ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ

ਵਜਿਰਬੁਦ੍ਧਿ-ਟੀਕਾ

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ

ਪਞ੍ਞਾਵਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਦਯਾਯ ਸਬ੍ਬੇ;

ਵਿਮੋਚਿਤਾ ਯੇਨ ਵਿਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾ;

ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤਂ ਸਿਰਸਾ ਨਮਿਤ੍ਵਾ;

ਲੋਕਸ੍ਸ ਲੋਕਨ੍ਤਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ.

ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤ-

ਮਾਦਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ਸਾਰਂ;

ਸਙ੍ਖੇਪਕਾਮੇਨ ਮਮਾਸਯੇਨ;

ਸਞ੍ਚੋਦਿਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਹਿਤਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ.

ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਸਞ੍ਞਿਤਾਯ;

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਘੋਸਾਚਰਿਯੋਦਿਤਾਯ;

ਸਮਾਸਤੋ ਲੀਨਪਦੇ ਲਿਖਿਸ੍ਸਂ;

ਸਮਾਸਤੋ ਲੀਨਪਦੇ ਲਿਖੀਤਂ.

ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਤਾ ਚ, ਪਰਿਮਾਣਂ ਪਯੋਜਨਂ;

ਸਬ੍ਬਾਗਮਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ, ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾਤਿ. –

ਵਚਨਤੋ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕੇਤਿ ਸਞ੍ਞਾ. ਦੀਪਨ੍ਤਰੇ ਭਿਕ੍ਖੁਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਨਾਭਿਸਮ੍ਭੁਣਾਤੀਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਬੁਦ੍ਧਘੋਸੋਤਿ ਗਰੂਹਿ ਗਹਿਤਨਾਮਧੇਯ੍ਯੇਨਾਤਿ ਕਤ੍ਤਾ. ਸਮਧਿਕਸਤ੍ਤਵੀਸਤਿਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਗਨ੍ਥੇਨਾਤਿ ਪਰਿਮਾਣਂ. ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਪਯੋਜਨਂ.

ਤਤ੍ਰਾਹ – ‘‘ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਕਥਂਵਿਧੋ ਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ? ਉਚ੍ਚਤੇ –

ਪਾਠਤ੍ਥਵਿਦੂਸਂਹੀਰੋ, ਵਤ੍ਤਾ ਸੁਚਿ ਅਮਚ੍ਛਰੋ;

ਚਤੁਕ੍ਕਮਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ, ਦੇਸਕਸ੍ਸ ਹਿਤੁਸ੍ਸੁਕੋਤਿ. (ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ);

ਤਤ੍ਰ ਪਠੀਯਤੇਤਿ ਪਾਠੋ. ਸੋ ਹਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਾਨੁਰੂਪੋ ਅਤ੍ਥਾਨਨੁਰੂਪੋ ਚੇਤਿ. ਕਥਂ? ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਭਾਸਿਤੋ ਸਾਵਸੇਸਪਾਠੋ ਨਿਰਵਸੇਸਪਾਠੋ ਨੀਤੋ ਨੇਯ੍ਯੋਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਅਨੇਕਤ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤੋ ਨਾਮ ‘‘ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਪ. ੨੯੪). ਏਕਤ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਭਾਸਿਤੋ ਨਾਮ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ (ਧ. ਪ. ੧, ੨; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੯੦, ੯੨; ਪੇਟਕੋ. ੧੪). ਸਾਵਸੇਸੋ ਨਾਮ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤ’’ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ (ਮਹਾਵ. ੫੪; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮). ਵਿਪਰੀਤੋ ਨਿਰਵਸੇਸੋ ਨਾਮ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫). ਯਥਾ ਵਚਨਂ, ਤਥਾ ਅਵਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਨੀਤੋ ਨਾਮ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ. ਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਬ੍ਬੋ ਨੇਯ੍ਯੋ ਨਾਮ ‘‘ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤ੍ਯਾਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੭੦).

ਅਤ੍ਥੋਪਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੋ ਪਾਠਤ੍ਥੋ ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਪਾਠਾਨੁਰੂਪੋ ਪਾਠਾਨਨੁਰੂਪੋ ਸਾਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ਨਿਰਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ਨੀਤਤ੍ਥੋ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋਤ੍ਯਾਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਤਂਤਂਸਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਮੁਚ੍ਚਾਰੀਯਤੇ ਪਾਠੋ, ਸ ਪਾਠਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਮਿਤ੍ਯਾਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੧; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੦) ਵਿਯ. ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਰਸਾਦਿ ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੪੮੯; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩) ਵਿਯ. ਯੋ ਞਾਯਮਾਨੋ ਹਿਤਾਯ ਭਵਤਿ, ਸ ਞਾਤੁਮਰਹਤ੍ਤਾ ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਵਾਦੀ ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ’’ਤ੍ਯੇਵਮਾਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੯, ੧੯੪; ੩.੨੩੮; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੧੧) ਵਿਯ. ਯਥਾਪਾਠਂ ਭਾਸਿਤੋ ਪਾਠਾਨੁਰੂਪੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੧੪੬) ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤੋ ਚਕ੍ਖੁਮਪਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਚ੍ਛਾਯਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਬਾਹਯਮਾਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਾਠਾਨਨੁਰੂਪੋ. ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਾਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੬੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੦੭) ਚ, ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਤਸਨ੍ਤਿ ਦਣ੍ਡਸ੍ਸ, ਸਬ੍ਬੇ ਭਾਯਨ੍ਤਿ ਮਚ੍ਚੁਨੋ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੨੯) ਵਿਯ. ਵਿਪਰੀਤੋ ਨਿਰਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਨ੍ਧਾਵਿਤਂ ਸਂਸਰਿਤਂ ਮਮਞ੍ਚੇਵ ਤੁਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੫੫; ਮਹਾ. ੨੮੭; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੪). ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋ ਮਨ੍ਤਾ ਕੋ ਸਦ੍ਧਾਤਾ…ਪੇ… ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਦਿਟ੍ਠਪਦੇਹੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੭.੬੬). ਸਦ੍ਦਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਨੀਯੋ ਨੀਤਤ੍ਥੋ ‘‘ਰੂਪਾ ਸਦ੍ਦਾ ਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਚ ਮਨੋਰਮਾ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੧, ੧੬੫; ਮਹਾਵ. ੩੩) ਵਿਯ. ਸਮ੍ਮੁਤਿਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਲਾਹਕੂਪਮਾਪੁਗ੍ਗਲਾ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੦੧; ਪੁ. ਪ. ੧੫੭). ਆਹ ਚ –

‘‘ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਦ੍ਦਤੋ ਞੇਯ੍ਯੋ, ਨੀਤਤ੍ਥਂ ਇਤਿ ਤਂ ਵਿਦੂ;

ਅਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵਾਭਿਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਪਭੇਦਗਤੇ ਪਾਠਤ੍ਥੇ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਾਠਤ੍ਥਵਿਦੂ. ਨ ਸਂਹੀਰਤੇ ਪਰਪਵਾਦੀਹਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਤਿਤ੍ਥਵਾਸੇਨੇਤ੍ਯਸਂਹੀਰੋ. ਭਾਵਨਾਯਾਗਮਾਧਿਗਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨ ਹੇਤੁਦਾਹਰਣਾਦੀਹਿ ਅਵਬੋਧਯਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਸੋਚਯਤ੍ਯਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰੇ ਚੇਤਿ ਸੁਚਿ, ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਦੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਿਮਲਵਿਰਹਿਤੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਾਨਮੁਪਹਨ੍ਤੁਨਾਦੇਯ੍ਯਵਾਚੋ ਚ ਭਵਤ੍ਯਪਤ੍ਤਾਹਾਰਾਚਾਰੋ ਇਵ ਨਿਚ੍ਚਾਤੁਰੋ ਵੇਜ੍ਜੋ. ਦੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਿ ਪਰਂ ਉਪਹਨ੍ਤਿ, ਨਾਵਸ੍ਸਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ ਭਵਤ੍ਯਹਿਵਾਲ਼ਗਹਾਕੁਲੋ ਇਵ ਕਮਲਸਣ੍ਡੋ. ਉਭਯਵਿਪਨ੍ਨੋ ਸਬ੍ਬਥਾਪ੍ਯਨੁਪਾਸਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਗੂਥਗਤਮਿਵ ਛਵਾਲਾਤਂ ਗੂਥਗਤੋ ਵਿਯ ਚ ਕਣ੍ਹਸਪ੍ਪੋ. ਉਭਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਸੁਚਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪ੍ਯੁਪਾਸਨੀਯੋ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ, ਨਿਰੁਪਦ੍ਦਵੋ ਇਵ ਰਤਨਾਕਰੋ. ਨਾਸ੍ਸ ਮਚ੍ਛਰੋਤ੍ਯਮਚ੍ਛਰੋ, ਅਹੀਨਾਚਰਿਯਮੁਟ੍ਠੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਸੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਾਚਰਿਯਵਾਦਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਚਤੁਕ੍ਕਸ੍ਸਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ, ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨੁਮਾਨਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਪਮਾਣਚਤੁਕ੍ਕਸ੍ਸਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ.

‘‘ਏਕਂਸਵਚਨਂ ਏਕਂ, ਵਿਭਜ੍ਜਵਚਨਾਪਰਂ;

ਤਤਿਯਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਪਨ ਠਾਪਯੇ’’ਤਿ. –

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਚਤੁਕ੍ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ; ਹਿਤੁਸ੍ਸੁਕੋ ਇਤਿ ਸੋਤੂਨਂ ਹਿਤਾਯੋਸ੍ਸੁਕੋ, ਤੇਸਮਵਬੋਧਨਂ ਪਤਿ ਪਤ੍ਥੇਤੀ ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ; ਸੋ ਏਸੋ ਸੁਚਿਤ੍ਤਾ ਪਿਯੋ; ਚਤੁਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗਿਤ੍ਤਾ ਗਰੁ; ਅਸਂਹੀਰਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨੀਯੋ; ਦੇਸਕਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਤਾ; ਹਿਤੁਸ੍ਸੁਕਤ੍ਤਾ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ; ਪਾਠਤ੍ਥਵਿਦੁਤ੍ਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ; ਅਮਚ੍ਛਰਤ੍ਤਾ ਨੋ ਚਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋਤਿ;

‘‘ਪਿਯੋ ਗਰੁ ਭਾਵਨੀਯੋ, ਵਤ੍ਤਾ ਚ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ;

ਗਮ੍ਭੀਰਞ੍ਚ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ, ਨੋ ਚਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋ’’. (ਅ. ਨਿ. ੭.੩੭; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੩) –

ਇਤਿਅਭਿਹਿਤੋ ਦੇਸਕੋ;

ਸੋਤਾ ਇਦਾਨਿ ਅਭਿਧੀਯਤੇ –

ਧਮ੍ਮਾਚਰਿਯਗਰੁ ਸਦ੍ਧਾ-ਪਞ੍ਞਾਦਿਗੁਣਮਣ੍ਡਿਤੋ;

ਅਸਠਾਮਾਯੋ ਸੋਤਾਸ੍ਸ, ਸੁਮੇਧੋ ਅਮਤਾਮੁਖੋ.

ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਗਰੁਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਨ ਪਰਿਭਵਤਿ, ਆਚਰਿਯਗਰੁਤ੍ਤਾ ਕਥਿਕਂ ਨ ਪਰਿਭਵਤਿ, ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਞਾਦਿਗੁਣਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਪਰਿਭਵਤਿ, ਅਸਠਾਮਾਯਤ੍ਤਾ ਅਮਤਾਭਿਮੁਖਤ੍ਤਾ ਚ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਸੁਮੇਧਤ੍ਤਾ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਰੋਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਭਬ੍ਬੋ ਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਿਤੁਂ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਕਥਂ ਪਰਿਭੋਤਿ, ਨ ਕਥਿਕਂ ਪਰਿਭੋਤਿ, ਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਭੋਤਿ, ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ, ਯੋਨਿਸੋ ਚ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੫੧).

ਤਂਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾ ਭਵਤਿ ਸਵਨਸ੍ਸੇਤ੍ਯੁਤ੍ਤੋ ਸੋਤਾ.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਅਸ੍ਸਾਰਮ੍ਭੋ – ਤਤ੍ਥ ਯੋਤਿ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਜਾਤਿਕੁਲਗੋਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਕਿਲੇਸਮਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ, ਪੂਜਾਰਹਤਾਯ ਵਾ ਅਕਾਰਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਯੋ ਕੋਚਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯ ਆਦਿਗਾਥਾਯ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਲੋਕਨਾਥਤ੍ਤਹੇਤੁਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੁਮੂਲੇਨ ਥਿਰਤਰਂ ਅਚਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੁਕਾਲਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਅਵਸਾਨੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੁਫਲਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੁਫਲਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਸੋਵ ਪਰਮਪੂਜਾਰਹੋਤਿ ਨਿਯਮੇਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ –

ਭਯਸਮ੍ਮੋਹਦੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਿ-ਪਣਾਮੋ ਨੇਸ ਸਬ੍ਬਥਾ;

ਪਞ੍ਞਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਏਸੋ, ਪਣਾਮੋਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤੋ.

ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੂਤਿ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਾਨਿ ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਤਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਦੁਕ੍ਖੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਵਚਨਪਥਾਤੀਤਾਨੁਭਾਵੇਨ ਮਹਤਾ ਉਸ੍ਸਾਹੇਨ ਕਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਾਨਿ ਨਾਮ. ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹਿ ਤੇਸਂ ਅਤਿਦੁਲ੍ਲਭਂ ਲੋਕੇ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਂ ਨਾਥਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਫਲਂ ਫਲਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਫਲਂ; ਹੇਤੁਮੂਲਂ ਨਾਮ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਨੋ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਸਮਤ੍ਥਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾ, ਸਾ ਆਦਿਪਣਿਧਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ‘‘ਮੁਤ੍ਤੋ ਮੋਚੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯਾਵ ਹੇਤੁਫਲਪ੍ਪਯੋਜਨਾ, ਤਾਵ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਸਕਾਨਨਾ ਸਗ੍ਰਿਵਰਾ ਸਸਾਗਰਾ,

ਗਤਾ ਵਿਨਾਸਂ ਬਹੁਸੋ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ;

ਯੁਗਨ੍ਤਕਾਲੇ ਸਲਿਲਾਨਲਾਨਿਲੇ,

ਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਹਾਤਪਾ ਕੁਤੋ’’ਤਿ.

ਯਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਮੋ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਹੇਤੁਕਾਲਂ ਨਾਮ ਚਤੁਅਟ੍ਠਸੋਲ਼ਸਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦੋ ਕਾਲੋ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਕਪ੍ਪਕੋਟੀਹਿਪਿ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ ਕਾਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਮਾਸਂ ਅਧੀਤੇ, ਦਿਵਸਂ ਚਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਸੋ ਕਾਲੋ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਤਥਾਪਿ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਵਸੇਨ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਕਪ੍ਪਕੋਟੀਹਿਪਿ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ ਕਾਲ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਯਤੀਤਿ ਕਾਲੋ, ਖਿਪਤਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸਯਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਜੀਵਿਤਮਿਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਲ ਵਿਕ੍ਖੇਪੇ. ਤਤ੍ਥ ਕਪ੍ਪੀਯਤਿ ਸਂਕਪ੍ਪੀਯਤਿ ਸਾਸਪਪਬ੍ਬਤਾਦੀਹਿ ਉਪਮਾਹਿ ਕੇਵਲਂ ਸਂਕਪ੍ਪੀਯਤਿ, ਨ ਮਨੁਸ੍ਸਦਿਵਸਮਾਸਸਂਵਚ੍ਛਰਾਦਿਗਣਨਾਯ ਗਣੀਯਤੀਤਿ ਕਪ੍ਪੋ. ਏਕਨ੍ਤਿਆਦਿਗਣਨਪਥਸ੍ਸ ਕੋਟਿਭੂਤਤ੍ਤਾ ਕੋਟਿ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਕੋਟਿਯੋ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਯੋ. ਤਾਹਿਪਿ ਨ ਪਮੀਯਤੀਤਿ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ, ਤਂ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ. ਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ ਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੂਨਂ ਦਾਨਂ ਦੇਨ੍ਤੋ, ਸੀਲਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੋ, ਲੋਭਕ੍ਖਨ੍ਧਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤੋ, ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਾਦਿਭੇਦਂ ਤਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ, ਵਿਵਿਧੇਨ ਵਾਯਾਮੇਨ ਘਟੇਨ੍ਤੋ ਵਾਯਮਨ੍ਤੋ, ਤਂ ਤਂ ਸਤ੍ਤਾਪਰਾਧਂ ਖਮਨ੍ਤੋ, ਪਟਿਞ੍ਞਾਸਮ੍ਮੁਤਿਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਯਨ੍ਤੋ, ਤਂ ਤਂ ਸਤ੍ਤਹਿਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋ, ਸਕਲਲੋਕਂ ਮੇਤ੍ਤਾਯਨ੍ਤੋ, ਮਿਤ੍ਤਾਮਿਤ੍ਤਾਦਿਭੇਦਂ ਪਕ੍ਖਪਾਤਂ ਪਹਾਯ ਤਂ ਤਂ ਸਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖੇਦਂ ਗਤੋਤਿ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਗਤੋ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਞ੍ਹਿ ਸਾਰੀਰਿਕਂ ਮਾਨਸਿਕਞ੍ਚ ਸੁਖਂ ਖੇਦਯਤਿ ਪਾਤਯਤੀਤਿ ‘‘ਖੇਦੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਲੋਕਹਿਤਾਯਾਤਿ ਇਦਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੁਫਲਪ੍ਪਯੋਜਨਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ‘‘ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਾਨੁਭਵਨਕਾਰਣਨਿਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਏਕੇ –

‘‘‘ਜਾਤਿਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਾਨਂ, ਗਨ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਪਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਂ;

ਚਿਰਲ੍ਲਿਟ੍ਠੋਪਿ ਸਂਸਾਰੇ, ਕਰੁਣਾਯੇਵ ਕੇਵਲ’ਨ੍ਤਿ. –

ਚ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਮਯੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਾ ਲੋਕਹਿਤਾਯ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭਵਤਿ. ਨ ਹਿ ਕਸ੍ਸਚਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਭਵਨਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਂ ਆਵਹਤਿ. ਏਵਂ ਪਨੇਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਤਾਪਭੇਦਂ ਹੇਤੁਂ, ਪਾਰਮਿਤਾਫਲਭੂਤਂ ਨਾਥਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਫਲਞ੍ਚ. ਯਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਮਮਞ੍ਹਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੯; ੫.੨). ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੂਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਨੇਯ੍ਯਭਾਵਨਿਪ੍ਫਾਦਨਪਞ੍ਞਾਬੀਜਾਨਿ ਵਪਿ, ਹੇਤੁਫਲੇਨ ਪਰਿਪਕ੍ਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵੇਨ ਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਵਿਨੇਯ੍ਯਭਾਵੇ ਸਤ੍ਤੇ ਵਿਨਯਿ, ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੋਚਯੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਕਾਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਾਨਿ ਲੋਕਹਿਤਾਯਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਯੋਜਨਾਯ ਸਬ੍ਬਪਠਮਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਥਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਪਾਰਮਿਤਾਹੇਤੁਫਲਾਧਿਗਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯੋ ਨਾਥੋਤਿ ਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨਤ੍ਥਸ੍ਸ –

‘‘ਯਦੇਵ ਪਠਮਂ ਚਿਤ੍ਤ-ਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਵ ਬੋਧਯੇ;

ਤ੍ਵਂ ਤਦੇਵਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਪੂਜਿਕੇ ਪਰਿਵਸਿਤ੍ਥ’’. –

ਇਤਿ ਵਚਨਂ ਸਾਧਕਂ. ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਰਮਿਤਾਭਾਵੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਙ੍ਕੁਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਉਪਮਾਯ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਖੇਦਂ ਗਤੋਤਿ ਵਚਨਂ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਗੁਣਸਾਧਨਾਸਮ੍ਭਵਤੋ’’ਤਿ? ਨ, ਅਨ੍ਤਰਾ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨਕਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ਦੁਕ੍ਕਰਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਖੇਦਂ ਗਤੋ ਏਵ, ਨ ਅਨ੍ਤਰਾ ਖੇਦਂ ਅਸਹਨ੍ਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਲੋਕਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਕਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਭਵਨਸਮਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਵਰਦੋਸ੍ਸਂ, ਯਾਵਾਹਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਾਨਿ;

ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਯੁਗਂ, ਪਦ੍ਮਸ੍ਸੇਵ ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ. –

ਏਵਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਮਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਾਨੁਭਵਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਕਾਯੇਵ ਕਥਾਤਿ ਅਤਿਸਯਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਖੇਦਂ ਗਤੋਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਪਰਿਚਯਂ ਗਤੋਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਪੁਰਿਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਲੋਕੇ ਵਤ੍ਤਾਰੋ ‘‘ਖਿਨ੍ਨੋਯਂ ਕਮ੍ਮੇ, ਖਿਨ੍ਨੋਯਂ ਸਤ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਯੋਜਨਾਯ ਨਾਥੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਧਿਗਮਸਿਦ੍ਧਂ ਕੋਟਿਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਨਾਥਭਾਵਂ ਪਤ੍ਵਾ ਠਿਤਕਾਲੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੇਚਿ ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਲਿਖਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਿਯ, ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਕਾਲੇਪਿ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਏਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਦੁਕ੍ਕਰਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਵਸਾਨੇ ਦੁਕ੍ਕਰਪਾਰਮਿਤਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਤਾਸਂ ਫਲਭੂਤਂ ਨਾਥਭਾਵਂ ਪਤ੍ਵਾ ਲੋਕਹਿਤਾਯ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਗਤੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ‘‘ਬੋਧਿਂ ਗਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਸੁਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਹੇਤੁਫਲਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਚ ਨਾਥਸ੍ਸ ਨਮੋ ਕਤੋ ਹੋਤਿ ਵਿਸੇਸਵਚਨਸਬ੍ਭਾਵਤੋ, ਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਵਿਨਯਾਧਿਕਾਰੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸੋ ਚ ਪਬ੍ਬਜਿਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵਮਰਣਕਾਲਾ ਹੋਤਿ. ਤਂ ਅਤਿਵਿਯ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਲਜ੍ਜਿਨੋ ਅਤਿਸੁਕਰਂ ਸੀਲਮਤ੍ਤਂ ਏਕਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤਾਯ ਅਤ੍ਤਮਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਕੋ ਨਾਮ ਇਧਲੋਕਪਰਲੋਕਾਤਿਕ੍ਕਮਸੁਖਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਕਲਲੋਕਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕਪ੍ਪਕੋਟੀਹਿਪਿ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ ਕਾਲਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਨਿਰਸ੍ਸਾਦਂ ਖੇਦਂ ਗਤੋਤਿ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਗੁਣਂ ਵਣ੍ਣੇਤਿ ਆਚਰਿਯੋ.

ਲੋਕਹਿਤਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਲੋਕੋ, ਲੁਯਤੇ ਵਾ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਦੁਕ੍ਖੇਹੀਤਿ ਲੋਕੋ, ਇਮਿਨਾ ਸਤ੍ਤਲੋਕਂ ਜਾਤਿਲੋਕਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਇਧਲੋਕਪਰਲੋਕਹਿਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਪਰਲੋਕਾਨਂ ਵਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਲੋਕਸਮੁਦਯਾਨਂ ਲੋਕਾਨਂ, ਇਧ ਜਾਤਿਲੋਕੇ ਓਕਾਸਲੋਕੇ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤਞ੍ਚ ਹਿਤਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਲੋਕਾਨਂ, ਲੋਕੇ ਵਾ ਹਿਤਨ੍ਤਿ ਸਰੂਪੇਕਦੇਸੇਕਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਲੋਕਹਿਤ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵਾਹ. ਨਾਥੋਤਿ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਯਾਨੁਸਯਚਰਿਯਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਭੇਦਾਨੁਰੂਪਧਮ੍ਮਦੇਸਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਤਂ ਸੁਣਾਥਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੦) ਏਵਂ ਯਾਚਨਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ਨਾਥਤੇਤਿ ਨਾਥੋ. ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਨੁਰੂਪਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਾਪਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾਯ ਚ ਕਰੁਣਾਯ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਤਿ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਸਯਿਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਕਰੁਣਾਯ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਤਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵਾ ਤੇ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਲੇਸੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਪੇਚ੍ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਪਤੀਤਿ ਤਪਨਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ਨਾਥਤੇਤਿ ਨਾਥੋ. ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲਤ੍ਤਾ ਕੇਨਚਿ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਤਾ ਪਰਮਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ਨਾਥਤੇਤਿ ਨਾਥੋ. ‘‘ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਸਮਾਦਪੇਸਿ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜੇਸਿ ਸਮ੍ਪਹਂਸੇਸੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੯੦) ਵਚਨਤੋ ਸਮ੍ਪਹਂਸਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਆਸੀਸਟ੍ਠੇਨ, ਪਣਿਧਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ‘‘ਕਥਂ ਨਾਮਾਹਂ ਮੁਤ੍ਤੋ ਮੋਚਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਸੀਸਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਨਾਥਤੇਤਿ ਨਾਥੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਚਤੂਹਿਪਿ ਨਾਥਙ੍ਗੇਹਿ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਦਯੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਿਕਭਯਾ ਪਨ ਨ ਯੋਜਿਤਾ.

ਨਮੋਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਬਹੁਮਾਨਪਬ੍ਭਾਰਾ ਚਿਤ੍ਤਨਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਨਤਿਪ੍ਪਭਵਾ ਚ ਵਚੀਕਾਯਨਤਿ. ਅਤ੍ਥੁ ਮੇਤਿ ਪਾਠਸੇਸੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਮਹੁਸ੍ਸਾਹਪ੍ਪਭਵਤ੍ਤਾ ਚ ਮਹਤੀ ਕਰੁਣਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਣਿਧਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਪੁਰਪ੍ਪਵੇਸਾ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕੋ, ਭਗਵਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਹੇਤੁਮੂਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਿਕ੍ਕਰੁਣੋ ਹਿ ਪਰਦੁਕ੍ਖੇਸੁ ਉਦਾਸਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਥਾਯ ਪਣਿਧਾਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤਿਭਾਰਿਯਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ ਕਾਲਂ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਂ ਹੇਤੁਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਨਾਥਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਹੇਤੁਫਲਪ੍ਪਯੋਜਨਭੂਤਂ ਲੋਕਹਿਤਂ ਕਥਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਗੁਣਮੂਲਭੂਤਤ੍ਤਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾਗੁਣਮੇਵ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਮੋ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹੇਤੁਅਨੁਰੂਪਂ ਫਲਂ, ਫਲਾਨੁਰੂਪੋ ਹੇਤੁ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਨੁਰੂਪਂ ਮੂਲਂ, ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਅਨੁਰੂਪਂ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ.

ਏਵਂ ਅਚ੍ਛਰਿਯਪੁਰਿਸੋ, ਨਾਥੋ ਨਾਥਗੁਣੇ ਠਿਤੋ;

ਨਮੋਰਹੋ ਅਨਾਥਸ੍ਸ, ਨਾਥਮਾਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਦਂ.

ਏਤ੍ਥ ਸਿਯਾ ‘‘ਅਨੇਕੇਸੁ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਕਸ੍ਮਾ ‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਏਕਮੇਵ ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ? ਉਚ੍ਚਤੇ –

ਦੋਸਹੀਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਚੋਦਨਾ ਤੁ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੇ;

ਦੋਸਯੁਤ੍ਤਮਸਤ੍ਥਞ੍ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਚੋਦਨਾ ਅਪਤ੍ਤਕਾਤਿ.

ਨ ਮਯਾ ਚੋਦਨਾ ਕਤਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪੁਚ੍ਛਾ ਏਵ ਕਤਾ. ਅਪਿਚ –

‘‘ਫਲਂ ਸਤਿਪਿ ਰੁਕ੍ਖੇਡ੍ਢੇ, ਨ ਪਤਤ੍ਯਵਿਕਮ੍ਪਿਤੇ;

ਚੋਦਨਾ ਯਾ’ਤ੍ਥੁ ਸਤ੍ਥਾਨਂ, ਪੁਚ੍ਛਨਾਤ੍ਯਤ੍ਥਫਲਂ ਮਹਤਾ.

‘‘ਨਭੋਤ੍ਤੁਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸਮ੍ਮਾ, ਗਹਿਤੁਂ ਨਾਡ੍ਢਤੇ ਘਟਂ;

ਅਕ੍ਖੇਪੇ ਹਿ ਕਤੇ ਤਦਿ-ਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਣਾਬੁਦ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਂ.

‘‘ਯਥਾ ਹਿਮਪਦੋ ਪਦ੍ਧੋ, ਪਬੁਦ੍ਧੋ ਗਨ੍ਧਲਿਮ੍ਪਿਯਾ;

ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਵਿਰਮਸ੍ਸੇਵਂ, ਸਤ੍ਥਕਤਾਤ੍ਥਲਿਮ੍ਪਿਯਾ’’ਤਿ. –

ਏਵਂ ਚੇਕਂ –

ਸਮ੍ਮਾਪਿ ਚੋਦਨਾ ਤਂ ਖਲੁ, ਗੁਰਵੋ ਵਿਵਾਕ੍ਯਾ ਵਿਵਦ੍ਧ;

ਯਤਿਸਿਸ੍ਸਾ ਆਘਟ੍ਟਿਤਾਤਿ-ਵਾਕ੍ਯੇਨਾਭ੍ਯਧਿਕਂ ਗੋਪਯ.

ਸਰਵਤੀ ਆਚੇਰਂ ਕਿਲਿਟ੍ਠਾ, ਤਦਿਚ੍ਛਿਸ੍ਸਜਿਤਾਤ੍ਤਾਨਂ;

ਜਯਤ੍ਯਤ੍ਤਾਨਮਾਚੇਰੋ, ਸਦਸ੍ਸਸ੍ਸੇਵ ਸਾਰਥੀਤਿ. –

ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਚਤੇ –

ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਸਹਸ੍ਸਂ, ਵਾਕ੍ਯੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਸਤਞ੍ਚ ਜਿਵ੍ਹਾ;

ਨਾਮਂ ਦਸਬਲਗੁਣਪਦੇਸਂ, ਵਤ੍ਤੁਂ ਕਪ੍ਪੇਨਪਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ.

