ਯਂ ਮਚ੍ਚੁਵਿਸਯਂ ਤਰਣਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨਂ, ਇਦਂ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਯ ਫਲਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਫਲੂਪਾਯਾਣਤ੍ਤਿਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਾਪਿ –

‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੁ, ਮੋਘਰਾਜ ਸਦਾ ਸਤੋ;

ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚ, ਏਵਂ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੨੫; ਮਹਾਨਿ. ੧੮੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਿਙ੍ਗਿਯਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੧੪੪, ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੮) –

ਏਕਗਾਥਾਯਂ ਪੁਨ ਏਕਤੋ ਵਿਭਜਨਤੋ ਫਲਾਦੀਸੁ ਏਕਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਗਾਥਾਸੁ ਵਾ ਫਲਾਦਯੋ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਵਿਯ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੋ ‘‘ਯਥਾ ਪਨ…ਪੇ… ਏਕਤੋ ਉਦਾਹਰਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫).

੬. ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭੂਤਾ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ‘‘ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਆਗਤੋ, ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੇ ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ ਆਗਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸੇਸਤੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਸਰੂਪਤੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਭਗਵਾ ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਦੇਸੇਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਏਕਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਯਥਾਲਾਭਂ ਕਿਂ ਨੁ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਅਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਮਂ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਸੁ. ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਦੇਸੇਤਿ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਦੇਸੇਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਇਮੇ ਤਯੋ ਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਯੋਜਨਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗੇਨ ਦੇਸਨਾਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸਾਤਿ ਉਗ੍ਘਟੀਯਤੇ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੀਯਤੇ, ਠਪੀਯਤੇ ਵਾ ਸਪ੍ਪਭੇਦੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤੋ, ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਞੂ, ਉਗ੍ਘਟਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਞੂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂ, ਉਦ੍ਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਸਪ੍ਪਭੇਦਂ ਸਵਿਤ੍ਥਾਰਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਦ੍ਦੇਸੇਨੇਵ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ.

ਵਿਪਞ੍ਚੀਯਤੇ ਵਿਤ੍ਥਰੀਯਤੇ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤੋ, ਤਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂ. ਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ.

ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਨੇਤਬ੍ਬੋ ਪਾਪੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਨੇਯ੍ਯੋ. ਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਵਾ ਪਟਿਲੋਮੇਨ ਵਾ ਵਿਭਤ੍ਤਂ ਏਵ ਅਤ੍ਥਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਨੇਯ੍ਯੋ ਨਾਮ. ਨਿਸ੍ਸਰਣਦੇਸਨਾਯੇਵ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਾਭਿਸਮਯੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਆਦੀਨਵਦੇਸਨਾਯ ਚੇਵ ਨਿਸ੍ਸਰਣਦੇਸਨਾਯ ਚ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਾਭਿਸਮਯੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦਦੇਸਨਾਯ ਚ ਆਦੀਨਵਦੇਸਨਾਯ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਦੇਸਨਾਯ ਚ ਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਾਭਿਸਮਯੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਇਧ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.

ਪਦਪਰਮੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਟਿਵੇਧਾਭਿਸਮਯਭਜਨਾਭਾਵਤੋ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਆਦੀਨਵੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਾ, ਅਸ੍ਸਾਦਨਿਸ੍ਸਰਣਾਨਿ, ਆਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਨਿ, ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਨਿ ਚਾਤਿ ਸਤ੍ਤਸੁ ਪਟ੍ਠਾਨਨਯੇਸੁ ਤਤਿਯਛਟ੍ਠਸਤ੍ਤਮਾਵ ਗਹਿਤਾ, ਅਵਸੇਸਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਯਾ ਨ ਗਹਿਤਾ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਿਨਯਨਾਭਾਵਤੋ ਹਿ ਗਹਣਾਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਿਨਯਞ੍ਚ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਨਂ, ਨ ਸਾਸਨਵਿਨਯਨਮਤ੍ਤਂ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੁਪ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਏਵ ਤੀਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨਯੇਹਿ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਇਤਰੇ ਨਯਾ ਇਧ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪੇਟਕੇ (ਪੇਟਕੋ. ੨੩) –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਆਦੀਨਵੋ ਚ?

‘ਯਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰਿਸੋ, ਤਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿ;

ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰੀ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਪਾਪਕਾਰੀ ਚ ਪਾਪਕ’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰੀ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ ਪਾਪਕਾਰੀ ਪਾਪਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ.

‘‘ਅਟ੍ਠਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਅਟ੍ਠ? ‘ਲਾਭੋ’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੬). ਤਤ੍ਥ ਲਾਭੋ ਯਸੋ ਸੁਖਂ ਪਸਂਸਾ, ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਅਲਾਭੋ ਅਯਸੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਨ੍ਦਾ, ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ?

‘ਸੁਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਪੁਞ੍ਞਾਨਂ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਚ ਇਜ੍ਝਤਿ;

ਖਿਪ੍ਪਞ੍ਚ ਪਰਮਂ ਸਨ੍ਤਿਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਮਧਿਗਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ. –

ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ.

‘‘ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇਯੇਵ ਗਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਵਟਚ੍ਛਦੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਲਕ੍ਖਣਸੁਤ੍ਤਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੯੯) ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਦੀਨਵੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ?

‘ਭਾਰਾ ਹਵੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਭਾਰਹਾਰੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ;

ਭਾਰਾਦਾਨਂ ਦੁਖਂ ਲੋਕੇ, ਭਾਰਨਿਕ੍ਖੇਪਨਂ ਸੁਖਂ.

‘ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਭਾਰਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਭਾਰਂ ਅਨਾਦਿਯ;

ਸਮੂਲਂ ਤਣ੍ਹਮਬ੍ਬੁਯ੍ਹ, ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੨) –

ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਆਦੀਨਵੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ?

