੧. ਮੁਸਾਵਾਦਵਗ੍ਗੋ

੧. ਮੁਸਾਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਵਾਦਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾਦਜਪ੍ਪਵਿਤਣ੍ਡਸਙ੍ਖਾਤੋ ਤਿਵਿਧੋਪਿ ਕਥਾਮਗ੍ਗੋ ‘‘ਵਾਦੋ’’ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁ ‘‘ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਦਂ ‘‘ਸੇਸਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਛਲਜਾਤਿਨਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠਾਨਕੁਸਲਤਾਯ ਕਦਾਚਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਥਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਚਨਂ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਨਞ੍ਞਂ ਪਟਿਚਰਤਿ. ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾ ਭਾਸਂ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿਤ੍ਵਾ ਅਸਚ੍ਚਾਯਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਕੇਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂਵਾਦੇਨ੍ਤੋ ਏਵਂ ਸੋ ਵਾਦਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਤੀਤਿ ਏਵਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੭੯; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੭; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫; ਮਹਾਨਿ. ੨੭) ਪਠਮਮਾਰਦ੍ਧੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦੇ. ‘‘ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਨੋ ਸਮਯੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੦੩-੨੦੪; ਮ. ਨਿ. ੨.੨੧੫) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਤਂ ਨ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਨੋ ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਪਰਵਾਦੀ ‘‘ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਭਮੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਰੋਧਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਦੋਸਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਵਾਦੇ ਕਞ੍ਚਿ ਦੋਸਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੋ ਆਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸੇ ਅਨਾਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਤਂ ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿ, ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ਨਿਚ੍ਛਯਾ’’ਤਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਵਾਦਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੋਸਤਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਮੇਵ ਅਯਂ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਤਮੇਵ ਪਚ੍ਛਾ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਾਨਿਸਂਸਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੋ ਤਂ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਯਦਿ ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਨ ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਹਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਭਾਵਵਾਚੀਤਿ ਏਵਂ ਆਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸੇ ਅਨਾਰੋਪਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸੋਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਤਮੇਵ ਪਠਮਵਾਦਂ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਜਾਨਾਤਿ. ਅਥ ਸੋ ਪਰਵਾਦੀ ਸਪਕ੍ਖਂ ਪਟਿਸੇਧੇ ਪਟਿਜਾਨਨਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ. ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਪਤ੍ਯਾਸ੍ਸ ਇਤਿ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਪਟਿਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞਾ ਸੋ ਨਾਮ ਤੇ ਨਿਗ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਭਾਵਾਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਸੇਧਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਸਭਾਵਤੋ ਅਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਬਾਲਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਮਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਮੇ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਥਾ, ਸਾ ਚ ਤਦਵਤ੍ਥਾਯੇਵਾਤਿ ਨ ਮੇ ਤਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਅਵਜਾਨਨਂ ਪਨ ਸਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਨ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ. ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਅਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਭਾਵਵਾਚਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਪਨਯਨਂ ਕਤਂ. ਤਮਞ੍ਞਕਾਰਣਂ ਪਚ੍ਛਾ ਦਸ੍ਸਿਤੇਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਯਸ੍ਮਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਨਯੇਨ ਸੋ ਅਤ੍ਥਮੇਵ ਅਵਜਾਨਾਤਿ, ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਚ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਚਨਮ੍ਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧) ‘‘ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿ ਪਠਮਂ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਰਵਾਦਿਨਾ ‘‘ਯਦਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਤੇ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ ਮਯਾ ‘ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ’ਤਿ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਤੋ’ਤਿ ਮਯਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਤਯਾ ਬਧਿਰਤਾਯ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਿਤਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਦਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਤੋ’ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਦਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਤਂ ਅਵਜਾਨਨਂ ਇਮਿਨਾ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ.

੨. ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ.