ਯਥਾ –

ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਣੇਯ੍ਯ ਵਣ੍ਣਂ,

ਕਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਚੇ ਅਞ੍ਞਮਭਾਸਮਾਨੋ;

ਖੀਯੇਥ ਕਪ੍ਪੋ ਚਿਰਦੀਘਮਨ੍ਤਰੇ,

ਵਣ੍ਣੋ ਨ ਖੀਯੇਥ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੩੦੪; ੩.੧੪੧; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੪੨੫; ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫੩; ਚਰਿਯਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) –

ਚੋਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਭਗਵਤਂ ਗੁਣਾਨਮਵਸੇਸਾਭਿਧਾਤੁਂ.

ਅਪਿਚ –

ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਦਸਬਲ ਤਥਾ ਞਾਣਕਰੁਣਾ;

ਗੁਣਦ੍ਵਨ੍ਦਂ ਸੇਟ੍ਠਂ, ਤਵ ਗੁਣਗਣਾ ਨਾਮ ਤਿਗੁਣਾਤਿ. –

ਸਬ੍ਬਗੁਣਸੇਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਮੂਲਤ੍ਤਾ ਚ ਏਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਛਸੁ ਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਤ੍ਤਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸੇਸਾਪਿ ਗਹਿਤਾਵ ਸਹਚਰਣਲਕ੍ਖਣੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੇਵਲਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਟ੍ਠਕਥਾਰਮ੍ਭੇ ਆਚਰਿਯੇਨ ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤੇਸੁ, ਪਞ੍ਞਾ ਯਸ੍ਸ ਮਹੇਸਿਨੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਗੁਣੋ ਵਣ੍ਣਿਤੋ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਯਾਨੁਸਯਚਅਯਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਭੇਦਾਨੁਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਪਞ੍ਞਾਯ, ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਚ ਅਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਰਮ੍ਭੇ ‘‘ਕਰੁਣਾਸੀਤਲਹਦਯਂ, ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਵਿਹਤਮੋਹਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਭਗਵਤੋ ਉਭੋਪਿ ਪਞ੍ਞਾਕਰੁਣਾਗੁਣਾ ਵਣ੍ਣਿਤਾ. ਇਧ ਪਨ ਵਿਨਯੇ ਆਸਯਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਕੇਵਲਂ ਕਰੁਣਾਯ ਪਾਕਤਿਕਸਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਅਸੋਤਬ੍ਬਾਰਹਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ, ਅਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾਰਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ, ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਹਞ੍ਚ ਵਦਨ੍ਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸੀਤਿ ਕਰੁਣਾਗੁਣੋਯੇਵੇਕੋ ਵਣ੍ਣਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਪਞ੍ਞਾਦਯਾ ਅਤ੍ਤਪਰਤ੍ਥਹੇਤੂ,

ਤਦਨ੍ਵਯਾ ਸਬ੍ਬਗੁਣਾ ਜਿਨਸ੍ਸ;

ਉਭੋ ਗੁਣਾ ਤੇ ਗੁਣਸਾਗਰਸ੍ਸ,

ਵੁਤ੍ਤਾ ਇਧਾਚਰਿਯਵਰੇਨ ਤਸ੍ਮਾ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਦਿਗਾਥਾ,

ਸਮਾਸਤੋ ਵੁਤ੍ਤਪਦਤ੍ਥਸੋਭਾ;

ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੋਤਿ ਚਾਹਂ,

ਉਦ੍ਧਂ ਇਤੋ ਤੇ ਪਟਿਸਂਖਿਪਾਮਿ.

ਦੁਤਿਯਗਾਥਾਯ ਅਸਮ੍ਬੁਧਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਅਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤੋ. ਬੁਦ੍ਧਨਿਸੇਵਿਤਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਗੋਚਰਭਾਵਨਾਸੇਵਨਾਹਿ ਯਥਾਰਹਂ ਨਿਸੇਵਿਤਂ. ਭਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਭਵਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਭਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਭਵੋਤਿ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਅਭਵੋਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ. ਭਵੋਤਿ ਵਾ ਵੁਦ੍ਧਿ. ਅਭਵੋਤਿ ਹਾਨਿ. ਭਵੋਤਿ ਵਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿ. ਅਭਵੋਤਿ ਸੁਗਤਿ. ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧੩, ੧੧) ਵਿਯ ਹਿ ਵੁਦ੍ਧਿਅਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਅਕਾਰਸ੍ਸ. ਭਾਵਯਤੀਤਿ ਭਵੋ, ਜਾਤਿ. ਭਵਤੀਤਿ ਵਾ ਭਵੋ. ਸਵਿਕਾਰਾ ਬਹੁਵਿਧਖਨ੍ਧੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦੀਪਿਤਾ. ਅਭਵੋਤਿ ਵਿਨਾਸੋ, ਜਾਤਿਭਾਵਂ ਮਰਣਭਾਵਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਅਰਹਨ੍ਤਾਨਂ ਮਰਣਮ੍ਪਿ ਖਣਿਕਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਵੇਸੁ ਅਭਵੋ ਭਵਾਭਵੋ, ਤਂ ਭਵਾਭਵਂ, ਭਵੇਸੁ ਅਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜੀਵਲੋਕੋਤਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਓਕਾਸਲੋਕਾਨਂ ਭਵਾਭਵਗਮਨਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕਂ ਜੀਵਲੋਕੋਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸਿਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਵਪਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਪਚਯਗਾਮਿਤਾ ਹਿ ਚਤੁਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਓਧਿਸੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸੋ, ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਹਾਯਭਾਵੂਪਗਮਨੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸਾਪਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ…ਪੇ… ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਤਥਾ ਰਾਗਾਦਿਕ੍ਖਯਵਚਨਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਫਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਫਲਾਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਨਵਵਿਧੋਪੇਸ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਹਚਰਣਲਕ੍ਖਣਕਆਰਣਤਾਯ ਪਟਿਪਕ੍ਖਗੋਚਰਗ੍ਗਹਣਤਾ. ਅਨਭਿਹਿਤੋਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤੋਵ ਬੁਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋ ਇਤਿ ਵਚਨਤੋ ਕਾਰਣਗੋਚਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਫਲਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਨਰਕਾਦੀਸੁ ਅਪਤਮਾਨਂ ਧਾਰੇਤਿ ਸੁਗਤਿਯਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨੇਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮੋ. ਪੁਨ ਸੁਗਤਿਮ੍ਹਿ ਅਜਨਨਕਾਰੀ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ਨਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪੋਸੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ. ਸੋ ਪਨ ਕਾਮਰੂਪਾਰੂਪਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖਾਵਹਨਤੋ, ਤਤੋਪਿ ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਵਰੋ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਅਨਨੁਬੋਧਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾ ਏਵਮਿਦਂ ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤਂ ਸਂਸਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੫੫; ਮਹਾਵ. ੨੮੭) ਵਚਨਤੋ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਂ ਅਸਮ੍ਬੁਧਂ ਭਵਾ ਭਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਜੀਵਲੋਕੋਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਂ ਅਸਮ੍ਬੁਧਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਅਨ੍ਤੇ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਨਿਯਮਨਤੋ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੋਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸੀ ਧਮ੍ਮਵਰੋਤਿ ਚਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਨਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸਿਨੋ ਧਮ੍ਮਵਰਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਸਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤਿਕਰਣਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਨਿਯਮਨਤੋ, ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸਿਨੋ ਧਮ੍ਮਵਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਸੇਸਨਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਤਬ੍ਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਸਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨੇ ਅਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਪਿ ਚ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚੇਸੁ ਫਲਾਨਂ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨਵ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਵਚਨਵਿਰੋਧੋ, ਫਲਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹੇ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਚੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ, ਅਪਿ ਚ ਅਰਿਯਫਲਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋਪਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਰਾਗਵਿਰਾਗਮਨੇਜਮਸੋਕਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਮਿਮਂ ਸਰਣਤ੍ਥਮੁਪੇਹੀ’’ਤਿ (ਵਿ. ਵ. ੮੮੭) ਵਚਨਵਿਰੋਧੋ ਚਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਏਸਾ ਗਾਥਾ ਸਾਸਨਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਚਾ’’ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਸਬ੍ਬਮੇਤਮਯੁਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਗਾਥਤ੍ਥਾਜਾਨਨਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਆਚਰਿਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਵਿਸਯਵਿਭਾਗੋ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਕਥਂ? ਤਤ੍ਥ ਅਸਮ੍ਬੁਧਨ੍ਤਿ ਅਸਮ੍ਬੋਧੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਤਾਯ ਚ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ, ਤਯੋਪਿ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਭਵਾਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਪ੍ਪਭੇਦੋ ਹਿ ਭਵੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧) ਵਚਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਨਾਮ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਦ੍ਵਯਂ ਵਿਸਯੋ ਨਾਮ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ? ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੨੨੬).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਗੋਚਰਾਸੇਵਨਾਯ ਆਸੇਵਿਤਂ, ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਭਾਵਨਾਸੇਵਨਾਯ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਸਮ੍ਬੁਧਂ ਬੁਦ੍ਧਨਿਸੇਵਿਤਂ ਯਨ੍ਤਿ ਉਪਯੋਗਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਯੋ ਵਿਸਯੋ ਨਿਰੋਧੋ ਚ ਮਗ੍ਗੋ ਚ, ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਤ੍ਤਯਵਿਦ੍ਧਂਸਿਨੋ ਨਮੋ ਧਮ੍ਮਵਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਯਂ ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋਪਿ ਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਯੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਸੀਲਤਾਯ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਿਲੇਸਜਾਲਵਿਦ੍ਧਂਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਤਿ ਗਾਥਤ੍ਥੋ, ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ…ਪੇ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਚ ਅਸੇਸਤੋ ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਕੇਵਲਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋਵ ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਂ…ਪੇ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੦; ਪਾਰਾ. ੧), ਤਮ੍ਪਿ ਅਸਮ੍ਬੁਧਂ ਬੁਦ੍ਧੇਹੇਵ ਨਿਸੇਵਿਤਂ ਗੋਚਰਾਸੇਵਨਾਯ ਅਨਞ੍ਞਨਿਸੇਵਿਤਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਭਗਵਂਨੇਤ੍ਤਿਕਾ ਭਗਵਂਪਟਿਸਰਣਾ…ਪੇ… ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੪੬).