‘ਕਾਮਾ ਹਿ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਧੁਰਾ ਮਨੋਰਮਾ, ਵਿਰੂਪਰੂਪੇਨ ਮਥੇਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ;

ਤਸ੍ਮਾ ਅਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋਮ੍ਹਿ ਰਾਜ, ਅਪਣ੍ਣਕਂ ਸਾਮਞ੍ਞਮੇਵ ਸੇਯ੍ਯੋ’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੦੭; ਥੇਰਗਾ. ੭੮੭; ਪੇਟਕੋ. ੨੩) –

ਅਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਆਦੀਨਵੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਪਿ ਨਯਾ ਇਧ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਫਲਾਦੀਸੁਪਿ ਅਯਂ ਨਯੋ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ.

ਯਸ੍ਮਾ ਪੇਟਕੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩, ੧੯੨; ਪੇਟਕੋ. ੨੨; ਮਿ. ਪ. ੨.੧.੯) – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਫਲਞ੍ਚ ਉਪਾਯੋ ਚ? ‘ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਨਰੋ ਸਪ੍ਪਞ੍ਞੋ’ਤਿ ਗਾਥਾ, ਇਦਂ ਫਲਞ੍ਚ ਉਪਾਯੋ ਚ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਫਲਞ੍ਚ ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ?

‘ਸਚੇ ਭਾਯਥ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਸਚੇ ਵੋ ਦੁਕ੍ਖਮਪ੍ਪਿਯਂ;

ਮਾਕਤ੍ਥ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਆਵਿ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਹੋ’ਤਿ. (ਉਦਾ. ੪੪) –

ਇਦਂ ਫਲਞ੍ਚ ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਉਪਾਯੋ ਚ ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ?

‘ਕੁਮ੍ਭੂਪਮਂ ਕਾਯਮਿਮਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ, ਨਗਰੂਪਮਂ ਚਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ;

ਯੋਧੇਥ ਮਾਰਂ ਪਞ੍ਞਾਵੁਧੇਨ, ਜਿਤਞ੍ਚ ਰਕ੍ਖੇ ਅਨਿਵੇਸਨੋ ਸਿਯਾ’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੪੦) –

ਅਯਂ ਉਪਾਯੋ ਚ ਆਣਤ੍ਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਫਲਾਦੀਨਂ ਦੁਕ੍ਖਵਸੇਨਾਪਿ ਉਦਾਹਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਇਮਂ ਦੇਸੇਤੀ’’ਤਿ ਯੇਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੇਹਿ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਯਥਾਰਹਂ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਯਾਹਿ ਪਟਿਪਦਾਹਿ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਤਾ ਪਟਿਪਦਾ ਕਿਤ੍ਤਿਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਹਿ ਭਿਨ੍ਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਚ ਕਿਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਤਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਤੇ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਏਤ੍ਤਕਾਤਿ ਗਣਨਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ.

ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ. ਯੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਯਾਹਿ ਪਟਿਪਦਾਹਿ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਤਾ ਪਟਿਪਦਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਕਤਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ? ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ, ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ, ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ, ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚਾਤਿ ਚਤਸ੍ਸੋ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਚਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ.

ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਕਤੋ ਵਿਭਾਗੋਪਿ ਪਟਿਪਦਾਹਿ ਕਤੋ ਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤੋਤਿ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਾ ਪਨੇਤਾ ਸਮਥਵਸੇਨਾਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨਾਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾ. ਕਥਂ ਸਮਥਵਸੇਨ? ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ‘‘ਪਥਵੀ ਪਥਵੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਮਥਭਾਵਨਾ ‘‘ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਉਪਚਾਰਤੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਅਪ੍ਪਨਾ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਪਞ੍ਞਾਤੋ ਅਧਿਗਤਪਞ੍ਞਾਭਾਵਤੋ.

ਸਾ ਚ ਪਟਿਪਦਾ ਕਸ੍ਸਚਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਕਿਚ੍ਛਾ ਹੋਤਿ ਨੀਵਰਣਾਦਿਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਚਾਰਗ੍ਗਹਣਤਾਯ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਤਦਭਾਵਤੋ ਸੁਖਾ ਅਕਿਚ੍ਛਾ ਹੋਤਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਿ ਕਸ੍ਸਚਿ ਦਨ੍ਧਾ ਅਸੀਘਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਅਵਿਸਦਞਾਣਤਾਯ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਖਿਪ੍ਪਾ ਸੀਘਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਵਿਸਦਞਾਣਤਾਯਾਤਿ.

ਕਥਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ? ਯੋ ਰੂਪਾਰੂਪਮੁਖੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਰੂਪਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਅਰੂਪਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਰੂਪਾਰੂਪਂ ਪਨ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਕਿਲਮਨ੍ਤੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹਏਤਉਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਰੂਪਾਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਵਾਸੇ ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਦਨ੍ਧਤਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਇਤਰਾ ਦ੍ਵੇ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਪਨ ਭਿਨ੍ਨਾਯੇਵ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਇਧ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਅਭਿਸਮਯਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ਯੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਵਿਭਾਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੬) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੋਜਨਾਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਚਤੂਹਿ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਅਨਿਯਮਤੋ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ‘‘ਇਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਇਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮਤੋ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਇਮੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਇਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਕੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਝਾਨੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਕੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਕੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਚ੍ਚੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਕੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸੁਖਾਪਟਿਪਦਾਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਯ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ –

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗੇਨੇਵ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਟਿਪਨ੍ਨਕਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਤਂ ਪਨ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਹੇਤੁਪਾਯਫਲੇਹਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੬) –

ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ ਚਰਿਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ. ਮਨ੍ਦੋਤਿ ਮਨ੍ਦਿਯਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਮਨ੍ਦੋ, ਮੋਹਾਧਿਕਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਉਦਤ੍ਤੋਤਿ ਉਦਅਤ੍ਤੋ, ਉਲ਼ਾਰਪਞ੍ਞੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਲ਼ਾਰਂ ਫਲਂ ਦੇਤੀਤਿ ਉਦੋ, ਕੋ ਸੋ? ਪਵਿਚਯੋ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਤੋ, ਉਦੋ ਅਤ੍ਤੋ ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਤਿ ਉਦਤ੍ਤੋਤਿ ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ.

ਪਠਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਤਾ, ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞਤਾ ਚ, ਉਪਾਯੋ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸਬ੍ਬਾਸਮ੍ਪਿ ਫਲਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਮੇਵ. ਦੁਤਿਯਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਤਾ, ਉਦਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤਾ ਚ, ਉਪਾਯੋ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤਿਯਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਾ, ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞਤਾ ਚ, ਉਪਾਯੋ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਚਤੁਤ੍ਥਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਤਾ, ਉਦਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤਾ ਚ, ਉਪਾਯੋ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਪਾਯਫਲਾਨਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਚੇਵ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਚ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਯ੍ਯੋ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਿਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਭੇਦਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਦੇਸਯਤਿ, ‘‘ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਦੇਸਯਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਦੇਸਨਾਵਿਭਾਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤੋ ਉਦਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ ਚਤੁਧਾ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਮਨ੍ਦਾਦਿਕਂ ਪੁਗ੍ਗਲਚਤੁਕ੍ਕਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਇਦਾਨਿ ਚਤੂਹਿ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਚਤੁਧਾ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਮਨ੍ਦਚਤੁਕ੍ਕਂ ਅਤ੍ਥਨਯਯੋਜਨਾਯ ਦੁਤਿਯਾਯ ਵਿਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਭੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮਾਧਿਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਮਨ੍ਦਉਦਤ੍ਤਾ ਉਭੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਮਥਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸੇਕ੍ਖਫਲਭਾਵਾਯ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਹਿਤੇਨੇਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਨਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਨਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਮਨ੍ਦਉਦਤ੍ਤਾ ਉਭੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇਨ ਸਮਥੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸੇਕ੍ਖਫਲਭਾਵਾਯਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੁਵਿਧਾਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਯਾਤਿ ਰਞ੍ਜਤੀਤਿ ਰਾਗੋ, ਸੋ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਿਰਾਗਾ, ਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਰਾਗਾ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ, ਤਾਯ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਯ. ਚੇਤੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੇਨ ਚ ਸਮਾਧਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩, ੧੯੨; ਮਿ. ਪ. ੨.੧.੯.). ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਚੇਤਸਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਚੇਤੋ ਏਵ ਵਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਸਮਾਧਿ. ਅਨਾਗਾਮਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹਿ ਸਮਾਧਿਸ੍ਮਿਂ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰਿਤਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾਯਾਤਿ ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਵਾ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦਿਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ. ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਿਰਾਗਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਿਰਾਗਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ, ਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾਯ. ਪਕਾਰੇਹਿ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਏਵ ਵਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਪਞ੍ਞਾ, ਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ.

‘‘ਤੇਸੁ ਕਤਮੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਕੇਨ ਅਤ੍ਥਨਯੇਨ ਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਸਮਥਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ‘‘ਉਭੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਭਤ੍ਤੇਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਯੇ ਉਭੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਮਨ੍ਦਉਦਤ੍ਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਮਥ…ਪੇ… ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਉਭੋ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਾ ਮਨ੍ਦਉਦਤ੍ਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੇਨ ਨਯੇਨ ਹਾਤਬ੍ਬਾ ਗਮੇਤਬ੍ਬਾ ਨੇਤਬ੍ਬਾ. ਯੇ ਉਭੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਮਨ੍ਦਉਦਤ੍ਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ…ਪੇ… ਸਮਥੇਨ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਉਭੋ ਦਿਟ੍ਠਿਚਰਿਤਾ ਮਨ੍ਦਉਦਤ੍ਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤੇਨ ਨਯੇਨ ਹਾਤਬ੍ਬਾ ਗਮੇਤਬ੍ਬਾ ਨੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੭. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਭੇਦੇਨ ਤਣ੍ਹਾਚਰਿਤਮਨ੍ਦਾਦਿਭੇਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਵਾਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਕਤ੍ਥ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਕੇਨਚਿ ਆਕਾਰੇਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ‘‘ਸ੍ਵਾਯਂ ਹਾਰੋ ਕਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨਵਮਕ੍ਖਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਯਾ ਵੀਮਂਸਾਦਿਕਾ ਸੁਤਮਯਾਦਿਕਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਤਾਹਿ ਪਞ੍ਞਾਹਿ ਯੇ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦਯੋ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਇਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਤਤ੍ਥ ਸ੍ਵਾਯਂ ਹਾਰੋਤਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਸੋ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ. ਕਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਥ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋ ਸੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯੋ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਜਾਦੀਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਕ੍ਖਣੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਸਵਨਧਾਰਣਾਦੀਹਿ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸਤ੍ਥਾਤਿ ਸਦੇਵਕਂ ਲੋਕਂ ਸਾਸਤਿ ਅਨੁਸਾਸਤੀਤਿ ਸਤ੍ਥਾ. ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦੇਸਿਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਂ. ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਨਯਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਹਿ ਭਾਸਤਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋਤਿ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕੇਸੁ ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਸਾਵਕੋ. ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੋਤਿ ਗਾਰਵਸ੍ਸ ਠਾਨਭੂਤੇਹਿ ਸੀਲਸੁਤਚਾਗਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ ਮਾਨਿਤੋ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਵਚਨੋ. ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਤਿ ਸਮਂ, ਸਹ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ ਚਰਤਿ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ. ਸਦ੍ਧਂ ਲਭਤਿ ‘‘ਯੋ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਸੋ ਸਤ੍ਥਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਰਿ, ‘‘ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਵਤਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸਾਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ ਏਕਨ੍ਤਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਏਕਨ੍ਤਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥਾਵਹੋ ਹਿਤਾਵਹੋ ਸੁਖਾਵਹੋ ਝਾਨਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਦੇਸਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਅਚਲਸਦ੍ਧਂ ਲਭਤਿ, ਸਦ੍ਦਹਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਯੋ ਸਾਵਕੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਸੋ ਸਾਵਕੋ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਵਤ ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਮਾਨਿਤੋ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਵਚਨੋ’’ਤਿ ਦੇਸਕੇ ਸਾਵਕੇ ਚ ‘‘ਤਾਦਿਸੇਨ ਸਾਵਕੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਾਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ ਏਕਨ੍ਤਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਏਕਨ੍ਤਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥਾਵਹੋ ਹਿਤਾਵਹੋ ਸੁਖਾਵਹੋ ਝਾਨਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਸਾਵਕੇਨ ਦੇਸਿਤਧਮ੍ਮੇ ਚ ਸਦ੍ਧਂ ਸਦ੍ਦਹਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਦੇਸਿਤਧਮ੍ਮੇ ਚੇਵ ਸਾਵਕੇਨ ਦੇਸਿਤਧਮ੍ਮੇ ਚ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਯਾ ਵੀਮਂਸਾ, ਵੀਮਂਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਸ੍ਸਾਹਨਾ, ਉਸ੍ਸਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਤੁਲਨਾ, ਤੁਲਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ, ਸਾ ਅਯਂ ਵੀਮਂਸਾਦਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਵੀਮਂਸਨਂ ਵਿਮਂਸਾ, ਪਾਲ਼ਿਯਾ, ਪਾਲ਼ਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਵੀਮਂਸਾ. ਵੀਮਂਸਤੀਤਿ ਵਾ ਵੀਮਂਸਾ, ਪਦਂ ਪਦਨ੍ਤਰੇਨ, ਪਦਤ੍ਥਂ ਪਦਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇਨ ਵਿਚਾਰਣਕਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਉਸ੍ਸਾਹਨਾਦੀਸੁਪਿ ਭਾਵਸਾਧਨਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨਾਨਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਉਸ੍ਸਾਹਨਾ ਚ ਉਸ੍ਸਾਹੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਕਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਧਾਰਣਪਰਿਚਯਸਾਧਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ ਚ, ਨ ਵੀਰਿਯਂ, ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਾ ਸੁਤਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਵੀਮਂਸਾਦਿਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਯਾ ਚ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਉਸ੍ਸਾਹਨਾਦਿਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾ, ਯਾ ਚ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਉਸ੍ਸਹਿਤ੍ਵਾ ਤੁਲਨਾਦਿਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾ, ਯਾ ਚ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਉਸ੍ਸਹਿਤ੍ਵਾ ਤੁਲਯਿਤ੍ਵਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਨਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾ, ਸਾਪਿ ਪਞ੍ਞਾ ਨ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਾ ਪਨ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵੀਮਂਸਾ, ਵੀਮਂਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਸ੍ਸਾਹਨਾ, ਉਸ੍ਸਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤੁਲਨਾ, ਤੁਲਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ ਹੋਤਿ, ਅਯਂ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਕਤਮਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਸੁਤਮਯਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਭਜਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਿਂ ਪਞ੍ਞਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਤਥਾ ਸੁਤੇਨ ਨਿਸ੍ਸਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਸੁਯ੍ਯਤੇ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸੁਤੋ, ਸਵਨਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਸੁਤਂ, ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਸੁਤਂ. ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਲਕ੍ਖਣੇ ਚੇਤਂ ‘‘ਸੁਤੇਨ ਨਿਸ੍ਸਯੇਨਾ’’ਤਿ ਕਰਣਵਚਨਂ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਇਦਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਿਰਮਨਂ ਸੀਲਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਂ, ਅਯਂ ਏਕਗ੍ਗਤਾ ਸਮਾਦਹਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਾਧਿ, ਇਮਾਨਿ ਭੂਤੁਪਾਦਾਨਿ ਰੁਪ੍ਪਨਟ੍ਠੇਨ ਰੂਪਾਨਿ, ਇਮੇ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਨਮਨਟ੍ਠੇਨ ਨਾਮਾਨਿ, ਇਮੇ ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪੀਲ਼ਨਾਦਿਸਭਾਵਸ੍ਸ ਵੀਮਂਸਨਾਭੂਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਵੀਮਂਸਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂਯੇਵ ਸੀਲਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਸੀਲਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਹਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸੀਲਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਤੁਲੇਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਗਹਣਪਞ੍ਞਾ ਤੁਲਨਂ ਨਾਮ. ਤੇਸਂਯੇਵ ਸੀਲਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ ਅਵਿਜਹਿਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦੁਕ੍ਖਤਾਦਿਨਮਨਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਤਾਦਿਆਕਾਰੇ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤ੍ਵਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਣਪਞ੍ਞਾ ਏਵ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸੁਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਧਾਰਣਪਰਿਚਯਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਉਸ੍ਸਾਹਨਾ ਜਾਤਾ ਵਿਯ ਨ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਸ੍ਸ ਧਾਰਣਪਰਿਚਯਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ‘‘ਉਸ੍ਸਾਹਨਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਚੇਵ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਕਤਮਾ ਭਾਵਨਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਕਾਰਣਭੂਤਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸੁਤਮਯਿਚਿਨ੍ਤਾਮਯਿਪਞ੍ਞਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਫਲਭੂਤਂ ਭਾਵਨਾਮਯਿਂ ਪਞ੍ਞਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਮਾਹਿ ਦ੍ਵੀਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਇਮਾਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਞ੍ਞਾਹੀਤਿ ਸੁਤਮਯਿਚਿਨ੍ਤਾਮਯਿਪਞ੍ਞਾਹਿ ਕਾਰਣਭੂਤਾਹਿ. ਸੁਤਮਯਿਪਞ੍ਞਾਯ ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਿਪਞ੍ਞਾਯ ਵਾ ਉਭਯਤ੍ਥ ਵਾ ਠਿਤੋਯੇਵ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਤੀਤਿ. ਮਨਸਿਕਾਰਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪੇਸੁ ਪਰਿਗ੍ਗਹਾਦਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਵਸੇਨ ਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ- ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਦਨੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯੋਗਾਵਚਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਯਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿਯਂ ਵਾ ਭਾਵਨਾਭੂਮਿਯਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯਦਿਪਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਤੋ ‘‘ਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ‘‘ਭਾਵਨਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦਸ੍ਸਨਭੂਮੀਤਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ, ਸੇਸਾਨਿ ‘‘ਭਾਵਨਾਭੂਮੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੮. ਅਮ੍ਹਾਕਾਚਰਿਯ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸੁਤਮਯਿਪਞ੍ਞਾਦਿਕਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਸੁਤੇਨ ਵਿਨਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਮਹਾਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਸੁਤੇਨ ਵਿਨਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਹੋਤ੍ਵੇਵਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਪਰਤੋਘੋਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਪਰਤੋਘੋਸਾਤਿ ਪਰਤੋ ਪਵਤ੍ਤੋ ਦੇਸਨਾਘੋਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਤੋਘੋਸਾ. ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਪਤਿ ਵਿਸੁਂ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਵ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ. ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਤਿ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਰੁਪ੍ਪਨਨਮਨਾਦਿਸਭਾਵਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਾਦਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ, ਇਮਿਨਾ ਸਾਵਕਾਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਗਹਿਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਾਵਕਾ ਇਧ ਗਹਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਨਯੋ ਯੁਤ੍ਤਤਰੋ. ਪਰਤੋਤਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਕਤੋ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਘੋਸੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਯਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਨ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਚ ਹੇਤੁਨਾ ਯਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਭਾਵਨਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ, ਇਮਿਨਾ ਸਾਵਕਾਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਗਹਿਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਾਵਕਾ ਇਧ ਗਹਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਨਯੋ ਯੁਤ੍ਤਤਰੋ. ਪਰਤੋਤਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਕਤੋ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਘੋਸੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਯਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਨ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਚ ਹੇਤੁਨਾ ਯਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਭਾਵਨਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਂ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਹਿ ‘‘ਏਵਂ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੯) ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸੁਤਮਯਿਪਞ੍ਞਾਦਿਕਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਨਾਨਾਨਯੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਾ, ‘‘ਤਾਸੁ ਯਸ੍ਸ ਏਕਾ ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕੋਨਾਮੋ, ਯਸ੍ਸ ਏਕਾਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕੋਨਾਮੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਯਸ੍ਸ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾ, ਇਮਾ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ, ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋਤਿ ਪਟਿਪਦਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਭੇਦੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਇਮਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਅਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਚੇਵ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਇਮਾ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਅਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਉਦ੍ਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਜਾਨਨਤੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ. ਯਸ੍ਸ ਨਾਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਨਾਤਿਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਜਾਨਨਤੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ. ਯਸ੍ਸ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਨੇਵ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ ਚ, ਅਯਂ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਜਾਨਨਤੋ ਨਿਰਵਸੇਸਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾਯ ਨੇਤਬ੍ਬਤੋ ਨੇਯ੍ਯੋ ਨਾਮਾਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਯਦਤ੍ਥਂ ਇਮਾ ਪਞ੍ਞਾ ਉਦ੍ਧਟਾ, ਤਮੇਵ ਵੇਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਯਸ੍ਸਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮) ਵੁਤ੍ਤਂ.