੩. ਅਪਿਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ. ਸੀਹਲ਼ਾਦਿਨਾਮਭੇਦਗਤਾਤਿ ਕੇਚਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵਦਤੋ ਵਚਨਂ, ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾਤਿ ਉਭਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਾਤਿਕਾਯਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਤਂ ਵਚਨਂ ਯਸ੍ਮਾ ਵਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਾਚਸਿਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਏਵਂ ਵਦਤੋ ਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਲੋਕਵੋਹਾਰੇਨ ਵਤ੍ਵਾ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਵਾ ਚੇਤਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਦਤਿ. ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਨੇਵਾਤਿ ਚੇਤਨਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਚਾਨਂ ਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ ਵਿਸਯਵਸੇਨੇਵ ਕਤਾਤਿ.

੯. ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਹੋਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਸ੍ਸ, ਅਨੇਨ ਵਾ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਨ ਮਯਾ ਅਬ੍ਯਾਵਟੋ ਮਤੋ, ‘‘ਨ ਮਯਾ ਪਵਨ੍ਤੋ ਪਟੋ ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦਿਂ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਰਮਤ੍ਥਸੁਞ੍ਞਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਏਵ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਨ ਚ ਪੁਰਿਸ’’ਨ੍ਤਿ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਨ ਮੁਸਾਵਾਦੋ.

੧੧. ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਕੇਲ਼ਿਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਵਾਚਾ ਗਿਰਾ…ਪੇ… ਵਾਚਸਿਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਉਜੁਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ, ਕਾਯੋ ਨ ਉਜੁਕੋ.

ਮੁਸਾਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਓਮਸਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧੩. ‘‘ਪੁਨ ਅਰੇ ਪਤ੍ਤੇਤਿ ਪੁਨ ਤਂ ਠਾਨਂ ਪਰਿਵਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਆਗਤੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਅਰੇ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਰਪ੍ਪਦੇਸਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਂ. ਪੁਨ ਅਰੇਤਿ ਪੁਨ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਰੇ ਭੂਮਿਂ ਪਤ੍ਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਕੇਚਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਿਯ. ਜਾਪਿਤੋਤਿ ਪਰਾਜਿਤੋ, ‘‘ਪਰਾਜਿਤੋ’’ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਪਾਪੇਸੀਤਿ ਅਭਿਭਵਸਿ. ਮਨਾਪਂ ਭਾਸਮਾਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਗਰੁਂ ਭਾਰਂ. ਉਦਬ੍ਬਹੀਤਿ ਆਕਡ੍ਢੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਨਾਦਰਤ੍ਥੇ ਵਾ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਧਨਞ੍ਚ ਨਂ ਅਲਾਭੇਸੀਤਿ ਯਥਾ ਸੋ ਧਨਂ ਅਲਭਿ, ਤਥਾ ਅਕਾਸੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੧੫. ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਨਿਦਾਨੇ. ਅਵਕਣ੍ਣਕਨ੍ਤਿ ਛਿਨ੍ਨਕਣ੍ਣਕਨਾਮਂ. ਜਵਕਣ੍ਣਕਨ੍ਤਿ ਵਙ੍ਕਕਣ੍ਣਕਨਾਮਂ. ਧਨਿਟ੍ਠਕਂ ਧਨਵਡ੍ਢਕਨਾਮਂ, ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਕਨਾਮਂ ਕੁਲਵਡ੍ਢਕਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਂ. ਤਚ੍ਛਕਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਖਣਨਕਮ੍ਮਕਾਰਾ ਕੋਟ੍ਠਕਾ, ਪਾਸਾਣਕਮ੍ਮਕਾਰਾਤਿ ਕੇਚਿ. ‘‘ਮੁਦ੍ਦਾਤਿ ਪਬ੍ਬਗਣਨਾ. ਗਣਨਾਤਿ ਮਹਾਗਣਨਾ’’ਤਿ ਪੋਰਾਣਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਮਧੁਮੇਹਂ ਓਮੇਹ’’ਨ੍ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ਥੂਲਕਾਯਸ੍ਸ ਮਂਸੂਪਚਯੋਤਿ ਏਕੇ. ਯਭ ਮੇਥੁਨੇ. ਵੀਤਰਾਗਤਾਦੀਹਿ ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤੋਪਿ ਕਿਲੇਸੇਹੇਵ ਕਿਰ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਨਾਮ, ਤਥਾ ‘‘ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤੋ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਏਕੇ. ਲਿਙ੍ਗਾਯਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਚ੍ਚੋਦਾਤਾਦਿਪਿ ਲਿਙ੍ਗਮੇਵ ਜਾਤਂ.

