੧੫. ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਿਭਾਵਨਾ

੪੯. ਯੇਨ ਯੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਭੂਤੇਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਏਕਤ੍ਤਤਾਦਯੋ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਭੂਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਦੇਸਨਾਹਾਰਾਦੀਸੁ ਕਤਮੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਇਦਾਨਿ ਮਯਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ‘‘ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭੂਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਨੋ ਚੇਵ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮ.

‘‘ਕਤਮੋ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਕਾਰੋ ਧਮ੍ਮੋ ਯਂ ਫਲਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਤਿ ਜਨੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਫਲਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਕਾਰੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ‘‘ਕਿਂਲਕ੍ਖਣੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਿਂਲਕ੍ਖਣੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ‘ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਲਕ੍ਖਣਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਕਿਂਲਕ੍ਖਣੋ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੯) ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਿਤ੍ਤਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਜਨਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਹੇਤੁਪਿ ਕਾਰਣਂ, ਪਚ੍ਚਯੋਪਿ ਕਾਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਾਯੇਵ ਕੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਿਂਲਕ੍ਖਣੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਨਿਤਬ੍ਬਫਲਤੋ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਫਲੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਹੇਤੁ, ਸਬ੍ਬਫਲੇਹਿ ਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਇਮਿਨਾ ਵਿਸੇਸਲਕ੍ਖਣੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸੋ ਕੀਦਿਸੋ ਭਵੇ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਥਾ ਕਿਂ ਭਵੇ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਥਾ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਯੋ ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਥਾ ਸੋ ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸੋ ਕਿਂ ਵਿਯ ਭਵੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਬੀਜਂ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਯਥਾ, ਤਥਾ ਹੇਤੁ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਭਵੇ. ਪਥਵੀ ਚ ਆਪੋ ਚ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਧਾਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ, ਤਥਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਧਾਰਣੋ ਭਵੇ. ਸਬ੍ਬਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਬੀਜਂ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਜਨਕਂ ਹੇਤੁ. ‘‘ਕਥਂ ਪਥਵੀ, ਆਪੋ ਚ ਸਾਧਾਰਣਾ ਜਨਕਾਤਿ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਂ ਸਮਾਨਂ ਫਲਂ ਭਵਾਪੇਤੀਤਿ ਸਭਾਵੋ, ਕੋ ਸੋ? ਬੀਜਂ ਹੇਤੁਯੇਵ. ‘‘ਕਿਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋਪਮਾਯੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞੂਪਮਾਯਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਾਯ ਉਪਮਾਯਪਿ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਾਯ ਉਪਮਾਯਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਬੀਜਙ੍ਕੁਰਾਦੀਸੁ ਬਾਹਿਰੇਸੁ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭੂਤਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਥਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਵਿਭਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਂਸਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਬਾਹਿਰੇਸੁ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭੂਤੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੁ, ਕਥਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਂਸਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ – ‘‘ਏਵਂ ਬਾਹਿਰਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਂਸਾਰੋ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੯) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਹ ਸਂਸਾਰੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਯਂ ਸਂਸਾਰੋ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਪਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭੂਤੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਯੁਤ੍ਤੋਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਸੋ ਇਮਸ੍ਸ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਸਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਂ ਯਦਿ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਕਥਂ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਵਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਸਬ੍ਬੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸਂਸਾਰੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਸਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੁ, ‘‘ਕਤਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਤਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਤਮਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਕਤਮਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪੁਰਿਮਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਚ੍ਛਿਮਿਕਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਤਮਾ ਪੁਰਿਮਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਕਤਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭੂਤੋ ਪੁਰਿਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਸਮਨਨ੍ਤਰੋਵ ਕਿਂ, ਉਦਾਹੁ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁਪਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋਤਿ ਬੀਜਾਨਂ ਅਙ੍ਕੁਰੋਤਿ ਬੀਜਙ੍ਕੁਰੋ, ਬੀਜਾਨਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਹੇਤੁਤਾਯ ਅਙ੍ਕੁਰੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਵਿਯ. ਯਤ੍ਥ ਰੁਕ੍ਖਾਦਿਕੇ ਯਂ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਾਦਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਇਦਂ ਬੀਜਂ ਪਨ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁਤਾਯ ਹੇਤੁਭੂਤਂ ਭਵਤਿ.

‘‘ਬੀਜਂ ਪਨ ਏਕਂਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਕਥਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਦੁਵਿਧੋ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਮਨਨ੍ਤਰਕਾਲਪਰਮ੍ਪਰਕਾਲਭੇਦੇਨ ਹੇਤੁਪਿ ਦੁਵਿਧੋ ਹੋਤਿਯੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਬੀਜਭੂਤੋ ਹੇਤੁ ਦੁਵਿਧੋ ਯਥਾ, ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੁਭੂਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋਪਿ ਸਮਨਨ੍ਤਰਹੇਤੁ ਚ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁ ਚਾਤਿ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਦੁਵਿਧੋ ਭਵਤਿ, ਸਮਨਨ੍ਤਰੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਸਮਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਸਮਨਨ੍ਤਰਹੇਤੁ ਹੋਤਿ. ਪੁਰਿਮਤਰੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਪਚ੍ਛਿਮਤਰਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਬੀਜਭੂਤੋ ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਹੇਤੁ, ਪਥਵੀਆਪਾਦਿਕੋ ਸਾਧਾਰਣੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਪਾਕਟੋ ਯਥਾ, ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਹੇਤੁ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਸਾਧਾਰਣੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