੯. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਪਦਾਵਿਭਾਗੇਹਿ, ‘‘ਸ੍ਵਾਯਂ ਹਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਞਾਣਵਿਭਾਗੇਹਿ ਚ ਦੇਸਨਾਭਾਜਨਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਂ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤਂ, ‘‘ਯਾਯ ਦੇਸਨਾਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰਂ ਯੋਜੇਤੁਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਯਾ ਪਾਲ਼ਿਦੇਸਨਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਪਾਲ਼ਿਦੇਸਨਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਮਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਾਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸਾਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਤਿ ਯਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾਦਿਕਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਸਾਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਸੁ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਕਥੇਤੁਕਾਮਤਾਯ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਤਾਨਿ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦਯਂ ਨਿਰੋਧਂ ਮਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਪਵਤ੍ਤਕਨਿਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਨੁਪਾਯਭਾਵੇਨ ਅਵਿਪਰੀਤਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.

ਯਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਿ, ਸਾ ਦੇਸਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੁ. ਯਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਸਾ ਦੇਸਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ’’ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਦੀਨਵੋ ਫਲਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਯੇਨ ਦੇਸਨਾਯਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੋ ਆਦੀਨਵੋ ਚੇਵ ਫਲਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ, ਉਪਾਯੋ ਚੇਵ ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦੇਸਯਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ.

ਤਣ੍ਹਾਵਜ੍ਜਾ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤੇ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਪੀਲ਼ਿਤਤ੍ਤਾ ਆਦੀਨਵਾਯੇਵ. ਫਲਨ੍ਤਿ ਦੇਸਨਾਯ ਫਲਂ ਲੋਕਿਯਂ, ਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ. ਅਸ੍ਸਾਦੋਤਿ ਤਣ੍ਹਾਸ੍ਸਾਦਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਅਸ੍ਸਾਦੇਕਦੇਸੋ ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਕਦੇਸੋ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚੇਵ ਸਮੁਦਯੋ ਚ. ਸਹ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਚ ਭਗਵਤੋ ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ ਦੇਸਨਾਯ ਫਲਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਉਪਾਯਭਾਵਤੋ ‘‘ਉਪਾਯੋ, ਆਣਤ੍ਤਿ ਚ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਿਸ੍ਸਰਣੇਕਦੇਸੋਪਿ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ‘‘ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਾ ਦੇਸਨਾ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦੇਸਯਤਿ, ਕਤਮਾ ਸਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਇਦਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦੇਸਯਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

‘‘ਯਾ ਦੇਸਨਾ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦੇਸਯਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਦੇਸਨਾਯ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਭਾਵਂ ਕਿਂ ਭਗਵਾ ਆਹਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ‘‘ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਮਹਾਵ. ੧੪) ਤਣ੍ਹਾਵਜ੍ਜਂ ਜਾਤਿਆਦਿਕਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ, ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ‘‘ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮੇਤਿ ਮਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਸਵਨੇ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਜਨੇਤੁਂ ਆਲਪਤਿ. ਬਾਰਾਣਸਿਯਨ੍ਤਿ ਬਾਰਾਣਸੀਨਗਰਸ੍ਸ ਅਵਿਦੂਰੇ. ਇਸਿਪਤਨੇਤਿ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਇਸਨਤੋ ਗਵੇਸਨਤੋ ‘‘ਇਸੀ’’ਤਿ ਵੋਹਰਿਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਤਨਟ੍ਠਾਨੇ. ਮਿਗਦਾਯੇਤਿ ਮਿਗਾਨਂ ਅਭਯਦਾਨਟ੍ਠਾਨੇ ਕਾਰਿਤੇ ਅਸ੍ਸਮੇਵ.

ਅਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਾਭਾਵੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਅਨਤਿਸਯਂ. ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਕੇ ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਕਞ੍ਚਾਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ. ਅਪ੍ਪਟਿਵਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਸੇਧਨੀਯਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਜਨਕਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਿਸ੍ਸਰਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਜਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰਤ੍ਤਾ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਾਦੀਨਞ੍ਚੇਵ ਅਟ੍ਠਾਰਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਟਿਯਾ ਚ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸਾਧਨਤੋ ਚ. ‘‘ਕੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਵਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਮਣੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੇਨਾਤਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਮਤ੍ਤੂਪਗਤੇਨ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨਾਤਿ ਜਾਤਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ. ਪਰਮਤ੍ਥਾਨਞ੍ਹਿ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪਟਿਸੇਧਨੇ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਦੇਵੇਨਾਤਿ ਛਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵੇਨ. ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾਤਿ ਰੂਪਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾ. ‘‘ਸਮਣੇਨ ਵਾ …ਪੇ… ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਅਵਤ੍ਵਾ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਅਵਸੇਸਖਤ੍ਤਿਯਗਹਪਤਿਪਰਿਸਜਨਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਖਤ੍ਤਿਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਸਮਣਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਤਾਵਤਿਂਸਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਿਸਾ ਅਟ੍ਠਵਿਧਾਪਿ ਪਟਿਸੇਧੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਲੋਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਸਮੂਹੇ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਾਧਾਰੇ.

‘‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾਨੁਰੂਪਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਸੁਤ੍ਤੇ ਪਦਾਨਿ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਦੇਸਨਾਯਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੩ ਆਦਯੋ; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦). ‘‘ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਅਕ੍ਖਰਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਅਕ੍ਖਰਾ’’ਤਿ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਵਚਨੇਹਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਦਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਦਾ, ਅਕ੍ਖਰਾ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਤਿ ਚ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਕਾਰਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ ਪਕਾਸਨਾ ਪਕਾਸਨਾਕਾਰੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਕਾਰੋਤਿ ਆਕਾਰਵਨ੍ਤਆਕਾਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਕਾਰੋਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕਾਸਨੀਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਆਕਾਰੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਇਤਿਪੀਤਿ ਇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨਪਿ, ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨਪਿ ਇਦਂ ਜਾਤਿਆਦਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਿਭੇਦਾ ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਤੋ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਅਯਂ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ. ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਨਿਰੋਧਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਾਦਿਕੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਅਰਿਯੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਭੂਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਗਤਤ੍ਤਾ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਭਾਵਤੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸਯਿਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਭਗਵਾ ਕਿਂ ਸਾਮਞ੍ਞੇਹਿ ਅਕ੍ਖਰਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ ਵਾ ਪਕਾਸੇਤਿ ਵਾ, ਉਦਾਹੁ ਯਥਾਰਹਂ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿਆਦਿਵਿਚਾਰਣਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਦੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਤ੍ਥਤ੍ਤਾਦਿਕੋ ਸਙ੍ਕਾਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਪਦਾਵਯਵਸ੍ਸ ਪਨ ਅਕ੍ਖਰਸ੍ਸ ਗਹਣਮੁਖੇਨੇਵ ਅਕ੍ਖਰਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸਪਿ ਪਦਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਹੋਤਿ, ਪਦੇ ਗਹਿਤੇ ਚ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਤ੍ਥਾਦਿਕਾਵਬੋਧੋ ਹੋਤ੍ਵੇਵ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਪਦੇਨੇਵ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋ ਅਕ੍ਖਰੋ ਵਿਸੁਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਨ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਤ੍ਥਾਦਿਕਾਵਬੋਧਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਦੁ-ਇਤਿ ਅਕ੍ਖਰੇਨ ਹਿ ਅਨੇਕੁਪਦ੍ਦਵਾਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਕੁਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥੋ ਗਹਿਤੋ, ਖ-ਇਤਿ ਅਕ੍ਖਰੇਨ ਧੁਵਸੁਭਸੁਖਤ੍ਤਭਾਵਵਿਰਹੇਨ ਤੁਚ੍ਛਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਾਵਬੋਧਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਭਵਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਦਤ੍ਥਗਹਣਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਾਧਾਨਂ ਜਾਯਤੀ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੯). ਪਦਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਵਾਕ੍ਯਪਰਿਯੋਸਾਨਾਭਾਵਤੋ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਦੀਪਿਯਮਾਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਿਤੋਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਵਾਕ੍ਯਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਨ ਸਙ੍ਕਾਸਿਤੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਵਰਿਤੋ ਵਿਵਟੋ ਕਤੋਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਤੀ’’ਤਿ. ਪਕਾਰੇਹਿ ਚ ਵਾਕ੍ਯਭੇਦੇ ਕਤੇ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਤੀ’’ਤਿ. ਵਾਕ੍ਯਾਵਯਵਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਭਾਗੇ ਕਤੇ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਾਕਟੋ ਕਤੋਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਕਤਨਿਬ੍ਬਚਨੇਹਿ ਵਾਕ੍ਯਾਵਯਵੇਹਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਸੇਨ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਦੇਸਿਤੇਹਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਰਿਸਮਨ੍ਤਤੋ ਤੋਸਨਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਤੇਜਨਞ੍ਚਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਭਗਵਾ ਏਵਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਏਵਾ’’ਤਿ ਵਾ ਅਵਧਾਰਣੇ ਯੋਜਿਤੇ ‘‘ਸਾਵਕੋ ਨ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ, ਪਦਾਦੀਹਿ ਨ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਸਾਵਕੋ ਚ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ, ਪਦਾਦੀਹਿ ਚ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ. ਕਤ੍ਥ ਅਵਧਾਰਣਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੇ? ‘‘ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਅਵਧਾਰਣਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸਾਵਕੇਨ ਸਙ੍ਕਾਸਿਤੋ ਵਾ ਪਦਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਿਤੋ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਕ੍ਖਰਾਦਿਨਾਨਾਵਿਸਯਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਏਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਛਲ਼ੇਵ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਅਨੇਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਛ ਛ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ.