੧੬. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਦੇਤੀਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸੋ. ਭਣਤੀਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਵਦੇਤੀਤਿ ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਪਰਵਿਞ੍ਞਾਪਨਂ ਦੀਪੇਤਿ.

੨੬. ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸਵਾਰੇਸੁ ਪਨ ‘‘ਏਵਂ ਵਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸਿਤਉਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ‘‘ਹੀਨੇਨ ਹੀਨਂ, ਹੀਨੇਨ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਂ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠੇਨ ਹੀਨਂ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠੇਨ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਜਾਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਚਤੁਧਾ ਚਤੁਧਾ ਦਸ੍ਸਿਤਉਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਰੋਤਿ. ‘‘ਹੀਨੇਨ ਹੀਨਂ ਵਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਹਿ ‘‘ਏਵਂ ਵਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸੋ ਆਕਾਰੋ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਸੋ ਆਕਾਰੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਏਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਵਿਸੇਸਕਾਰਣਾਭਾਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ, ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ. ‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਇਧੇਕਚ੍ਚੇ ਚਣ੍ਡਾਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹਿ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਚਣ੍ਡਾਲਂ ਵਾ ਅਚਣ੍ਡਾਲਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਤਾਵਤਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸਿਤਉਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮਨਿਦਸ੍ਸਨਸਿਦ੍ਧਿਤੋਤਿ? ਨ, ‘‘ਵਦੇਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਯੋਜਿਤੇ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇ ਇਮਂ ਨਾਮ ਆਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਅਨਵਬੋਧਤੋ. ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸਨਯੇਪਿ ਪਰਵਿਞ੍ਞਾਪਨੇਯੇਵ ਦੁਕ੍ਕਟਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ ਵਿਯਾਤਿ ਨਿਯਮਨਪਯੋਜਨਂ ਵਾ ‘‘ਵਦੇਤੀ’’ਤਿ ਪਦਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮੀਪੇ ਠਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਣਾਪੇਨ੍ਤੋ ਹੀਨੇਨ ਹੀਨਂ ਵਦੇਤਿ ਭਣਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ. ਸਚੇ ਸਯਂ ਹੀਨੋ ਹੀਨੇਨ ਹੀਨਂ ਚਣ੍ਡਾਲਂ…ਪੇ… ਪੁਕ੍ਕੁਸਂ ‘‘ਪੁਕ੍ਕੁਸੋ’’ਤਿ ਭਣਤਿ ਆਪਤ੍ਤਿ ਵਾਚਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ, ਏਸ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸਵਾਰੇਸੁਪੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦੁਟ੍ਠਦੋਸੇਸੁ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਵਦੇਤਿ ਭਣਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਉਭਯਤ੍ਥ ਅਨਞ੍ਞਾਪਦੇਸਵਾਰਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸਵਾਰੇਸੁ, ਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸਵਾਰੇਸੁ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਵਿਨਾਯੇਵ ਤੇਨ ਵਚਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਅਤ੍ਤਤੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਸਾਣਤ੍ਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਪਦਸਨ੍ਧਿ ਵਦੇਤੀਤਿ ਵਦ ਇਤੀਤਿ. ਅਸਮ੍ਮੁਖਾ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਪਨ ਸਤ੍ਤਹਿਪਿ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਧਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਦਵਕਮ੍ਯਤਾ ਨਾਮ ਕੇਲ਼ਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਸਮ੍ਮੁਖਾਪਿ ਦਵਕਮ੍ਯਤਾਯ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਆਚਰਿਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਾਪਗਰਹਿਤਾਯ ਕੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾਪਿ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਅਸਮ੍ਮੁਖਾ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ.

ਓਮਸਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਪੇਸੁਞ੍ਞਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੩੬-੭. ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਮੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ. ‘‘ਇਮੇਸਂ ਸੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ਭੇਦਾਯਪੀਤਿ ਭੇਦਾਯ. ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਤੋਯੇਵ ਨਿਪਜ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪੇਸੁਞ੍ਞੇ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਕਤਂ.

੩੮-੯. ‘‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਣ੍ਡਾਲੋ…ਪੇ… ਪੁਕ੍ਕੁਸੋਤਿ ਭਣਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਪੁਕ੍ਕੁਸੋਤਿ ਭਣਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਾਰੋ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋਪਿ ਨ ਉਦ੍ਧਟੋ ਓਮਸਵਾਦੇ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਅਨ੍ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮਤਾਯ ਵਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਨ੍ਤੇ ਤੀਣਿ ਦੁਕ੍ਕਟਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਦਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਵਾ ਉਭਯਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਵਾ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇਪਿ ਤਾਨਿ ਏਕਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂਯੇਵ ‘‘ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਨੇਤੇਸੁ ਯਸ੍ਮਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋਪਿ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਤਾਦਿਸਂਯੇਵ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਖੁਂਸੇਤੁਕਾਮੋ ਓਮਸਤਿ, ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’ਤਿ ਇਦਂ ਆਦਿਪਦਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਨਵਸੇਸਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪੁਨ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੇਵਲਂ ਮਾਤਿਕਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਪਦਾਭਾਵਤੋਯੇਵ ‘‘ਭਣਤਿ ਉਪਸਂਹਰਤੀ’’ਤਿ ਪਦਾਨਂ ਕਾਰਕਨਿਦ੍ਦੇਸਾਭਾਵੇ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਏਵ ਤਂ ਆਦਿਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ ਪਾਲ਼ਿਲੇਸਾਭਾਵਤੋ ਅਨਾਣਤ੍ਤਿਕਮੇਵ. ‘‘ਨ ਪਿਯਕਮ੍ਯਸ੍ਸ, ਨ ਭੇਦਾਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਉਪਸਂਹਰਣਾਪੇਕ੍ਖਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਸ੍ਸ ਵਚਨਪ੍ਪਯੋਜਨਾਭਾਵਤੋ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਾਪਗਰਹਿਤਾਯ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਪੇਸੁਞ੍ਞਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੪੫-੬. ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਪਦਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਕ੍ਖਰਸਮੂਹੋਤਿ ਅਸਮਤ੍ਤਪਦੇ. ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤੇ ਏਵ. ਅਨੁਪਾਸਕਗਹਟ੍ਠੇਹਿ ਭਾਸਿਤੋ ਇਸਿਭਾਸਿਤਾਦਿਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਪੋਤ੍ਥਕੇ ‘‘ਦੇਵਤਾਭਾਸਿਤੋ’’ਤਿ ਪਦਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਾ ਪਾਲ਼ਿ. ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇਪਿ ਚ ਏਸ ਨਯੋਤਿ ਏਕਮੇਵ ਅਕ੍ਖਰਂ ਵਤ੍ਵਾ ਠਾਨਂ ਲਬ੍ਭਤਿ ਏਵ. ‘‘ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਂ ਭਣਾਪਿਯਮਾਨੋ ਏਕਾਰਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਚੇ, ਅਨ੍ਵਕ੍ਖਰੇਨ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਪਦਂ ਵਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ. ਪਦੇਸੁ ਏਕਂ ਪਠਮਪਦਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਚੇ, ਅਨੁਪਦੇਨ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਿਸ੍ਸਿਤਵਸੇਨ ਠਿਤੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਕਤਿਭਾਸਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਪਾਲ਼ਿਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਏਵਾਗਤੋ. ਮਗ੍ਗਕਥਾਦੀਨਿਪਿ ਪਕਰਣਾਨਿ.

੪੮. ਉਪਚਾਰਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਹਤ੍ਥਂ. ‘‘ਓਪਾਤੇਤੀਤਿ ਏਕਤੋ ਭਣਤਿ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਪਲਾਲਦਮਨਮ੍ਪਿ ਸੀਲੁਪਦੇਸੋਪਿ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਥ ਖੋ ਤੇਸੁ ਯਂ ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਤੋ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਤਦੇਵ ਆਪਤ੍ਤਿਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਹਿ ਸਿਥਿਲਂ ਕਤਂ. ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਤੋ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲਤਾਯ ਤਬ੍ਬਹੁਲਨਯੇਨ ਤੇਸੁ ਆਪਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਹਾਪਚ੍ਚਰਿਯਂ ਤਸ੍ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮੇਵ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਚੇ ਆਚਰਿਯੋ ਠਿਤੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਪਾਠਂ ਦੇਤਿ, ‘‘ਨ ਠਿਤੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਕੇ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਪਾਠਦਾਨਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤੋ ਨ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਛਤ੍ਤਪਾਣਿਕਾਦੀਨਂ ਪਾਠਦਾਨੇਨ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ, ਆਪਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਚ ਸਿਦ੍ਧੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਉਭੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਉਭੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਰੇ;