ਤਤਿਯਗਾਥਾਯ ਸੀਲਾਦਯੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਅਨ੍ਤੇ ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸੀਲਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਵ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਪ੍ਪਭੁਤੀਹੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਪ੍ਪਭੁਤੀਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਫਲਧਮ੍ਮਾਵ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤਥਾਪਿ ‘‘ਮਗ੍ਗਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਪਹੀਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਫਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੦) ਵਚਨਤੋ ਮਗ੍ਗਾਦਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਖਯੋਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ. ‘‘ਖਯੇ ਞਾਣਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੪੨; ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੪) ਏਤ੍ਥ ਖਯੋ ਨਾਮ ਮਗ੍ਗੋ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋਤਿ ਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਮੇਵ. ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਾਨਂ ਖਯੋ ਪਾਕਤਿਕੋ ਖਯੋ ਏਵ. ਪਭੁਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਟ੍ਠੇਨ ਅਪਰਿਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਖੇਤ੍ਤਂ ਜਨਾਨਂ ਕੁਸਲਤ੍ਥਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਰੁਹਨਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਯੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਚ ਕਾਮਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘੋ, ਨ ਕੁਸਲਤ੍ਥਿਕਾਨਂ ਜਨਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੪੧) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ? ਪੁਞ੍ਞਤ੍ਥਿਕਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ, ਪੁਞ੍ਞੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘੋ, ਕੁਸਲਤ੍ਥਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਲੋਕੇਪਿ ਹਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਂ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਖੇਤ੍ਤਂ ਸਾਲਿਯਵੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਸਾਲਿਖੇਤ੍ਤਂ ਯਵਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਨ੍ਤਿ ਵਿਗਤਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਅਰਿਯਾਨਂ, ਅਰਿਯਭਾਵਂ ਵਾ ਪਤ੍ਤਂ ਸੀਲਦਿਟ੍ਠਿਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਙ੍ਘਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਘਂ. ‘‘ਅਰਿਯ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਙ੍ਘਂ ਨਿਵਾਰੇਤੀ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਲਿਖਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਗੁਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਸਿਰਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਮਂ ਕਾਯਨਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਉਤ੍ਤਮਸਙ੍ਘੇ ਗੁਣਗਾਰਵੇਨ ਉਤ੍ਤਮਙ੍ਗਮੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਿਰਸਾ ਨਮਾਮੀ’’ਤ੍ਯਾਹ. ਸਿਰਸ੍ਸ ਪਨ ਉਤ੍ਤਮਤਾ ਉਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਂ ਉਤ੍ਤਮਤਾ ਚ ਦਸ੍ਸਨਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯਸਵਨਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯਹੇਤੁਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਕੁਸਲੋ

‘‘ਉਪੋਗ੍ਘਾਤੋ ਪਦਞ੍ਚੇਵ, ਪਦਤ੍ਥੋ ਪਦਵਿਗ੍ਗਹੋ;

ਚੋਦਨਾਪ੍ਰਤ੍ਯਵਜ੍ਜਾਨਂ, ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਛਬ੍ਬਿਧਾ’’ਤਿ. –

ਏਵਮਵਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਂ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਸਤਾਚਾਰਤ੍ਤਾ. ਆਚਾਰੋ ਕਿਰੇਸ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ, ਯਦਿਦਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਤਾਚਾਰਤੋ ਭਟ੍ਠਾ ਮਾ ਮਯਂ ਹੋਮਾ’’ਤਿ ਕਰੀਯਤਿ, ਚਤੁਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਓਗਾਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸਾਪਿ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭਯਂ ਹੋਤਿ, ਭਯਕ੍ਖਯਾਵਹਞ੍ਚੇਤਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣਜਨਿਤਂ ਪਣਾਮਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਨ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੯). ਅਪਿਚਾਚਰਿਯੋ ਸਤ੍ਥੁਪੂਜਾਵਿਧਾਨੇਨ ਅਸਤ੍ਥਰਿ ਸਤ੍ਥਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਏਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਥੁਸਮ੍ਭਾਵਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਅਸਤ੍ਥਰਿ ਸਤ੍ਥੁਸਮ੍ਭਾਵਨਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾਪੇਤਿ, ‘‘ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਹਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਾਯਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾਯ ਵਿਨਯਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਆਯੁਵਣ੍ਣਸੁਖਬਲਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਸਮ੍ਭਵਾਸਙ੍ਕਾਯ ‘‘ਅਭਿਵਾਦਨਸੀਲਿਸ੍ਸ…ਪੇ… ਆਯੁ ਵਣ੍ਣੋ ਸੁਖਂ ਬਲ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੦੯) ਵੁਤ੍ਤਾਨਿਸਂਸੇ ਯਾਵ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪਣਾਮਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਧਿਗਮਤ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਯਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਜਨੇਤਿ. ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਭੇਦਸ੍ਸ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਧਿਗਮਤ੍ਥਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਯਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਜਨੇਤਿ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਪਟਿਵੇਧਮਤ੍ਤਾਭਿਲਾਸਿਨੋ ਹਿ ਤੇ. ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਘਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਘਭਾਵਾਧਿਗਮਤ੍ਥਂ ਸਾਵਕਯਾਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਜਨੇਤਿ, ਮਙ੍ਗਲਾਦੀਨਿ ਵਾ ਸਾਤ੍ਥਾਨਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯਾਨਿ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਨਿ ਬਹੁਮਤਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂਲਦ੍ਧਿਕਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਤੋਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਪੂਜਾ ਚ ਪੂਜਨੇਯ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਪਸਤ੍ਥਮਙ੍ਗਲਂ ਕਰੋਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਚ –

‘‘ਮਙ੍ਗਲਂ ਭਗਵਾ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਧਮ੍ਮੋ ਸਙ੍ਘੋ ਚ ਮਙ੍ਗਲਂ;

ਮਙ੍ਗਲਾਦੀਨਿ ਸਾਤ੍ਥਾਨਿ, ਸੀਘਂ ਸਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ.

‘‘ਸਤ੍ਥੁ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨੇਨ, ਏਵਮਾਦੀ ਬਹੂ ਗੁਣੇ;

ਲਭਤੀਤਿ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤੋ, ਸਤ੍ਥੁਪੂਜਾਪਰੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਤ੍ਥੁਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਾਨਂ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਸਤ੍ਥੁਪੂਜਾਵਿਧਾਨਮਿਚ੍ਚੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਸਾਸਨਤੋ ਲੋਕਤੋ ਚ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮੋ ਸੁਗਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ;

ਨਿਬ੍ਬਾਨਕਾਲੇ ਯਮਤੋ ਸ ਸਤ੍ਥਾ;

ਸੁਵਤ੍ਥਿਗਾਥਾਸੁ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ;

ਸਙ੍ਘੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯਮਤੋ ਸ ਸਤ੍ਥਾ.

ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ –

ਧਮ੍ਮਕਾਯੋ ਯਤੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਧਮ੍ਮੋ ਸਤ੍ਥਾ ਤਤੋ ਮਤੋ;

ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤੋ ਸੋ ਸਙ੍ਘੋ ਚ, ਸਤ੍ਥੁਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ.

ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਲੋਕੇ ਵਤ੍ਤਾਰੋ ਕੋਸਗਤਂ ਅਸਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਪੁਰਿਸਂ ਵਿਸੁਂ ਅਪਰਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਸਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਏਸੋ’’ਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ਚਾਰਿਯਮਾਤ੍ਰਚ੍ਚੇਵਾ –

‘‘ਨਮਤ੍ਥੁ ਬੁਦ੍ਧਰਤ੍ਨਾਯ, ਧਮ੍ਮਰਤ੍ਨਾਯ ਤੇ ਨਮੋ;

ਨਮਤ੍ਥੁ ਸਙ੍ਘਰਤ੍ਨਾਯ, ਤਿਰਤ੍ਨਸਮਵਾਨਯੀ’’ਤਿ.

ਅਪਿਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਤ੍ਤਰਵਿਮੋਕ੍ਖਪਾਤੁਭਾਵਾਭਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਮੁਪਾਦਾਯ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਯਦਿ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਤਿ, ਧਮ੍ਮੋ ਪਣਾਮਾਰਹੋਤਿ ਕਾ ਏਵ ਕਥਾ, ਸਙ੍ਘੋ ਚ ‘‘ਸਙ੍ਘੇ ਗੋਤਮਿ ਦੇਹਿ, ਸਙ੍ਘੇ ਤੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਪੂਜਿਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਙ੍ਘੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਜਨਨ੍ਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਸੁਬੋਧਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਸੁਵਣ੍ਣਭਾਜਨੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤੇਲਮਿਵ ਅਪਰਿਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਯਾਵਜ੍ਜਤਨਾ ਆਭਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਮਾਦਿਸਾਨਮ੍ਪਿ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯੋ ਅਤੀਵ ਆਦਰੇਨ ਪਣਾਮਂ ਕਰੋਤਿ ‘‘ਸਿਰਸਾ ਨਮਾਮੀ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਅਨੇਕਵਿਧਂ ਪਣਾਮਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਆਚਰਿਯੇਨ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਚ੍ਚੇਵਮਚ੍ਚਨ੍ਤਨਮਸ੍ਸਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤੁਤ੍ਥਗਾਥਾਯ. ਇਚ੍ਚੇਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪੂਜਾਵਿਧਾਨਪਰਿਸਮਤ੍ਤਤ੍ਥੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਯਥਾਵਿਹਿਤਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਅਰਹਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ, ਨ ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਪ੍ਪਸਙ੍ਗਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਵਮਚ੍ਚਨ੍ਤਨਮਸ੍ਸਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਏਵਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਤਾਦਿਸੇਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਮੁਹੁਤ੍ਤਮਪਿ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਨਿਯਮੇਨ ਨਮਸ੍ਸਨਾਰਹਂ ਨਮਸ੍ਸਮਾਨਸ੍ਸ ਹਿਤਮਹਪ੍ਫਲਕਰਣਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂਵਿਧਂ ਦੁਲ੍ਲਭਟ੍ਠੇਨ ਮਹਪ੍ਫਲਟ੍ਠੇਨ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਰਤਨਭਾਵਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਨਮਸ੍ਸਮਾਨੋ ਯਂ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਨ੍ਦਂ ਅਲਤ੍ਥਂ ਅਲਭਿਂ. ਅਕੁਸਲਮਲਂ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਪੁਨਾਤੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਂ. ਕਿਲੇਸਦਰਥਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਸੀਤਲਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਸਨ੍ਦੇਤੀਤਿ ਅਭਿਸਨ੍ਦੋ. ਪੁਞ੍ਞਞ੍ਚ ਤਂ ਅਭਿਸਨ੍ਦੋ ਚਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਨ੍ਦੋ, ਤਂ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਨ੍ਦਂ. ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਪਨ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਮਹਤ੍ਤਂ’’ਨ੍ਤਿ ਭਣਨ੍ਤਿ, ‘‘ਵਿਪੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨਂ ਅਭਿਸਨ੍ਦੋ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਨ੍ਦੋ, ਤਂ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਨ੍ਦਂ. ਸਨ੍ਦ ਸਵਨੇਤਿ ਧਾਤੁ. ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਞ੍ਞਸੋਤਂ ਪੁਞ੍ਞੁਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਵਿਪੁਲਂ, ਨ ਪਰਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਪੁਲ-ਸਦ੍ਦੇਨ.