‘‘ਛਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਸੁ ਕਤਮੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਨ ਕਤਮਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਚ ਪਦੇਹਿ ਚ ਉਗ੍ਘਟੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਅਕ੍ਖਰਾਦੀਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਸੁ. ਉਗ੍ਘਟੇਤੀਤਿ ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੇਸਨਾਵ ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਭਗਵਾ ਪਨ ਦੇਸਨਾਜਨਕਤ੍ਤਾ ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

‘‘ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਦੇਸਨਾਯੇਵ ਕਿਂ ਵਿਪਞ੍ਚਨਵਿਤ੍ਥਾਰਣਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਦੇਸਨਾਜਨਕਤ੍ਤਾ, ਉਦਾਹੁ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਅਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਅਞ੍ਞਾ ਦੇਸਨਾਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਉਗ੍ਘਟਨਾ ਆਦੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਕਤਮਾ ਉਗ੍ਘਟਨਾ, ਕਤਮਾ ਵਿਪਞ੍ਚਨਾ, ਕਤਮਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਉਗ੍ਘਟਨਾ ਆਦੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਉਗ੍ਘਟਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾਸੁ ਦੇਸਨਾਸੁ. ਉਗ੍ਘਟਨਾਤਿ ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਦੇਸਨਾ ਆਦਿਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਞ੍ਚਨਾਤਿ ਵਿਪਞ੍ਚਨਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਦੇਸਨਾ ਮਜ੍ਝੇਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਾਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਕਿਚ੍ਚਸਾਧਿਕਾ ਦੇਸਨਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਦੇਸਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

‘‘ਉਗ੍ਘਟਿਯਨ੍ਤੋ ਉਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਕਤਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਨੇਤਿ, ਵਿਪਞ੍ਚਿਯਨ੍ਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਕਤਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਨੇਤਿ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਯਨ੍ਤੋ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਕਤਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਨੇਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੋਯਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’ਤਿਆਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਸੋਯਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੯) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਉਗ੍ਘਟਿਯਨ੍ਤੋ ਉਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ ਉਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤੋ ਸੋ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਨੇਤਿ, ਤੇਨ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਿਨਯਨੇਨ ਨਂ ਉਗ੍ਘਟਿਯਨ੍ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨਂ ਉਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤਂ ਵਿਨਯਂ ‘‘ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ ਆਹੁ. ਵਿਪਞ੍ਚਿਯਨ੍ਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤੋ ਸੋ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਨੇਤਿ, ਤੇਨ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਿਨਯਨੇਨ ਨਂ ਵਿਪਞ੍ਚਿਯਨ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤਂ ਵਿਨਯਂ ‘‘ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ ਆਹੁ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਯਨ੍ਤੋ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੋ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤੋ ਸੋ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਨੇਯ੍ਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਿਨੇਤਿ ਵਿਨਯਨਂ ਜਨੇਤਿ, ਤੇਨ ਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਿਨਯਨੇਨ ਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਯਨ੍ਤਂ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨਂ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਭੂਤਂ ਵਿਨਯਂ ‘‘ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ ਆਹੂਤਿ ਯੋਜਨਤ੍ਥੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਛਨ੍ਨਂ ਪਦਾਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਸਿਯਾ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰੋਯੇਵਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਸੋਯਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤੇਨ ਅਤ੍ਥੋਯੇਵ ਮੁਖ੍ਯਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਅਤ੍ਥਵਾਚਕੋ ਪਨ ਸਦ੍ਦੋ ਠਾਨੂਪਚਾਰਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਦਪਰਮਸ੍ਸ ਪਨ ਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋ ਸੋ ਇਧ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੇਕ੍ਖਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਵਿਯ ਨੇਯ੍ਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਦਪਰਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਪਿ ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਕ੍ਖਰੇਹੀਤਿਆਦੀਸੁ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਂ, ਨ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੇ. ਅਕ੍ਖਰਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਉਗ੍ਘਟਨਾਦੀਨਿ ਪਯੋਜਨਾਨਿਯੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਉਗ੍ਘਟਨਾਦੀਨਂ ਅਕ੍ਖਰਾਦੀਨਿ ਪਯੋਜਨਾਨੀਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਨੇਨ ਵਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਨ੍ਨੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਵਸਤਿ, ਵਸਨੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਅਨ੍ਨਂ ਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵਸਨਕਿਰਿਯਾਯ ਫਲਂ ਵਸਨਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਂ. ‘‘ਅਜ੍ਝੇਸਨੇਨ ਵਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਦਤ੍ਥਾ ਚ ਕਿਰਿਯਾ, ਸੋ ਹੇਤੂ’’ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੯). ਤਤ੍ਥ ਯਦਤ੍ਥਾਤਿ ਸੋ ਅਨ੍ਨਾਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸਾ ਵਸਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯਾਤਿ ਯਦਤ੍ਥਾ, ਵਸਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ, ਸੋ ਅਨ੍ਨਾਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਤਸ੍ਸਾ ਵਸਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੦. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਛਅਤ੍ਥਪਦਛਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਭੇਦੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਕਲ੍ਯਾਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਤਾ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ‘‘ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਂ ਤਸ੍ਸਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਛਅਤ੍ਥਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਸਯਸਙ੍ਖਾਤਾਯਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਤਮਾਨਿ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ? ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ, ਪਕਾਸਨਾ, ਵਿਵਰਣਾ, ਵਿਭਜਨਾ, ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਂ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ. ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਤ੍ਥਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਸਯਸਙ੍ਖਾਤਾਯਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ. ਕਤਮਾਨਿ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ? ਅਕ੍ਖਰਂ, ਪਦਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਆਕਾਰੋ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਇਮਾਨਿ ਛਪ੍ਪਦਾਨਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਛਅਤ੍ਥਪਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨਛਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨਟ੍ਠੇਨ, ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਸੁਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਭਗਵਾ ਆਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕੇਵਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਕਲਾਦਿਅਤ੍ਥਵਾਚਕਤ੍ਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕੇਵਲਨ੍ਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਨ ਮਿਸ੍ਸਂ ਲੋਕਿਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੇ ਏਕੋਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਊਨੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਵਾਚਕਸਦ੍ਦੇਸੁਪਿ ਅਨਤ੍ਥਕੋ ਏਕੋਪਿ ਸਦ੍ਦੋ ਅਧਿਕੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਅਨੂਨਂ ਅਨਤਿਰੇਕਂ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਦੋਸਅਤ੍ਥਦੋਸਾਦਿਵਿਰਹਤੋ ਵਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ, ਰਾਗਾਦਿਮਲਵਿਰਹਤੋ ਵਾ ਪਰਿਯੋਦਾਤਾਨਂ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ. ਨਿਗ੍ਗਤਂ ਮਲਂ ਏਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਮ੍ਮਲਂ. ਸਦ੍ਦਦੋਸਾਦਿਵਿਰਹਤੋ ਵਾ ਰਾਗਾਦਿਵਿਰਹਤੋ ਵਾ ਸਬ੍ਬਮਲੇਹਿ ਅਪਗਤਂ ਪਰਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਓਦਾਤਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੋਦਾਤਂ. ਉਪਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਉਪਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਵਿਸੇਸਾਤਿ ਉਪਟ੍ਠਿਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਪਦਕ੍ਕਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਦਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਪਦਕ੍ਕਨ੍ਤਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਿਸਿਸਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਵਿਸੇਸਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਵਿਸੇਸਾ ਸਬ੍ਬਵਿਸੇਸਾ, ਸਬ੍ਬਤੋ ਵਾ ਵਿਸੇਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬਵਿਸੇਸਾ, ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ. ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬਵਿਸੇਸਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਇਦਨ੍ਤਿ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਂ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਦਨ੍ਤਿ ਤਥਾਗਤਪਦਂ. ਪਦਨ੍ਤਿ ਚ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਗਮਨੇਨ ਵਾ ਦੇਸਨਾਗਮਨੇਨ ਵਾ ਕਿਲੇਸਗ੍ਗਹਣਂ. ਓਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਗਮਨਟ੍ਠਾਨਂ ਇਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਗੋਚਰਾਸੇਵਨੇਨ ਵਾ ਭਾਵਨਾਸੇਵਨੇਨ ਵਾ ਨਿਸੇਵਿਤਂ ਭਜਿਤਂ ਇਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਦਨ੍ਤੇਹਿ ਆਰਞ੍ਜਿਤਂ ਆਰਞ੍ਜਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਇਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਤੋ ਤਥਾਗਤਪਦਾਦਿਭਾਵੇਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਏਤਂ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਇਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਚਰਿਯਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਵਾ ਸਬ੍ਬਸੇਟ੍ਠਂ ਚਰਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹਸ੍ਸ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਭਾਵਪਰਿਸੁਦ੍ਧਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਥਾਗਤਪਦਭਾਵਂ!ਤਥਾਗਤਪਦਭਾਵਂ, ਤਥਾਗਤਨਿਸੇਵਿਤਭਾਵਂ, ਤਥਾਗਤਆਰਞ੍ਜਿਤਭਾਵਂ, ਤੇਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪਿਤਭਾਵਂ ਕਥਂ ਮਯਂ ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖਾ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ‘‘ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਕੇਨ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖੇਹਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਯਦਿ ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਚ ਪਦੇਹਿ ਚ ਉਗ੍ਘਟੇਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਚ ਆਕਾਰੇਹਿ ਚ ਵਿਪਞ੍ਚਯਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਰਚਿਤੇਨ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਪਯੋਜਨਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਨ ਵਿਨਾ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਯਮੇਵ ਅਤ੍ਥਸਿਜ੍ਝਨਤੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੇਸਂ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਯੋਗੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਯੋਗੀਨਨ੍ਤਿ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨੋ, ਤੇਸਂ ਯੋਗੀਨਂ. ਤੇਨ ਮਯਾ ਰਚਿਤੇਨ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਾ ਅਯਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾ ਉਗ੍ਘਟਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਯੋਗੀਨਂ ਸਾਤ੍ਥਕੋਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ‘‘ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਦੇਸਨਾਹਾਰਭਾਵੋ ਕੇਨ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ…ਪੇ… ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਦੇਸਨਾਹਾਰਭਾਵੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾ…ਪੇ… ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਆਹ, ਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਯੋਗੀਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਦੇਸਨਾਹਾਰਭਾਵੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਯੇਨ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ, ਤਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ ਸੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ.

ਇਤਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸਤ੍ਤਿਬਲਾਨੁਰੂਪਾ ਰਚਿਤਾ

ਵਿਭਾਵਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਨੁਸਾਰੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ.

੨. ਵਿਚਯਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਿਭਾਵਨਾ

੧੧. ਯੇਨ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਭੂਤੇਨ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਭੂਤੋ ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਦੇਸਨਾਹਾਰਾਦੀਸੁ ਹਾਰੇਸੁ ਕਤਮੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ ਵਿਚਯਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸਗਾਥਾਯ ਇਦਾਨਿ ਮਯਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ‘‘ਅਯਂ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ ਕਿਂ ਵਿਚਿਨਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਵਿਚਯਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮਾਤਿ ਯੋਜਨਾ.