ਯੋ ਚਾਯਂ ਮਨ੍ਤਂ ਵਾਚੇਤਿ, ਯੋ ਚਾਧਮ੍ਮੇਨਧੀਯਤੀ’’ਤਿ. (ਪਾਚਿ. ੬੪੭);

ਏਤ੍ਥ ਅਧੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਠਦਾਨਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਵ. ਸੇਖਿਯਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੬੩੪) ‘‘ਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਦਸੋਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮੇਵ ਧਮ੍ਮੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਭਾਸਾਦਿਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੇਖਿਯਵਸੇਨ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ, ਤਤੋ ਛਪਕਜਾਤਕਵਿਰੋਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਬਾਹਿਰਗਨ੍ਥਤ੍ਤਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਦਧਿਪ੍ਪਾਯਾਜਾਨਨਤੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ‘‘ਬਾਹਿਰਕਗਨ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤਮ੍ਪਿ ਮਨ੍ਤਂ ਉਚ੍ਚੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾਚੇਤੁਂ ਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਅਮਨਾਪਂ, ਪਗੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਦਾਪਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਮਨਾਪਂ ਨੀਚੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਉਚ੍ਚੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਨ੍ਤਂ ਵਾਚੇਤੁਂ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਏਤਰਹਿ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੬੪੭) ਹਿ ਅਯਂ ਪਾਲ਼ਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਂ. ਤੇਨੇਵ ‘‘ਮਨ੍ਤਂ ਵਾਚੇਤੁਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਭੇਦੋ ਕਤੋ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਉਭਯਤ੍ਥ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.

ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾ ਵਦਾਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਪਨ ਅਨੁਗਣ੍ਠਿਪਦੇ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਸਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਮਣੇਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਤਥਾ ਸਾਮਣੇਰੋਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਸਹਸਾ ਓਪਾਤੇਤਿ, ‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਗੁਣਂ ਗਨ੍ਥਂ ਭਣਨ੍ਤਂ ਓਪਾਤੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ, ਨ ਹਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਮਣੇਰਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵੇਤਂ. ਸਚੇ ਤਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ ਆਪਤ੍ਤਿ, ਕਿਰਿਯਾਕਿਰਿਯਞ੍ਚ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਏਕਤੋ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਅਥ ਖੋ ਨਂ ‘ਏਕਤੋ ਮਾ ਵਦਾ’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾਪਿ ਏਕਤੋ ਵਦਨ੍ਤੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਵਤ੍ਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਸਹਸਾ ਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਏਕਤੋ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾ ਵਦਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯਦਿ ਵਦਤਿ, ਅਨਾਪਤ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤਥਾਪਿ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਮਤਿਮਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੇਨ ਏਵਰੂਪੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਤੋਯੇਵ ਆਪਤ੍ਤਿ. ਸਚੇ ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਅਵਚਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਅਯਮਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਿਚਾਰਣਾ – ‘‘ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾ ਵਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯਦਿ ਵਦਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਯਾਭਾਵਤੋ, ਭਾਵੇਪਿ ਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ. ਅਥ ਸਾਮਣੇਰੇਨ ਬ੍ਯਤ੍ਤਤਾਯ ‘‘ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾ ਵਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਤਾਯ ਵਦਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਸਹਸਾ ਚੇ ਵਦਤਿ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਸਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਵਂ ‘‘ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾ ਵਦਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਯਂ ਵਦਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਏਵ. ਨ ਹਿ ਏਤਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਕਿਰਿਯਾਕਿਰਿਯਂ. ਯਦਿ ਏਤਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਕਿਰਿਯਾਕਿਰਿਯਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਯੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਮਹਾਪਚ੍ਚਰਿਯਂ ਇਮਿਨਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾ ਵਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਸਾਮਣੇਰਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾ ਇਧ ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਤਿਯੁਤ੍ਤਂਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਕ੍ਖਰਤ੍ਥੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਯਞ੍ਚ ਪਦਂ ਯਞ੍ਚ ਅਨੁਪਦਂ ਯਞ੍ਚ ਅਨ੍ਵਕ੍ਖਰਂ ਯਞ੍ਚ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਪਦਸੋਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ‘‘ਪਦੇਨ ਵਾਚੇਤਿ, ਪਦੇ ਪਦੇ ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ, ਅਕ੍ਖਰਾਯ ਵਾਚੇਤਿ, ਅਕ੍ਖਰਕ੍ਖਰਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵ ਦ੍ਵਯਂ ਯੋਜਿਤਂ, ਤਂ ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਪਦੇਨ ਅਨੁਪਦਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਅਨੁਪਦਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਪਾਦੋ. ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਸਦਿਸਂ ਪਚ੍ਛਾਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੫), ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੁਪਦੇਕਦੇਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ. ‘‘ਅਕ੍ਖਰਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮੂਹੋ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਦਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਤੇਨ ਅਨੁਪਦਾਦਿਤ੍ਤਯਗ੍ਗਹਣਤੋਤਿ ਚੇ? ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਵਚਨਵਿਸੇਸਤੋ. ਪਦੇਨ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਹਿ ਪਦੇ ਵਾ ਅਨੁਪਦੇ ਵਾ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਵਾ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਅਕ੍ਖਰੇਨ. ਅਕ੍ਖਰੇਨ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਪਨ ਪਦਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ‘‘ਵਰੋ ਵਰਞ੍ਞੂ ਵਰਦੋ ਵਰਾਹਰੋ’’ਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਪਠਮਂ ਵ-ਕਾਰਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਾਦਿਵ-ਕਾਰੇ ਓਪਾਤੇਤਿ, ਪਠਮਂ ਰੋ-ਕਾਰਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਰੋ-ਕਾਰੇ ਓਪਾਤੇਤਿ, ਪਠਮਂ ਰ-ਕਾਰਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਰ-ਕਾਰੇ ਓਪਾਤੇਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨੁਲੋਮਤੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਏਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ‘‘ਪਦੇ ਪਦੇ ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਵਚਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇ ਏਕਾ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਰੂਤਿ ਓਪਾਤੇਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸਕਲਂ ਪਾਦਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਅਕ੍ਖਰਮਤ੍ਤੇ ਏਕਤੋ ਵੁਤ੍ਤੇ ਆਪਤ੍ਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਨ, ‘‘ਅਕ੍ਖਰਕ੍ਖਰਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਰੂਤਿ ਓਪਾਤੇਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਰੂ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਤਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਅਕ੍ਖਰਾਯ ਵਾਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਅਕ੍ਖਰਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਚਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਵਸੇਨ ਵਾ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਵੇਦਨਾਵਚਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਪਠਮਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੫੦. ‘‘ਨ ਸਹਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਭਾਵਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕੇਸੁਚਿ ‘‘ਨ ਸਹਸੇਯ੍ਯਾ ਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ, ਨ ਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਅਪਸ੍ਸੇਨਂ ਵਾਤਿ ਵਾਯਿਮਮਞ੍ਚਕਮੇਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ਯਂ ਏਤੇਸਂ ਨ ਕਪ੍ਪਤਿ, ਤਂ ਤੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ਉਪਜ੍ਝਾਯਾਦੀਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਹਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯਾਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ.