ਪਞ੍ਚਮਗਾਥਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਨੂਨਂ ਲਜ੍ਜੀਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਠਿਤੇ ਸਕਲਂ ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਸਾਸਨਂ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਸ੍ਸ ਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਅਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਠਿਤਿਹੇਤੁਭੂਤਾਯ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਭਾਵੇਨ ਅਟ੍ਠਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਹਿ ਪਰਲੋਕੇ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ ਕੇਵਲਂ ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨ ਪਰਲੋਕਹਿਤਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਤੁਂ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਹੋਤਿ, ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਤਾਨਿ ਕਤ੍ਤੁਂ ਆਯੂਹਤਿ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਤਥਾ ਅਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੋ ਅਨਾਯੂਹਨ੍ਤੋ ਮਜ੍ਝਿਮਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਸਯਞ੍ਚ ਓਘਂ ਤਰਿ, ਪਰੇ ਚ ਤਾਰੇਸਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਨਾਯੂਹਂ ਓਘਮਤਰਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧). ਚਤੁਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸੁਟ੍ਠੁ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਠਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਾ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਸ੍ਸ. ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਹੇਸ ਕੇਵਲਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਪਨੇਤੁਕਾਮੋ ਹਿਤਂ ਉਪਸਂਹਰਿਤੁਕਾਮੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਮੋਦਿਤੋ ਅਪਕ੍ਖਪਤਿਤੋ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਨਯਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਨਯਸਂਵਣ੍ਣਨਾਧਿਕਾਰੇ ਸਾਰੁਪ੍ਪਾਯ ਥੁਤਿਯਾ ਥੋਮੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਪਨ ‘‘ਮਨਾਪਿਯੇ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੇ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੇ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੫; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੮੬) ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ‘‘ਸੁਸਣ੍ਠਾਨਾ ਸੁਰੂਪਤਾ’’ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੮.੧੧) ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਧਿਕਾਰਾਨੁਰੂਪੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਅਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਵਿਨਯਂ ਅਮਿਸ੍ਸਂ, ਉਦਾਹੁ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਨ੍ਤਿ? ਨੋਭਯਮ੍ਪਿ. ਅਮਿਸ੍ਸਾ ਏਵ ਹਿ ਵਿਨਯਟ੍ਠਕਥਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਭਾਵਨਪੁਂਸਕਵਸੇਨ ਅਮਿਸ੍ਸਂ ਤਂ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪੁਰੇ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਅਕਂਸੂ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਤੇਸਂ ਆਨੁਭਾਵੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਲੋਕੇ ਵਤ੍ਤਾਰੋ ‘‘ਕਸ੍ਸੇਸ ਆਨੁਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂਤਂਪਾਠੇ ਅਤ੍ਥਂ ਭਾਵਯਤਿ ਵਿਭਾਵਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾ ਵਿਭਾਵਨਾਤਿ ਆਨੁਭਾਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾ.

ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵੇ ਸਤਿ ਕਿਂ ਪੁਨ ਤਂ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਰਮ੍ਭੇਨਾਤਿ ਤਤੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠਸਤ੍ਤਮਟ੍ਠਮਨਵਮਗਾਥਾਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਮ੍ਬੁਨਾ ਨਿਦ੍ਧੋਤਮਲਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਜੇਹਿ, ਤੇਨੇਵ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾਸਵਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦੇਹਿ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਤ੍ਤਾ ਚ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਕੋਵਿਦੇਹੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕੇਚਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਲੋਕਾਚਰਿਯਾਪਿ, ਸਾਸਨੇ ਰਾਹੁਲਾਚਰਿਯਾਦਯੋਪਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਪਨੇਤੁਂ ਕਾਮਞ੍ਚਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਂ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਟ੍ਠਕਥਾਯ ਊਨਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਚੇ? ਨ, ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਨਯੇਹਿ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਮਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਂ ਕੋਵਿਦੇਹਿ, ਤਾਯ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵਾ ਕੋਵਿਦੇਹਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਕੋਵਿਦੇਹਿ.

ਸਲ੍ਲੇਖਿਯੇਤਿ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਬਾਹੁਲ੍ਲਂ ਵਾ ਸਲ੍ਲਿਖਤਿ ਤਨੁਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਲ੍ਲੇਖੋ, ਸਲ੍ਲੇਖਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਲ੍ਲੇਖਿਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਲ੍ਲੇਖਿਯੇ. ਨੋਸੁਲਭੂਪਮੇਹੀਤਿ ਅਸੁਲਭੂਪਮੇਹਿ. ਮਹਾਵਿਹਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਂਸਸ੍ਸ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਟ੍ਠੇਨ ਧਜੋ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਧਜੂਪਮਾ, ਤੇਹਿ ਧਜੂਪਮੇਹਿ. ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਵਰਂ ਅਨੁਅਯੇਹਿ ਅਨੁਗਤੇਹਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਵਰਨ੍ਵਯੇਹਿ, ਬੁਦ੍ਧਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾਨੁਗੇਹੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਧ ਵਰ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਸਾਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਪਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਅਪਨੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਊਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਰਣਵਿਸੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਂ ਅਭਿਸਮ੍ਭੁਣਾਤੀਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਯੋਜਨਂ ਫਲਂ ਹਿਤਂ ਨ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਨ ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਂ ਅਨੁਭੋਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੫੩੮) ਵਿਯ. ਅਜ੍ਝੇਸਨਂ ਬੁਦ੍ਧਸਿਰਿਵ੍ਹਯਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਸ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝੇਸਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਨਯੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਆਚਰਿਯੋ ਤਂ ਆਚਰਿਯਵਤ੍ਤਂ ਪੂਜੇਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਬੁਦ੍ਧਸਿਰਿਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਯਾਚਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਕਾਸੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸਾਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ ਆਦਰਞ੍ਚ.

ਤਤੋ ਪਰਂ ਦ੍ਵੇ ਗਾਥਾਯੋ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਵਿਧਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਤਾਸੁ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤਵਿਨਿਚ੍ਛਯਪਚ੍ਚਯਵਿਮਤਿਂ ਵਿਨੋਦੇਤਿ, ਏਕਟ੍ਠਕਥਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਅਯੁਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾਪੇਤਿ, ਥੇਰਵਾਦਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਿਨਯਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਪਤਿ ਵਿਨਯਧਰਾਨਂ ਕਾਰਣੋਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਉਹਾਪੋਹਕ੍ਕਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਯੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਵਾਦਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਪ੍ਪਮਾਣਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤੀਤਿ ਇਮੇ ਚਾਨਿਸਂਸਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਵਿਧਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਤਞ੍ਚ ਸਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਂ ਸਰੀਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਰਭਿਸ੍ਸਂ, ਮਹਾਪਚ੍ਚਰਿਯਮ੍ਪਿ ਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਤਥੇਵ ਕੁਰੁਨ੍ਦੀਨਾਮਾਦੀਸੁ ਲੋਕੇ ਵਿਸ੍ਸੁਤਾਸੁ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਚ ਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਤਤੋਪਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਤੋ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਨਯੇਨ, ਵਿਨਯਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਯੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਅਲਙ੍ਕਾਰਂ ਵਿਯ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਸਮਾਰਭਿਸ੍ਸਂ. ਕਿਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਮੇਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਗ੍ਗਹਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਥੇਰਵਾਦਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਰਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਥੇਰਵਾਦਾ ਹਿ ਬਹਿਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚੂਲ਼ਪਚ੍ਚਰਿਅਨ੍ਧਕਅਰਿਯਟ੍ਠਕਥਾਪਨ੍ਨਵਾਰਾਦਯੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਰੀ ਨਾਮ ਸੀਹਲ਼ਭਾਸਾਯ ਉਲ਼ੁਮ੍ਪਂ ਕਿਰ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਕਤਤ੍ਤਾ ਤਮੇਵ ਨਾਮਂ ਜਾਤਂ. ਕੁਰੁਨ੍ਦੀਵਲ੍ਲਿਵਿਹਾਰੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥ ਕਤਤ੍ਤਾ ਕੁਰੁਨ੍ਦੀ ਨਾਮ ਜਾਤਾ.

ਸਮ੍ਮ ਸਮਾਰਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਵਿਧਾਨਂ ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਹਂ ਠਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਮੇ ਨਿਸਾਮੇਨ੍ਤੂਤਿ ਗਾਥਾਯ ਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਮੇ ਮਮ, ਮਯਾ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ. ਨਿਸਾਮੇਨ੍ਤੁ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੁ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸੁਣਨ੍ਤੁ ਵਾ ਸਦ੍ਧਾਵੀਰਿਯਪੀਤਿਪਾਮੋਜ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਪੂਜਯਨ੍ਤਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਂ. ਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ? ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ. ਕਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਪਦੀਪਟ੍ਠਾਨਿਯੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਹਿਤਾਹਿਤਪ੍ਪਕਾਸਨਤੋ, ਪਦੀਪਧਰਟ੍ਠਾਨਿਯੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਥਾਗਤੇ ਤਤ੍ਥ ਸੋਕਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਮਾਨਯਨ੍ਤਾ ਨਿਸਾਮੇਨ੍ਤੂਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਕਾਯਾ ਤਥਾਗਤਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੧੮) ਵਚਨਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਸੋ ਪਦੀਪੋ ਚਾਤਿ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਦੀਪੋ, ਭਗਵਾ.

ਯੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਥੇਵ ਬੁਦ੍ਧਪੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸਾਵਕੇਹਿ ਞਾਤੋ ਅਵਬੁਦ੍ਧੋ, ਯੇਹਿ ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਤਿਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਅਚ੍ਚਜਨ੍ਤਾ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਾ. ਪੁਰੇਤਿ ਪੁਰਾ, ਪੋਰਾਣਤ੍ਥੇਰਾ ਵਾ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯੋ, ਉਪਯੋਗਬਹੁਵਚਨਂ.

ਯਂ ਅਤ੍ਥਜਾਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਮਾਦਲੇਖਕਾਨਂ ਪਮਾਦਲੇਖਮਤ੍ਤਂ ਵਜ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ. ਕਿਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਪਮਾਣਂ? ਨ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਸਗਾਰਵਾਨਂ ਇਧ ਵਿਨਯਮ੍ਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ, ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਸਚ੍ਚੇਪਿ ਅਲਿਕੇਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਮਾਦਲੇਖਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਮਾਦਲੇਖਂ ਵਜ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਮਾਣਂ ਹੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਤਤੋ ਚਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਜਾਤਤੋ ਤਨ੍ਤਿਕ੍ਕਮਂ ਪਾਲ਼ਿਕ੍ਕਮਂ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ ਸੁਤ੍ਤਾਵਯਵਾ. ਅਨ੍ਤੋਤਿ ਹਿਦਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਾਵਯਵਸਮ੍ਭਾਵਨਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਭਵਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾ, ਤੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਂ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਗਨ੍ਥੇਸੁ ਆਗਤਵਚਨਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਮੀਯਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤੋ, ਸਾਧੀਯਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕੇਨ ਸਾਧੀਯਤਿ? ਸੁਤ੍ਤੇਨ, ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋ, ਕੋ ਸੋ? ਸੋ ਸੋ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਵਚਨਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਂ ਵਚਨਾਨਮਤ੍ਥਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਆਗਮਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਵਿਨਯਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਾਨੁਰੂਪਂ ਪਰਿਦੀਪਯਨ੍ਤੀ, ਅਯਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਸਮਾਸਤੋ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ – ‘‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੧; ੫.੪੭੯; ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ਪਾਰਾ. ੧) ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਂ ਵਚਨਾਨਮਤ੍ਥਂ ਆਗਮਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨੁਰੂਪਂ. ‘‘ਵਿਵਾਦਾਧਿਕਰਣਂ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ ਅਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੨੨੦) ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਂ ਵਚਨਾਨਮਤ੍ਥਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਹੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਕਰੀਯਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਣ੍ਣਨਾਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਸੋ ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਪਦੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ? ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਪਮਾਣਤ੍ਤਾਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਮਾਸਿਤਤ੍ਤਾਪਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਅਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾਪਿ ਤਨ੍ਤਿਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਅਵੋਕ੍ਕਮਿਤਤ੍ਤਾਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਵਚਨਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਨੁਰੂਪਂ ਦੀਪਨਤੋਪਿ ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਅਨੁਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ‘‘ਤਨ੍ਤਿਕ੍ਕਮਂ ਅਵੋਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ‘‘ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯਾ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਾਦੀਸੁ ‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨਂ ਭਾਰੋ’ਤਿ ਗਤਾ, ਮਯਂ ਪਨ ਵਤ੍ਵਾਵ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਿਰ.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਬਾਹਿਰਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਤਦਙ੍ਗਵਿਨਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਨਯਸ੍ਸਬਹੁਤ੍ਤਾ ਵਿਨਯੋ ਤਾਵ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਵਿਨਯੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਇਦਾਨਿ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਂ ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਤਸ੍ਸ ਏਵਮਾਦਿਵਚਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਧਾਰਿਤਂ ਯੇਨ ਚਾਭਤਂ. ਯਤ੍ਥਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚੇਤਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਕਲਮ੍ਪਿ ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਵਚਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹਚ੍ਚ ਭਾਸਿਤਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਅਤੀਤਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਅਤ੍ਤਪਚ੍ਚਕ੍ਖਵਚਨਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਨੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਸ੍ਸਪਿ ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਾਪਤ੍ਤਿਜਨਨਤੋ. ਨਿਯਮਾਭਾਵਾ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋਤਿ ਚੇ? ਨ, ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹੋ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗੀਤਿਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਪਾਟਿ…ਪੇ… ਸਂਸਾਰੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੬ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸ) ਏਵਮਾਦਿਵਚਨਂ, ਯਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗੀਤਿਆਰੁਲ਼੍ਹਕ੍ਕਮਾਨੁਗਤਂ, ਤਂ ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਤਿਸ੍ਸੋ.

ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿ ਨਾਮ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਅਞ੍ਞਾਪਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਲਵਨਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਿਤ੍ਤਸੁਹਜ੍ਜੇ ਅਪਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਉਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਂ ਜਾਤਂ ਕਿਰ. ਯਮਕਸਾਲਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਾ ਕਿਰ ਸਾਲਪਨ੍ਤਿ ਸੀਸਭਾਗੇ, ਏਕਾ ਪਾਦਭਾਗੇ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਏਕੋ ਤਰੁਣਸਾਲੋ ਸੀਸਭਾਗਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨੇ ਹੋਤਿ, ਏਕੋ ਪਾਦਭਾਗਸ੍ਸ, ਮੂਲਖਨ੍ਧਵਿਟਪਪਤ੍ਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਿਬ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਸਾਲਾਨਨ੍ਤਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾਤਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਲਕ੍ਖਣੇ ਕਰਣਵਚਨਂ ‘‘ਕਤਕਿਚ੍ਚੋ ਪੀਤਿਜ ਹਾਸ ਚੇਤੋ ਅਵੇਰਮੁਖੇਨਾਭਤਕੁਣ੍ਡਲੇਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਹੇਤੁ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਵਾ ਮਾ ਸੋਚਿਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਮਾ ਪਰਿਦੇਵਿਤ੍ਥ ਵਾਚਾਯ ‘‘ਪਰਿਦੇਵਨਂ ਵਿਲਾਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ. ਮਹਾਸਮਣੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਂ. ਸੂਰਿਯਂ’ਸੂਭਿ ਪਟੁਕਰਾ’ਭਾ’ਰਿਣਸ੍ਸ ਤਾਣਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੇਵ. ਯਞ੍ਚ ਭਗਵਤੋ ਅਨੁਗ੍ਗਹਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਹਸ੍ਸਾਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਏਕਚ੍ਚੇ ਪਨ ‘‘ਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਅਹਂ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਸਨਾਨੀਤਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਵਸਨਕਿਚ੍ਚਾਨਿ, ਮਯਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਪਨੀਤਾਨਿ. ਯਦਿ ਸੁਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਧਾਰੇਸ੍ਸਸੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਕਵਚਸਦਿਸਾਨਿ ਸਾਣਾਨਿ. ਇਸ੍ਸਰਿਯਸਦਿਸਾ ਨਵ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾਦਯੋ. ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਚ ਪਟਿਲਾਭਕ੍ਕਮੇਨ ‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਨਾਗਤੇ ਸਨ੍ਨਿਕਟ੍ਠੇ, ਤਥਾਤੀਤੇ ਚਿਰਨ੍ਤਨੇ;

ਕਾਲਦ੍ਵਯੇਪਿ ਕਵੀਹਿ, ਪੁਰਾਸਦ੍ਦੋ ਪਯੁਜ੍ਜਤੇ.

ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਮੇਵ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਪਰਿਯਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਸੁਤ੍ਤਗੇਯ੍ਯਾਦਿਵਸੇਨ ਨਵਙ੍ਗਾ. ਤਿਪਿਟਕਮੇਵ ਸਬ੍ਬਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਤਿਪਿਟਕਸਬ੍ਬਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਧਰਾ. ‘‘ਵਿਨਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਤਿਪਿਟਕਸਬ੍ਬਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਧਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਵਿਸੇਸੋ ਤੇਹਿ ਸਮ੍ਮੁਖਾਪਿ ਅਸਮ੍ਮੁਖਾਪਿ ਸੁਤਂ, ਥੇਰੇਨ ਪਨ ਅਸਮ੍ਮੁਖਾਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਨ ਵਾਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਾਤਿ ਵਿਭਾਸਾ, ਅਞ੍ਞਾਸਿਪਿ ਨ ਅਞ੍ਞਾਸਿਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਰ ਉਚ੍ਚਿਨਨੇ. ਬਹੁਸਦ੍ਦੋ ਵਿਪੁਲ੍ਲਤ੍ਥੋ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਪਾਰਂ ਬਹੁ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮਿਤ੍ਯ’’ਤ੍ਰੇਵ. ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਤਿਪਿਟਕਸਬ੍ਬਪਅਯਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਧਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਬਹੁ ਚਾਨੇਨ…ਪੇ… ਪਰਿਯਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਿਪਿਟਕਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਮ੍ਹੇ ਉਪਾਦਾਯ ਤੇਨ ਬਹੁ ਪਰਿਯਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਤਰਥਾ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੋ ਤੇਹਿ ਅਪ੍ਪਸ੍ਸੁਤੋਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ‘‘ਅਸਮ੍ਮੁਖਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਚਨਵਿਰੋਧੋ ਚ. ਅਡ੍ਢਮਾਸੋ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕੋ ਦਿਵਸੋ ਨਟ੍ਠੋ, ਸੋ ਪਾਟਿਪਦਦਿਵਸੋ, ਕੋਲਾਹਲਦਿਵਸੋ ਨਾਮ ਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਧ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੁਂ ਕਿਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕੀਲ਼ਨਤੋ ਸਾਧੁਕੀਲ਼ਨਂ ਨਾਮ. ਸ੍ਵੇਪੀਤਿ ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਪੇਕ੍ਖਾਮਨ੍ਤਾਨੁਞ੍ਞਾਯ. ਸੁਭਸੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਚਿਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਭਗਵਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੪੪) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਲਦ੍ਧਨਯਤ੍ਤਾ ਕਥਾਵਤ੍ਥੁ ਵਿਯ. ਛਡ੍ਡਿਤਾ ਪਤਿਤਾ ਉਕ੍ਲਾਪਾ ਛਡ੍ਡਿਤਪਤਿਤਉਕ੍ਲਾਪਾ. ਆਣਾ ਏਵ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਆਣਾਚਕ੍ਕਂ. ਏਕਤੋ ਏਤ੍ਥ ਨਿਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਏਕਨਿਪਾਤਨਂ. ਆਕਾਸੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦੀਤਿ ਏਕੇਤਿ ਏਤਂ ਦੁਤਿਯਵਾਰੇ ਗਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਤਿਸ੍ਸੋ. ਪਠਮਂ ਵਾ ਆਕਾਸੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸਂ ਪਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਪਨ੍ਤਿਂ ਅਪੀਲ਼ੇਨ੍ਤੋ ਪਥਵਿਯਂ ਨਿਮੁਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਆਸਨੇ ਏਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਉਭਯਥਾ ਚ ਆਪਾਥਂ ਗਤੋ, ਤੇਨ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਏਕਂ ਅਭੂਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਉਪਾਲਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿ…ਪੇ… ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸੀਤਿ ਇਦਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਪਠਮਂ ਆਵੁਸੋ ਉਪਾਲੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਚੂਲ਼ਵ. ੪੩੯) ਵੁਤ੍ਤਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰਕੇਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤਵਚਨਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਲਿਖਿਤਂ. ਤਥਾ ਹੋਤੁ, ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਨਿਦਾਨਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਪੁਗ੍ਗਲਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਨਿਦਾਨਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਪੁਗ੍ਗਲਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋਤਿ? ‘‘ਵਤ੍ਥੁਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਵਿਚਾਰਣਾ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਕਰੀਯਤਿ. ਰਾਜਾਗਾਰਕੇਤਿ ਏਵਂਨਾਮਕੇ ਉਯ੍ਯਾਨੇ. ਅਭਿਰਮਨਾਰਹਂ ਕਿਰ ਰਾਜਾਗਾਰਮ੍ਪਿ. ਤਤ੍ਥ, ਯਸ੍ਸ ਵਸੇਨੇਤਂ ਏਵਂ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਅਥ ਖੋ ‘‘ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰਕੋ ਵਸੀਗਣੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਯਥਾ ਨਿਦਾਨਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਪੁਗ੍ਗਲਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਚ੍ਛਾਕ੍ਕਮੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤਥਾ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਕ੍ਕਮੋਪਿ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਚੇ? ਇਮਿਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਙ੍ਗਹਂ ਪਞ੍ਚਪਿ ਨਿਕਾਯਾ ਅਨਾਰੁਲ਼੍ਹਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਕਥਂ ਪਨ ਆਰੁਲ਼੍ਹਾਤਿ? ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੋ ਪਞ੍ਚਪਿ ਨਿਕਾਯੇ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੋ ਪਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਪੁਚ੍ਛਿਤਮ੍ਪਿ ਅਪੁਚ੍ਛਿਤਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮਂ ਮਾਤਿਕਾਵਿਭਙ੍ਗਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਸਬ੍ਬਂ ਅਨੁਰੂਪਵਚਨਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸਿ, ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਏਤੇਨੇਵ ਉਪਾਯੇਨ ਪਞ੍ਚਪਿ ਨਿਕਾਯੇ ਪੁਚ੍ਛੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਮ੍ਬਲਟ੍ਠਿਕਾਯਂ ਰਾਜਾਗਾਰਕੇ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਰਾਜਾਗਾਰਕੇ ਅਮ੍ਬਲਟ੍ਠਿਕਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਵਚਨੇਨਪਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਅਮ੍ਬਲਟ੍ਠਿਕਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਰਾਜਾਗਾਰਕੇ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਗਹਕਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵਗੇਹਸ੍ਸ ਕਾਰਕਂ ਤਣ੍ਹਾਵਡ੍ਢਕਿਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਞਾਣੇਨ ਸਕ੍ਕਾ ਸੋ ਦਟ੍ਠੁਂ, ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਦੀਪਙ੍ਕਰਪਾਦਮੂਲੇ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਏਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਂਸਾਰਂ ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਜਾਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਗਹਕਾਰਕਗਵੇਸਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਸਬ੍ਬਾ ਤੇ ਫਾਸੁਕਾਤਿ ਤਵ ਸਬ੍ਬਾ ਅਨਵਸੇਸਕਿਲੇਸਫਾਸੁਕਾ ਮਯਾ ਭਗ੍ਗਾ. ਗਹਕੂਟਂ ਨਾਮ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਮਯਂ. ਨ ਹਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਮਯਂ ਞਾਣਂ ਖਨ੍ਧਸਭਾਵਭੇਦਤੋ. ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਸਿਥਿਲਕਰਣਪ੍ਪਯੋਜਨਾਤਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਵਿਰਹਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਵਿਨਯੇ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਪ੍ਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲਂ, ਨ ਪਾਣਸਙ੍ਖਾਤਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛੇਦਕਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤਿਪਾਤੋ. ਤਥਾ ਅਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਰਸਨ੍ਤਕਸ੍ਸ ਆਦਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਬ੍ਬਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਥੇਯ੍ਯਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੨੭) ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਵਿਰਹਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਬਲੋ ਵਿਨੇਤੁਂ. ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਂ ਪਰਸਨ੍ਤਕਂ ਥੇਯ੍ਯਚਿਤ੍ਤੇਨ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵਤ੍ਥੁਂ ਪਾਰਾਜਿਕਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਦੁਕ੍ਕਟੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ, ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਸੀਸੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਾਯ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯਂ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਕੇਵਲਂ ਲੋਲਤਾਯ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਮਾਸਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਰੂਪਿਯਛਡ੍ਡਕਸਮ੍ਮਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਵਿਰਹਿਤੇ ਵਿਨਯੇਪਿ ਪਟਿਬਲੋ ਵਿਨੇਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤਿ, ਏਤੇਨ ਫਲਵਸੇਨ ਜਵਨਵਸੇਨ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਅਵਿਸਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠੋ, ਸਾਧਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨੇਤ੍ਥ, ਦੇਸਨਾ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯਂ;

ਸਾਸਿਤਬ੍ਬਵਸੇਨੇਤਂ, ਸਾਸਨਨ੍ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਕਥੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਵਸੇਨਾਪਿ ਕਥਾਤਿ ਚ;

ਦੇਸਨਾ ਸਾਸਨਾ ਕਥਾ, ਭੇਦਮ੍ਪੇਵਂ ਪਕਾਸਯੇ.

ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਥਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਸਾਸਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚੇਤਨਾ, ਤਥਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵਾ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਸਯਤੋ ਲੋਕਿਯਾ’ਭਿਸਮਯੋ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਏਵ ਵਾ ਅਭਿਸਮਯੋ ਵਿਸਯਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਾਦਿਕਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋਤਿਪਿ ਏਕੇ. ਏਤ੍ਥ ‘‘ਪਟਿਵੇਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ, ਤਂ ਕਥਂ ਗਮ੍ਭੀਰਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਸ ਉਦਕਸ੍ਸ ਪਮਾਣਗ੍ਗਹਣਕਾਲੇ ਦੀਘੇਨ ਪਮਾਣੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਂ ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਇਦਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਯਸ੍ਸ ਚਤ੍ਥਾਯ ਮਗ੍ਗਫਲਤ੍ਥਾਯ. ਤਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਂ ਨਾਨੁਭੋਨ੍ਤਿ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਇਤਿਵਾਦਪਮੋਕ੍ਖਞ੍ਚ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨੁਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਧਿਗਤਫਲਤ੍ਤਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾਕੁਪ੍ਪੋ. ਪੁਨ ਖੀਣਾਸਵਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਰਹਨ੍ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਸੇਕ੍ਖਂ. ਸੋ ਹਿ ਯਥਾ ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੋ ਰਞ੍ਞੋ ਕਟਕਮਕੁਟਾਦਿਂ ਗੋਪੇਤ੍ਵਾ ਇਚ੍ਛਿਤਿਚ੍ਛਿਤਕ੍ਖਣੇ ਉਪਨੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮਗ੍ਗਫਲਤ੍ਥਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਤਾਸਂਯੇਵ ਤਤ੍ਥ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਪਭੇਦਤੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਵਾਯਮਿਤ੍ਵਾ ਤਾ ਏਵ ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਤਿਸ੍ਸੋਵ ਵਿਜ੍ਜਾ ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ? ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਤਪਰਮੁਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ. ‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ ਸਤ੍ਤਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਨਯਧਰੋ ਹੋਤਿ. ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ, ਲਹੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ, ਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ…ਪੇ… ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਆਸਵਾਨਞ੍ਚ ਖਯਾ…ਪੇ… ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਪਰਿ. ੩੨੭) ਸੁਤ੍ਤਮੇਤ੍ਥ ਸਾਧਕਂ. ਵਿਨਯਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣੇਨ ਸਹੇਵ ਵਿਯ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਾਨਿ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਵਿਸੁਂ ਏਤੇਸਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤਾਸਂਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਪਨ ਤਿਸ੍ਸੋਵਿਜ੍ਜਾ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਚ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਦਯੋ ਗੁਣਵਿਸੇਸਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਞ੍ਞਾਜਾਤਿਕਤ੍ਤਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤਾਸਂ ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰਣਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਕਤੋ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਦੁਗ੍ਗਹਿਤੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ. ਕਤ੍ਤਰਿ ਚੇਤਂ ਕਰਣਵਚਨਂ, ਹੇਤੁਤ੍ਥੇ ਚ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਦੁਗ੍ਗਹਿਤਹੇਤੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨਾਤਿ ‘‘ਅਨੁਲੋਮਿਕੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ.

ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾਨਯੋ.

ਦੁਤਿਯਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਨ੍ਨਭਾਰਾਤਿ ਪਤਿਤਕ੍ਖਨ੍ਧਭਾਰਾ. ‘‘ਭਾਰਾ ਹਵੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੨) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ. ਤੇਸੁ ਦਹਰਾ ਕਿਰ. ਜਮ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਲਾਮਕਂ.