੧. ਮੁਸਾਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਵਾਦਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾਦਜਪ੍ਪਵਿਤਣ੍ਡਸਙ੍ਖਾਤੋ ਤਿਵਿਧੋਪਿ ਕਥਾਮਗ੍ਗੋ ‘‘ਵਾਦੋ’’ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁ ‘‘ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਦਂ ‘‘ਸੇਸਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਛਲਜਾਤਿਨਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠਾਨਕੁਸਲਤਾਯ ਕਦਾਚਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਥਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਚਨਂ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਨਞ੍ਞਂ ਪਟਿਚਰਤਿ. ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾ ਭਾਸਂ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿਤ੍ਵਾ ਅਸਚ੍ਚਾਯਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਕੇਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂਵਾਦੇਨ੍ਤੋ ਏਵਂ ਸੋ ਵਾਦਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਤੀਤਿ ਏਵਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੭੯; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੭; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫; ਮਹਾਨਿ. ੨੭) ਪਠਮਮਾਰਦ੍ਧੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦੇ. ‘‘ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਨੋ ਸਮਯੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੦੩-੨੦੪; ਮ. ਨਿ. ੨.੨੧੫) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਤਂ ਨ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਨੋ ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਪਰਵਾਦੀ ‘‘ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਭਮੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਰੋਧਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਦੋਸਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਵਾਦੇ ਕਞ੍ਚਿ ਦੋਸਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੋ ਆਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸੇ ਅਨਾਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਤਂ ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿ, ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ਨਿਚ੍ਛਯਾ’’ਤਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਵਾਦਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੋਸਤਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਮੇਵ ਅਯਂ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਤਮੇਵ ਪਚ੍ਛਾ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਾਨਿਸਂਸਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੋ ਤਂ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਯਦਿ ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਨ ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਹਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਭਾਵਵਾਚੀਤਿ ਏਵਂ ਆਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸੇ ਅਨਾਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸੋਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਤਮੇਵ ਪਠਮਵਾਦਂ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਜਾਨਾਤਿ. ਅਥ ਸੋ ਪਰਵਾਦੀ ਸਪਕ੍ਖਂ ਪਟਿਸੇਧੇ ਪਟਿਜਾਨਨਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ. ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਪਤ੍ਯਾਸ੍ਸ ਇਤਿ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਪਟਿਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞਾ ਸੋ ਨਾਮ ਤੇ ਨਿਗ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਭਾਵਾਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਸੇਧਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਸਭਾਵਤੋ ਅਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਬਾਲਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਮਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਮੇ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਥਾ, ਸਾ ਚ ਤਦਵਤ੍ਥਾਯੇਵਾਤਿ ਨ ਮੇ ਤਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਅਵਜਾਨਨਂ ਪਨ ਸਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਨ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ. ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਅਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਭਾਵਵਾਚਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ ਕਤਂ. ਤਮਞ੍ਞਕਾਰਣਂ ਪਚ੍ਛਾ ਦਸ੍ਸਿਤੇਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਯਸ੍ਮਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਨਯੇਨ ਸੋ ਅਤ੍ਥਮੇਵ ਅਵਜਾਨਾਤਿ, ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਚ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਚਨਮ੍ਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧) ‘‘ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿ ਪਠਮਂ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਰਵਾਦਿਨਾ ‘‘ਯਦਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਤੇ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ ਮਯਾ ‘ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ’ਤਿ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਤੋ’ਤਿ ਮਯਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਤਯਾ ਬਧਿਰਤਾਯ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਿਤਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਦਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਤੋ’ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਦਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਤਂ ਅਵਜਾਨਨਂ ਇਮਿਨਾ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ.

੨. ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ.

੩. ਅਪਿਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ. ਸੀਹਲ਼ਾਦਿਨਾਮਭੇਦਗਤਾਤਿ ਕੇਚਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵਦਤੋ ਵਚਨਂ, ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾਤਿ ਉਭਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਾਤਿਕਾਯਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਤਂ ਵਚਨਂ ਯਸ੍ਮਾ ਵਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਾਚਸਿਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਏਵਂ ਵਦਤੋ ਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਲੋਕਵੋਹਾਰੇਨ ਵਤ੍ਵਾ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਵਾ ਚੇਤਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਦਤਿ. ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਨੇਵਾਤਿ ਚੇਤਨਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਚਾਨਂ ਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ ਵਿਸਯਵਸੇਨੇਵ ਕਤਾਤਿ.

੯. ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਹੋਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਸ੍ਸ, ਅਨੇਨ ਵਾ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਨ ਮਯਾ ਅਬ੍ਯਾਵਟੋ ਮਤੋ, ‘‘ਨ ਮਯਾ ਪਵਨ੍ਤੋ ਪਟੋ ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦਿਂ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਰਮਤ੍ਥਸੁਞ੍ਞਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਏਵ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਨ ਚ ਪੁਰਿਸ’’ਨ੍ਤਿ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਨ ਮੁਸਾਵਾਦੋ.

੧੧. ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਕੇਲ਼ਿਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਵਾਚਾ ਗਿਰਾ…ਪੇ… ਵਾਚਸਿਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਉਜੁਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ, ਕਾਯੋ ਨ ਉਜੁਕੋ.

ਮੁਸਾਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.