੫੨. ‘‘ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸੋ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਰਤ੍ਤਿਯਂ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਦ੍ਵੇਪਿ ਸਹਸੇਯ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਜਨੇਤੀਤਿ ਅਪਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਪਾਰਾਜਿਕਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਪੁਰਿਸੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ ਚ, ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਦੁਤਿਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਨਾਮਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਂਯੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯਕ੍ਖੀ ਪੇਤੀ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ ਪਾਰਾਜਿਕਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ ਨ ਗਹਿਤਾ ਤੇਸੁ ਦੁਕ੍ਕਟਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਪਠਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ ਪਮੁਖੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਸੀਹਲ਼ਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ਅਨ੍ਧਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਭੂਮਿਯਂ ਵਿਨਾ ਜਗਤਿਯਾ ਪਮੁਖਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਕਥਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਨ ਵਸਤੀਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਦਿਵਸੇ ਵਸਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਪਨ੍ਨੇਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਨਿਪਨ੍ਨੇ. ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਮਣ੍ਡਪਂ ਨਾਮ ਮਹਾਵਿਹਾਰੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਤੀਣਿ ਚ ਦਿਵਸਾਨਿ ਦੁਕ੍ਕਟਖੇਤ੍ਤੇ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਦਿਵਸੇ ਸਹਸੇਯ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਪਹੋਨਕੇ ਸਯਤਿ, ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਏਕਚ੍ਚੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਕਿਰ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ.

ਪਠਮਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਦੁਤਿਯਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੫੫. ‘‘ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਤੇ ਅਦ੍ਧਿਕਾ’’ਤਿ ਚ ਪਾਠੋ. ‘‘ਏਕਰਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰੋ. ਪਣ੍ਡਕੇ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਭਤੋਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਮੂਲਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ, ‘‘ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਯੋ ਇਤ੍ਥਿਯੋਵਾ’’ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਉਭਤੋਬ੍ਯਞ੍ਜਨਕੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਯ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਮਤਿਤ੍ਥੀ ਪਾਰਾਜਿਕਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ, ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਪਕ੍ਖੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਇਧ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਪਾਰਾਜਿਕਾਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਨ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਂ.

ਦੁਤਿਯਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੬੬. ‘‘ਵਿਞ੍ਞੂ ਪਟਿਬਲਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਅਵਿਞ੍ਞੂ ਇਤ੍ਥਿਯਾਪਿ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਇਧ ਯਕ੍ਖੀਆਦਯੋ ਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥੀ ਵਿਯ ਅਨੋਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਕਟਵਤ੍ਥੁਕਾ ਜਾਤਾ. ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਟਿਬਲਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਇਤਰਾਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟਵਤ੍ਥੁਯੇਵਾਤਿ ਏਕੇ. ‘‘ਮਾਤੁਗਾਮਾਯਾ’’ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਟ੍ਠਕਥਾਦਿਪਾਠਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦਮਿਲ਼ਾਦਿਨਾ ਯਥਾਰੁਚਿ ਕਥੇਤੁਂ ਲਭਤਿ ਕਿਰਾ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ, ਯਥਾ ਯਕ੍ਖੀਆਦਯੋ ਦੁਕ੍ਕਟਵਤ੍ਥੁਕਾ ਜਾਤਾ, ਤਥਾ ਪੁਰਿਸਵਿਗ੍ਗਹਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨ ਯਕ੍ਖਾਦਿਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਠਿਤਸ੍ਸ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਈਸਕਮ੍ਪਿ ਦੁਤਿਯਪਕ੍ਖਂ ਅਭਜਨਤੋ. ਮਨੁਸ੍ਸਮਾਤੁਗਾਮੋਪਿ ਨ ਦੁਤਿਯੋ, ਪਗੇਵ ਯਕ੍ਖਾਦਯੋਤਿ. ਨ ਦੁਤਿਯਾਨਿਯਤੇ ਤਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਤ੍ਤਾਤਿ ਚੇ? ਨ ਤਤ੍ਥ ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਵਾਚਾਪੇਕ੍ਖਾ ਦੁਤਿਯਤਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਨਿਸਜ੍ਜਾਪੇਕ੍ਖਾ, ਇਧ ਚ ਨ ਨਿਸਜ੍ਜਮਤ੍ਤਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਦੇਸਨਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਸਾ ਚ ਨਿਪਜ੍ਜਨਤੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਸਮਤ੍ਥਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.

ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੮. ਭੂਤਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੬੭. ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥਪਾਰਾਜਿਕਵਤ੍ਥੁ ਚ ਇਦਞ੍ਚ ਏਕਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤਤ੍ਥ ‘‘ਮੋਘਪੁਰਿਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤੇ ਅਰਿਯਮਿਸ੍ਸਕਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦ੍ਵੇਪਿ ਏਕਸਦਿਸਾਨੀਤਿ ਮਮ ਤਕ੍ਕੋ. ‘‘ਅਰਿਯਾਪਿ ਪਟਿਜਾਨਿਂਸੁ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਭੂਤਂ ਭਗਵਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਅਰਿਯਾਨਂ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰੋਚਿਤਤ੍ਤਾ ‘ਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਅਪਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੭੭. ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵੁਤ੍ਤੇਹੀਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਪਾਰਾਜਿਕੇ ਅਵੁਤ੍ਤੇਹੀਤਿ.

ਭੂਤਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੯. ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੭੮-੮੦. ‘‘ਤੇਨੇਵ ਹਤ੍ਥੇਨ ਉਪਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਸੁਚਿਂ ਮੋਚੇਸੀ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਸਮ੍ਪਤਿਪਾਠੋ ਸੁਨ੍ਦਰੋ. ਅਪਲੋਕੇਤ੍ਵਾਵ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਨੋ ਚੇ, ਪਾਲ਼ਿਯਂਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ. ‘‘ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਪਰੇਸੁ ‘‘ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਾਸਮ੍ਭਵਦਸ੍ਸਨੇਨੇਵ ਹਿ ਦੁਕ੍ਕਟਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ.

੮੩. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਅਜ੍ਝਾਚਾਰੇਪਿ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਦਣ੍ਡਕਮ੍ਮਵਤ੍ਥੁ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਲਿਖਿਤਂ. ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਕਾਮਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਪਾਠੋ, ‘‘ਅਯਮੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬਂ.

ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧੦. ਪਥਵੀਖਣਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੮੬. ਕਟਸਕ੍ਖਰਾ ਸੇਤਮਤ੍ਤਿਕਾ ਵਿਯ ਮੁਦੁਕਾ ਸਕ੍ਖਰਜਾਤਿ. ‘‘ਅਕਤਪਬ੍ਭਾਰੇਤਿ ਅਵਲਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਲਿਖਿਤਂ. ‘‘ਅਨੋਵਸ੍ਸਕਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਮੂਸਿਕੁਕ੍ਕੁਰਨ੍ਤਿ ਮੂਸਿਕਾਹਿ ਉਦ੍ਧਟਪਂਸੁ. ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਏਵਂ ਪਵਟ੍ਟਿਤੇ ਪਥਵੀ ਭਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਨ ਚੇ ਪਥਵੀਭੇਦਤ੍ਥਿਕਾ, ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਂਸੁਆਦਯੋ ਦ੍ਵੇ ਕੋਟ੍ਠਾਸਾ ਆਪਤ੍ਤਿਕਰਾ. ਕੇਚਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਉਪਡ੍ਢੇ ਦੁਕ੍ਕਟਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਚੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਸਮ੍ਭਵਾ, ਇਧ ਪਨ ਜਾਤਪਥਵੀ ਚ ਅਜਾਤਪਥਵੀ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੇਯੇਵ ਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਏਕੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟਵਚਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਚੇ? ਤਂ ਪਨ ਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ, ਨ ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨਾਤਿ ਨ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵ.

੮੭. ਅਗ੍ਗਿਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਉਸੁਮਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਕੇਚਿ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਪਥਵਿਯਾ ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਕਤੇ ਦੂਰਤੋਪਿ ਭੂਮਿ ਉਣ੍ਹਾ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਤਕਂ ਕੋਪੇਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਕਪ੍ਪਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਪਤਤਿ, ਤਂ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਡਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਏਕੇ. ਅਡਹਿਤੇਪਿ ‘‘ਅਦਡ੍ਢਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਅਗ੍ਗਿਂ ਠਪੇਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਾਤਨਾਯੇਵ ਦੋਸੋ ਪਤਿਤੇ ਉਪਦਾਹੇਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਪਥਵੀਖਣਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਸਮਤ੍ਤੋ ਵਣ੍ਣਨਾਕ੍ਕਮੇਨ ਮੁਸਾਵਾਦਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.