‘‘ਏਤ੍ਤਕੇਨੇਵ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਥਾਲਕਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ – ‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨਾਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਗਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਥਾਲਕਞ੍ਚ ਵਟ੍ਟਿ ਚ ਤੇਲਞ੍ਚ ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਸਭਾਵਹੇਤੁ ਸਮਾਨਹੇਤੁ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਮ੍ਪਿ ਥਾਲਕਾਦਿਕਂ ਸਭਾਵਹੇਤੁ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਅਨਗ੍ਗਿਕਂ ਅਗ੍ਗਿਰਹਿਤਂ ਥਾਲਕਞ੍ਚ ਵਟ੍ਟਿਞ੍ਚ ਤੇਲਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤੁਂ ਜਾਲੇਤੁਂ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮੋ ਪਦੀਪੋ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਸਭਾਵਹੇਤੁ ਹੋਤਿ ਵਿਯ, ਏਵਂ ਥਾਲਕਾਦਿਕਂ ਸਭਾਵਹੇਤੁ ਨ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਸਭਾਵੋ ਸਮਾਨੋ ਪਦੀਪੋ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ ਯਥਾ, ਪਰਭਾਵੋ ਅਸਮਾਨੋ ਥਾਲਕਾਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਯਥਾ ਚ, ਤਥਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੋ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਬਾਹਿਰੋ ਅਸਮਾਨੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਜਨਕੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕੋ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਫਲੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਫਲੇਹਿ ਸਾਧਾਰਣੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਦੀਪੋਪਮਾਯਪਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਾਕਟੋ ਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਭੇਦਂ ਕਾਰਣਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਚ ਫਲਾਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਯੋ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਯੇਨਾਕਾਰੇਨ ਹੋਤਿ, ਕਤਮੋ ਸੋ ਕਾਰਣਭਾਵੋ, ਕਤਮੋ ਸੋ ਆਕਾਰੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਯਂ ਫਲਂ ਯੇਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਹੋਤਿ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਫਲਂ, ਕਤਮੋ ਸੋ ਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਕਾਰਣਫਲਾਨਂ ਯੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਕਤਮੋ ਸੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਮਨੁਸਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਥੋ ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ‘ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਚ ਫਲਾਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਯੋ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਯਥਾ ਚ ਸੋ ਹੋਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਫਲਂ, ਯੋ ਚ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ, ਯੋ ਚ ਕਾਰਣਫਲਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੯) ਇਮਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਤਤ੍ਥ ਅਵੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਯੋ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ ਸਨ੍ਤਤਿਅਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ ਫਲੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਯਞ੍ਚ ਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਜਨਕਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਸੋ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਏਵ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ. ਯਞ੍ਚ ਫਲਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਨ੍ਤਤਿਅਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਫਲਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਰਹਤੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਾਰਣਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਫਲਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਯੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਤ੍ਥੋ ਪਟਿਸਨ੍ਦਹਨਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਤ੍ਥੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵਤ੍ਥੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਯੋ ਪਲਿਬੋਧਤ੍ਥੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਪਲਿਬੋਧਤ੍ਥੋ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਯੋ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਤ੍ਥੋ ਅਨੁਸਯਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਯੋ ਅਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧਤ੍ਥੋ ਅਵਿਜ੍ਜਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਯੋ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਬੀਜਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਚ ਕਾਰਣਾਕਾਰੋ ਚ ਫਲਞ੍ਚ ਫਲਵਿਸੇਸੋ ਚ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ ਞਾਤੋ, ‘‘ਕਤਮੋ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸਂ ਰੂਪਾਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਅਵੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਯੋ ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਵੁਪਚ੍ਛੇਦੋ ਤਤ੍ਥ ਤਿਸ੍ਸਂ ਰੂਪਾਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਸਨ੍ਤਤਿ ਹੋਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸਂ ਰੂਪਾਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਯਾ ਸਨ੍ਤਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਾ ਸਨ੍ਤਤਿਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿਆਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁਆਦਿਕੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ.

ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸਾਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ, ਸਮਾਧਿਪਟ੍ਠਾਨੋ ਹਿ ਮਹਗ੍ਗਤਧਮ੍ਮੋ. ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿ ਮਗ੍ਗਫਲਪਞ੍ਞਾਪਧਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਸੋ ਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਤਿਤ੍ਥਞ੍ਞੁਤਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋਵ.

ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੂਤਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਕੀਦਿਸੋ ਸੋ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪੁਰੇਜਾਤਾਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਆਲੋਕੋ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੋ ਫਲੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਅਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ ਨ ਹੋਤਿ, ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਹੋਤਿ ਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਕਿਰਿਯਮਨੋਧਾਤੁ ਪਨ ਫਲੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਭਾਵੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ ਯਥਾ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਾਮਕ੍ਖਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਾ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮਰੂਪੇਨ ਏਕਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤਂ ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਹੇਤੁ, ਪਚ੍ਚਯੋ ਜਨਕੋ, ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕੋ ਚ ਯੋ ਕੋਚਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬੋ ਸੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਜਨਕਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕੋ ਜਨਿਤਬ੍ਬੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਯਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਤੋ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ.

‘‘ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਕੇਨ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਤੇਨਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭਾਵੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਆਹ, ਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਸਦ੍ਦਹਿਤਬ੍ਬੋ, ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਨਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

‘‘ਏਤ੍ਤਕੋਵ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ ਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੋ ਯੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ ਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੁਤ੍ਤੋ ਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋਤਿ.

ਇਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸਤ੍ਤਿਬਲਾਨੁਰੂਪਾ ਰਚਿਤਾ

ਵਿਭਾਵਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਨੁਸਾਰੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ.